لینک‌های قابلیت دسترسی

شنبه ۲۰ آذر ۱۳۹۵ تهران ۲۰:۳۳ - ۱۰ دسامبر ۲۰۱۶

با كتاب در ايران: بررسي كتاب هاي تازه


كامران فاني (تهران)

كامران فاني (راديوآزادي): در اين برنامه به معرفي چند كتاب تازه كه اخيرا در ايران منتشر شده است مي پردازم. ... كتاب هايي از عهد عتيق: كتابهاي قانوني ثاني. ترجمه پيروز سيار، نشر ني، 868 صفحه. Les Livres deuterocaminque, La Bible كتاب مقدس، مجموعه عهد عتيق و عهد جديد، يا به اصطلاح تورات و انجيل بي ترديد يكي از بزرگترين مآخذ فكري و فرهنگي و ادبي جهان است. يهوديان و مسيحيان آن را مرجع ديني خود مي دانند. مسلمانان نيز كلا بر اين مرجعيت صحه مي گذارند. و اما صرفنظر از اهميت ديني آن همگان براين قول متفقند كه اين كتاب بخش مهمي از ميراث معنوي بشريت است. كتاب مقدس به يكباره پديد نيامد بلكه به تدريج و طي زماني در حدود 9 قرن تدوين يافت و سرانجام گلچيني از شاهكارهاي ادبيات جهان همچون غزل غزلهاي سليمان، كتاب جامعه، كتاب ايوب، افسانه دل انگيز طوبيا را عرضه كرد. كتاب مقدس به صورت امروزين خود شامل كتابها يا رساله هايي است كه به دوبخش كلي تقسيم مي شوند. كتابهاي قانوني اول، كه تمام فرقه هاي يهودي و مسيحي آن را معتبر مي دانند و كتابهاي قانوني ثاني، كه تنها كاتوليك ها معتبرشان مي شناسند ويهوديان، و به پيروي از آنها، پروتستان ها، آن را مجعول مي خوانند. بخش هايي از كتاب مقدس ظاهرا در زمان ساسانيان به زبان پهلوي ترجمه شده بود. اما نخستين ترجمه فارسي آن به فرمان اكبر شاه پادشاه گوركاني هند در 500 سال پيش انجام گرفت. نخستين كتاب سال فارسي نيز كه در سال 1546 در استانبول به طبع رسيد، ترجمه فارسي تورات بود. در قرن نوزدهم، پروتستان هاي انگليسي متن كامل بخش اول كتاب مقدس را به فارسي برگرداندند و همين متن است كه تا به امروز همچنان تجديد چاپ مي شود و ميان فارسي زبانان رواج دارد. اما اين متن، بخش دوم كتاب مقدس يا كتابهاي قانوني ثاني را در برندارد و در هيچ يك از ترجمه هاي فارسي نيز نيامده است. اينك براي نخستين بار اين بخش از كتاب مقدس به همت آقاي پيروز سيار با ترجمه اي درخشان و با مقدمه و حواشي و تعليقات مفصل و ارجاعات فراوان با چاپي در نهايت دقت و نفاست به زبان فارسي منتشر شده است. كتابهاي قانوني ثاني مشتمل بر هفت كتاب است: طوبيا، يهوديت، مكابيان اول و دوم، حكمت سليمان، كتاب يشوع بن سيرا، باروك و استر و دانيال. طوبيا يكي از دل انگيز ترين داستانهاي كتاب مقدس است. طوبيت، يكي از تبعديان بني اسرائيل در شهر نينواست كه در آنجا پير و نابينا مي شود. خويشاوند او رعوئيل، ساكن همدان، دختري به نام ساره دارد كه شاهد مرگ پياپي هفت نامزد خود بوده است. توبيك و ساره هردو از خدا طلب مي كند كه آنها را از رنج زندگي رهايي بخشد. اما خداوند بر آنها رحمت مي آورد و فرشته خود رافائيل را گسيل مي دارد تا طوبيا، پسر طوبيت را به ازدواج ساره درآورد و مرهم شفاي ديدگان نابيناي پدر او را به او دهد. كتاب يهوديت سرگذشت پيروزي قوم به پايمردي زني است به نام يهوديت يا يوديت و دو كتاب مكابيان، تاريخ شورش يهوديان عليه روميان است. كتاب حكمت سليمان سرشار از فكر و انديشه است: "كوته است و دلگير زندگاني ما. چون مرگ آدمي دررسد علاجي نيست و كس نشنانسيم كه از منزلگه مردگان باز آمده باشد." كتاب يشوع بين سيرا و باروك نيز سرشار از حكمت و تامل است. و سرانجام كتاب استر و دانيال كه در زمان خشايارشا در ايران مي گذرد، جلوه گر گوشه اي از تاريخ سرزمين ما است. ترجمه كتاب هائي از عهد عتيق، كتاب