لینک‌های قابلیت دسترسی

logo-print
یکشنبه ۱۴ آذر ۱۳۹۵ تهران ۰۶:۱۱ - ۴ دسامبر ۲۰۱۶

یکصدمین سالگرد انقلاب مشروطیت – اهداف و نتایج از دید چهار کارشناس


(rm) صدا | [ 13:39 mins ]
امروز چهاردهم مردادماه سال 1385 است. یکصد سال پیش در چنین روزی فرمان مشروطیت به امضای مظفرالدین شاه قاجار رسید و همراه با آن حکومت ایران از نظامی استبدادی و مطلقه به حکومتی پارلمانی و محدود به رعایت قوانین برامده از مجلس نمایندگان مردم تغییر شکل داد. دکتر همایون کاتوزیان، دکتر غلامحسین میرزاصالح، دکتر معصومه اتحادیه و دکتر عباس امانت در مصاحبه با رادیو فردا درباره این انقلاب، عواقب آن و این که آیا مشروطیت به شکست انجامید، می گویند. امروز چهاردهم مردادماه سال 1385 است. یکصد سال پیش در چنین روزی فرمان مشروطیت به امضای مظفرالدین شاه قاجار رسید و همراه با آن حکومت ایران از نظامی استبدادی و مطلقه به حکومتی پارلمانی و محدود به رعایت قوانین برامده از مجلس نمایندگان مردم تغییر شکل داد. نازی عظیما (رادیو فردا): آیا مشروطه شکست خورد؟ خواست اجداد ما در یکصد سال پیش چه بود و امروز به کدام آنها رسیده ایم و بر سر کدام آنها همچنان باقی مانده ایم؟ پاسخ به این سئوالات را از زبان برخی اندیشمندان و مشروطه شناسان برجسته این دوران می شنویم. دکتر همایون کاتوزیان مشروطیت را با هیچ انقلاب دیگری قابل مقایسه نمی داند. همایون کاتوزیان: ویژگی انقلاب های ایرانی همیشه اینطور بوده که اجتماع به صورت یکپارچه بر ضد دولت قیام می کرده، یعنی همه طبقات در قیام و انقلاب بر ضد دولت شرکت داشتند. در انقلاب های اروپایی معمولا طبقات پایین تر متحد می شدند تا با دولت که نماینده طبقات بالاتر بود در بیفتند و قانون را به سود خود تغییر دهند. اما به خاطر ماهیت استبدادی رژیم های ایرانی وقتی فرصتی پیش می آمد، جامعه به شکل یکپارچه قیام می کرد و درباره انقلاب مشروطه نیز همین بود و هیچ طبقه اجتماعی مشخصی در برابرش نایستاد. انقلاب مشروطه یک انقلاب ضداستبدادی بود که همه طبقات مردم کم و بیش در آن شریک بودند و هیچ طبقه اجتماعی در برابرش نایستاد. ن . ع: دکتر غلامحسین میرزا صالح اساسا نظریه نهضت بودن مشروطیت را بر انقلاب ترجیح می دهد. دکتر غلامحسین میرزاصالح: مشروطه یک نهضت بود و نه یک انقلاب. در انقلاب های واقعی که تعداد آنها از انگشتان یک دست هم بیشتر نیست، نوعی هرج و مرج و شورش عمومی و گاه ویرانگر اساس نظام حاکم را در هم می کوبد. بنابراین تا برقراری نظام جدید این دولت انقلابی دچار نوعی بلاتکلیفی و آشوب می شود. اما در نهضت ها اداره امور جامعه به دست گزیدگان و نخبگانی سپرده می شود که با اجرای طرح و برنامه های تا حدی اندیشیده شده، دست به اصلاحات می زنند. ن . ع: اما دکتر معصومه اتحادیه، از نظرگاهی دیگر این جنبش را انقلاب می شناسد. دکتر معصومه اتحادیه: ایران عوض شد. با قانون های جدید، با انتظارات مردم که پادشاهی را خلع کردند وبیرون کردند، قبلش همیشه فکر می کردند اگر شاهی را نمی خواهند باید او را کشت. درست است که طبقه حاکمه سر کار باقی ماند، ولی از طریق روزنامه نگاری، وکالت طبقه جدیدی وارد سیاست شد. ن . ع: آیا این انقلاب یا نهضت در رسیدن به اهداف خود شکست خورد؟ دکتر عباس امانت طرح این پرسش را به این صورت ناروا می داند. دکتر عباس امانت: گروه های مختلف اهداف متعدد دارند در یک جریان انقلابی. در انقلاب مشروطه نیز گروه های مختلف نقطه نظرات مختلف داشتند، برای این که گروهی که طرفدار جریانات تجدد بودند و گروهی که طرفدار جریانات مشروعه بودند. آیا این که دوره پهلوی را می توان شکست انقلاب مشروطه شمرد یا حتی پیش از آن بعد از پایان مجلس دوم بستگی به طرز تعبیر ما دارد. اگر تعبیر ما بر این مبتنی باشد که انقلاب مشروطه صرفا انقلابی برای پیدایش قانون اساسی و اصول دموکراسی و پیدایش مجلس و نمایندگی و انتخابات بود، باید معتقد بود تا اندازه زیادی این اهداف به نتیجه نرسید. اما اگر انقلاب مشروطه را به عنوان جریانی برای پیشرفت های مادی، اقتصادی، مرکزیت یافتن دولت، توسعه ارتباطات، فنون و علوم جدید، توسعه مدارس و تعلیم و تربیت جدید، نظام جدید مالی در مملکت، پیدایش یک نظام جدید قضایی در کشور بشماریم، دوره رضاشاه یا حتی پیش از آن از این نقطه نظر شکست به آن صورت نیست، زیرا می توان گفت دوره پهلوی همان خواسته های دوره انقلاب مشروطه را به نتیجه رساند، در حالی که آن اهداف سیاسی مشروطه را به کلی کنار گذاشت. ن . ع: همایون کاتوزیان از شکست انقلاب مشروطیت می گوید و مهمترین مانع پیروزی این انقلاب را دوران طولانی هرج و مرج می داند. غلامحسین میرزاصالح خواست مشروطه را دستیابی به توسعه سیاسی یا تجدد سیاسی می داند که به نظر او در آن موفق بود. او در نهضت مشروطه تا انقلاب اسلامی نوعی تداوم می یابد و طرح سئوال شکست یا پیروزی را نادرست می داند. مهمترین تقابل یا تنازع دوران انقلاب مشروطیت مقابله یا منازعه تجدد و سنت یا تجدد و نظام مشروعه بود. آیا این تقابل امروز حل شده است. دکتر منصوره اتحادیه معتقد است این تقابل حل ناشدنی است، زیرا مملکت جمهوری اسلامی و قوانین هم شرعی است. حسن یوسفی اشکوری در سخنرانی در لندن راه حل این تنازع را که به نظر او هنوز ادامه دارد در تعیین منشا و خواستگاه قدرت در ایران دانست.
XS
SM
MD
LG