لینک‌های قابلیت دسترسی

پنجشنبه ۱۸ آذر ۱۳۹۵ تهران ۱۸:۲۵ - ۸ دسامبر ۲۰۱۶

صدور حكم اعدام هاشم آغاجري، نقطه عطفي در رويارويي روحانيت و دانشگاه


مهدي خلجي مهدي خلجي (راديوآزادي): روحانيت در ايران از کهن ترين نهادهاي اجتماعي به شمار مي رود. نهاد اجتماعي روحانيت گرچه همواره مناسبات خود را با قدرت سياسي حاکم تنظيم مي کرده، بر پايگاه گسترده اجتماعي خود در ميان مردم تکيه مي نموده است. در سال هاي پس از انقلاب که اين نهاد اجتماعي به نهاد قدرت سياسي بدل شد، جايگاه اجتماعي آن نيز دچار تغيير و تحولات عمده اي گرديد. از آن جا که ايدئولوژي جمهوري اسلامي در حوزه هاي علميه ساخته مي شد، نهاد دانشگاه که کانون آگاهي مدرن بود به چشم رقيبي در نظر مي آمد که حکومت تلاش مي کرد آن را زير سلطه حوزه هاي علميه درآورد. از انقلاب فرهنگي و بسته شدن دانشگاه ها و اخراج استادان گرفته تا گسيل کردن روحانيان به دانشگاه به عنوان نمايندگان ولي فقيه و استادان درس هايي مانند معارف اسلامي، اخلاق اسلامي و ريشه هاي انقلاب اسلامي ابزارهايي بودند براي مهار ايدئولوژيک و سياسي دانشگاه ها. نسل مذهبي پس از انقلاب که در آغاز همراه روحانيان بود و تلاش مي کرد حکومت را در اجراي سياست وحدت حوزه با دانشگاه ياري دهد، در دهه دوم انقلاب از آن فاصله گرفت. عبدالکريم سروش، نويسنده پرنفوذ اسلامي يکي از اين نمونه ها بود که در دهه دوم انقلاب نقد تفکر و معيشت روحانيان را در فهرست برنامه هاي خود قرار داد. بسياري از هواداران علي شريعتي نويسنده اسلامي دهه هاي چهل و پنجاه نيز در سال هاي اخير به منتقدان روحانيت پيوستند. شريعتي در نوشته هاي خود از روحانيت انتقادهاي گزنده اي کرده بود، اما آن دسته از هوادارانش که در دهه نخست انقلاب با روحانيان همکاري مي کردند اين جنبه از کار او را برجسته نمي کردند. سازمان مجاهدين انقلاب اسلامي يکي از نهادهاي سياسي اي بود که خود را هوادار علي شريعتي مي دانست. اما در دهه دوم انقلاب کساني مانند هاشم آغاجري که عضو اين سازمان هستند به بعد انتقادي تفکر شريعتي در زمينه روحانيت توجه بيشتري کردند و به واقع از صف طيف غالب روحانيان جدا شدند. در سال هاي پس از انقلاب، حوزه هاي علميه که يک نهاد آموزشي و اجتماعي بودند به نهادي سياسي بدل شدند. در نتيجه هم آموزش ديني و هم پايگاه اجتماعي روحانيت تحت شعاع قدرت سياسي حاکم و کارکرد سياسي حوزه ها قرار گرفت. طبق پاره اي آمارهاي رسمي و منتشر شده هشتاد درصد جوانان ايران معتقد هستند که دين آن چيزي نيست که روحانيان مي گويند. اما همپاي تنزل موقعيت اجتماعي روحانيت برخورد روحانيان با مخالفان خود نيز شدت و حدت بيشتري يافته است. در سال هاي پس از انقلاب، توهين به روحانيت مجازات هاي سنگيني را در پي مي آورده است. توهين به هيچ يک از صاحبان مشاغل، اصناف يا طبقات اجتماعي چنين پي آمدهاي جزايي و قضايي در پي نداشته است. هرچه روحانيت از نظر سياسي بيشتر تقديس شده، اعتبار اجتماعي آن کمتر شده است. اين امر موجب شده که روحانيت و نهاد مرجعيت تقليد کارکرد و نقش سنتي خود را از دست بدهند و در بستر يک بحران قرار گيرند. صدور حکم اعدام براي هاشم آغاجري به خاطر نقادي هاي وي از روحانيت يکي از نقاط عطف برخورد روحانيت سياسي شده با مخالفان خود است. اين نوع برخوردها که واکنش وسيع دانشگاهيان را در پي داشته روحانيت را به نوعي در برابر دانشگاه قرار داده است. زيرا در تمام اين سال ها رابطه حوزه و دانشگاه رابطه دو نهاد آموزشي برابر نبوده است، بل که شکلي از رابطه حزب حاکم بر زيردستان خود را داشته است. حوزويان تلاش مي کردند بر سياست هاي آموزشي و حتا برکادر علمي دانشگاه نظارت سخت گيرانه کنند. اما رويدادهاي اخير و اعتراض هاي دانشگاهيان، دست کم، نشان دهنده ميل آنها به رهاندن دانشگاه از سلطه فراگير روحانيت است، يعني آن ها مي خواهند روحانيت استقلال و آزادي عمل نهاد دانشگاه را با همه پيامدهاي آن به رسميت بشناسد.

صدور حکم اعدام براي هاشم آغاجري به خاطر نقادي هاي وي از روحانيت يکي از نقاط عطف برخورد روحانيت سياسي شده با مخالفان خود است. اين نوع برخوردها که واکنش وسيع دانشگاهيان را در پي داشت، روحانيت را به نوعي در برابر دانشگاه قرار داد. حوزويان، كه با دانشگاه رفتار حزب حاكم با زيردستان را داشتند، تلاش مي كردند بر سياست هاي آموزشي، و حتي بر كادر علمي دانشگاه نظارت سختگيرانه كنند. اما رويدادهاي اخير و اعتراض هاي دانشگاهيان، دست کم، نشان دهنده ميل آنها به رهاندن دانشگاه از سلطه فراگير روحانيت است، يعني آن ها مي خواهند روحانيت استقلال و آزادي عمل نهاد دانشگاه را با همه پيامدهاي آن به رسميت بشناسد.

در همین زمینه

XS
SM
MD
LG