هاي قانوني ثاني، بي شك يكي از رويدادهاي مهم ترجمه در سال هاي اخير است كه براي نخستين بار يكي از مهم ترين آثار كهن فرهنگي و ادبي را در اختيار خوانندگان فارسي زبان قرار مي دهد. بحث با بنيادگرايان: درآمدي بر روشنگري Wie man mit Fundementalisten diskurtiet - نوشته هربرت شلايشرت Hubert Schleischert، ترجمه محمدرضا نيكفر، انتشارات طرح نو، 224 صفحه استدلال كردن يكي از فعاليت هاي اساسي انسان است. انسان مي كوشد به كمك زبان و ياري استدلال همنوع خود را با ديدگاه ها و نظرهائي كه دارد همراه كند. گاه در اين كار موفق مي شود و چه بسا بارها كه توفيقي نمي يابد. در موارد ي كه از پيش انتظار ناكامي مي رود و ترجمه تاريخي نشان مي دهد كه چالش استدلال بي ثمر است، چه بايد كرد؟ اين موارد بيشتر در منازعات ايدئولژيك و بحث با جزم انديشان و خشك مغزان و بنيادگرايان روي مي دهد. هدف كتاب بحث با بنيادگرايان درآمدي بر روشنگري كه اينك با ترجمه دقيق محمدرضا نيكفر به زبان فارسي در آمده، و مولف آن هربرت شلايشرت استاد فلسفه در آلمان است مي كوشد با فراهم آوردن ابزار و مقدمات لازم، پرتوئي بر اين مسئله مطرح روزگار ما بيافكند. اين كتاب در 10 فصل فراهم آمده است، از جمله درآمد، بن پاره هاي استدلال، استدلال برانداز، جدي گرفتن حريف، خنده برانداز و پي گفتار. كتاب بحث با بنيادگرايان دو جنبه دارد. از يكسو در آمدي است جذاب و آموزنده به زبان ساده ومفهوم عام بر مبحث نظري استدلال در منطق كه با مثال هاي گوناگون ما را با بخشي از مفاهيم كليدي اين نظريه آشنا مي كند. جنبه ديگر آن، نفي خشك انديشي و بنيادگرائي است كه درست نقطه مقابل روشنگري و خردورزي قرار دارد. فرد روشنگر خردورز، شرط همزيستي بسامان آدميان را در اين مي داند كه يكديگر را آزار و شكنجه ندهند. از آزادي محروم نكنند، و اگر نيكخواه اند، بگذارند هركس به راهي رود كه نيكي را در آن مي بيند. اما در مقابل، كسي كه مي گويد حقيقت يكسره در انحصار اوست و اين امر به حق مي دهد كه به سركوب ديگران بپردازد، چه بايد كرد؟ به نظر نويسنده گفتگو و استدلال با اينگونه افراد به جائي نمي رسد. به جاي آن، بايد به آشكار كردن نيت هاي نهان آنها پرداخت و بي آنكه غلو و تحريكي كرد، آنچه را در سر دارند، آشكار نمود و پيامدهاي جزم انديشي آنان را بر شمرد. درواقع بايد به روشنگري پرداخت. اهمهيت مسئله روشنگري در همين نكته جلوه مي كند.. نيچه و مكتب پست مدرن Nietzche and the Postmodern، نوشته ديو رابينستون Dave Robinson، ترجمه ابوتراب سهراب و فروزان نيكوكار، نشر فرزان روز، 72 صفحه. نيچه بي ترديد موثرترين متفكر روزگار ماست. و با آنكه صد سال از مرگ او مي گذرد، آرا و انديشه هاي او همچنان بديع و تازه است. در ايران نيز چنين است. هيچ فيلسوف و متفكر غربي مانند او اين چنين محبوب و مقبول طبع خوانندگان ايراني نبوده. اكثر آثارش به فارسي ترجمه شده و با اقبال كمك نظيري مواجه شده است. كتاب هاي بسياري هم در باره او نوشته شده كه تازه ترين آنها كتاب نيچه و مكتب پست مدرن است، نوشته ديو رابينسون كه با ترجمه روشن و روان ابوتراب سهراب و فروزان نيكوكار اينك به فارسي درآمده است. پست مدرنيسم امروزه مطرح ترين مكتب فكري و فلسفي در جهان است. مكتبي كه بر چندگانگي فرهنگي و چندسويگي حقيقت تكيه مي كند و راه را براي همزيستي فرهنگها و گفتگوي تمدن ها مي گشايد. نيچه شايد اولين كسي بود كه مفهوم مدرن بودن را مطرح كرد. اما هيچكس فكر نمي كرد كه او نخستين متفكر پست مدرن هم بود. اما مگر نه اينكه خود او گفته بود من براي امروز و فردا سخن نمي گويم. هدف من هزاره آينده است. مكتب پست مدرن بر تنوع قرائت ها و تصوير ها تكيه مي كند. واقعيت و حقيقت يك سو و يك جنبه ندارد و هردم شكلي ديگر به خود مي گيرد و چهره تازه مي يابد. آثار تمثيلي نيچه و كيفيت سكر آور و انعطاف پذير آن و فلسفه تشكيكي او كه حقيقت مطلق را نمي پذيرد و جذب انديشي را بر نمي تابد همه و همه با انديشه هاي پست مدرن مطابقت دارند. دريدا و فوكو و ليوتار و ديگر متفكران پست مدرن، همه تحت تاثير نيچه بودند و وامدار او. كتاب نيچه و متكب پست مدرن با زباني ساده و مفهوم اين تاثير پذيري و وامداري را به روشني جلوه گر مي سازد و نقش پيشگويانه نيچه را در پيدايي پست مدرنيسم باز مي نمايد: "بايد سپيده دم تازه اي را آغاز كنيم. چه بسا سپيده دمان كه هنوز بر نيامده اند." "ساعات و روايت عشق و مرگ" و "سوگ، سروده هاي دوئينو و سونات هائي براي اورفئوس" از راينر ماريا ريكه Rilke، ترجمه علي عبدالهي، نشر مركز راينر مارياريلكه، بزرگترين شاعر آلمان در قرن بيستم و يكي از بلندآواره ترين شعراي اين قرن است. دو دفتر از مجموع اشعار او: كتاب ساعات و روايت عشق و مرگ، و كتاب سوگ، سروده هاي دوئينو و سونات هائي براي اورفئوس، اينك به زبان فارسي در آمده است. اين هردو كتاب با ترجمه علي عبدالهي و به همت نشر مركز انتشار يافته است. ريلكه در 1875 در پراگ زاده شد و در 1926 در پاريس درگذشت. در سال 1900 همراه لوسالومه، زن جذاب و روشنفكر روسي كه زماني معشوقه ريلكه بود، به روسيه سفركرد و در 1902 به پاريس رفت و مدتي منشي اوگست رودن، پيكرساز برجسته فرانسوي شد. ريكله روحي بيقرار داشت و مدام در سفر بود. زندگي دروني او سرشار از تجربيات رازواره انساني بود كه با حساسيتي شاعرانه در مي آميخت. مهم ترين اثر او، "دفترچه هاي مالته لوريدزبرگه" كه آن هم با ترجمه مهدي غبرائي به فارسي در آمده، جلوه گر همين حساسيت تند و پرشرور است كه سير و سلوك شاعر را در اسطوره و تاريخ همراه با خاطرات كودكي بيان مي كند. ريلكه بخش اول كتاب ساعات را در سفر روسيه سرود. نيايش كشيشي روسي به دربار خداوند كه از منظري عارفانه به وحدت وجود مي رسد: "آنگاه خم مي شود ساعت و مي نوازدم با ضربه هاي فلزين زلالش. گرد خدا مي گردم. گرد آن برج كهن. هزاره هاست كه مي گردم و هنوز نمي دانم شاهينم، طوفانم يا ترانه اي بزرگ." دومين مجموعه اشعار ريلكه، "سروده هاي دوئينو" كه شاعر آن را در قصر "دوئينو" در ايتاليا سروده، به لحاظ قالب زباني خاص و نيز سمبوليسم غريب انديشه هاي بلند آن در زمره بهترين و البته دشوار ترين سروده هاي ريلكه است. به دنبال آن سونات هائي براي رورفئوس آمده. مرثيه اي به ياد دوشيزه اي 19 ساله كه همچون تراشه بلور، زيبا و رشگ انگيز است. همواره با هم به گشت و گذار مي رويم، آن سان كه گويي چشم انداز عشق را مي شناسيم. همواره با هم به گشت و گذار مي رويم و زير درختان بلند درنگ مي كنيم در ميان گلها و رودر روي آسمان.

كامران فاني، كتاب شناس برجسته، در برنامه امروز، "كتاب هائي از عهد عتيق، كتابهاي قانوني ثاني،" ترجمه پيروز سيار؛ كتاب "بحث با بنيادگرايان: درآمدي بر روشنگري، نوشته هربرت شلايشرت، ترجمه محمدرضا نيكفر؛ كتاب "نيچه و مكتب پست مدرن" نوشته ديو رابينسون ترجمه ابوتراب سهراب و فروزان نيكوكار؛ و دو كتاب از اشعار راينرمارياريلكه با ترجمه علي عبداللهي را معرفي و بررسي مي كند. براي مطالعه متن كامل گزارش هفتگي "راديوآزادي" از كتاب هاي تازه، دگمه "متن فارسي" را "كليك" بزنيد.

در همین زمینه

XS
SM
MD
LG