لینک‌های قابلیت دسترسی

logo-print
دوشنبه ۱۵ آذر ۱۳۹۵ تهران ۰۶:۲۷ - ۵ دسامبر ۲۰۱۶

سفری به بیروت، شهر سرشار از رمز و راز و پیچیدگی های پنهانی


(rm) صدا | [ 6:25 mins ]
مهدی خلجی به بررسی تاریخچه و احوال امروز شهر بیروت می پردازد که هرچند در اثر نبردهای پیش از 1992 بخش هائی از آن ویران شد، اینک بازسازی شده و مانند گذشته میزبان مردمی است از ادیان و فرقه های مختلف که به چهار زبان در آن سخن می گویند. مهدی خلجی می گوید بيروتي که نزار قباني، شاعر پرآوازه عرب، آن را بانوي جهان نام داده، شهري است سرشار از رمز و راز و پيچيدگي و پنهاني. مهدي خلجي (راديوفردا، بيروت): بيروت، بانوي جهان؛ ماجدة الرومي است که شعر نزار قباني را مي‌خواند: بيروت، يا ست الدنيا. صداي ماجدة الرومي... بيروت که روزگاري در چشم جهان، عروس شهرهاي خاورميانه بود، تاريخي دارد پر از رنج و خون و آتش. نبرد با اسراييل و نيز جنگ‌هاي بيش از يک قرنِِ داخلي، ديوار ديوار خانه‌هاي اين شهر را بي‌نصيب نگذاشته و حتا اگر امروز به بيروت برويد، با آن‌که از سال 1992 به بعد ديگر جنگي رخ نداده، ده‌ها ساختمانِ ويران مي‌بينيد و جاي زخم تيرها و خمپاره‌ها را بر چهره عمارت‌ها و بناها. بيروت در ميان کشورهاي اسلامي و عربي، شهري است با ويژگي‌هاي منحصر به فرد. لبنان، کشوري است که هفده فرقه مذهبي، در آن رسمي شناخته شده است. هفتاد درصد جمعيت مسلمان و سي درصد ديگر از يازده فرقه مختلف مسيحي هستند. جنوب لبنان، شهرهايي مانند صور و صيدا بيشتر مسکن مسلمانانِ شيعه است، در شمال لبنان، در شهري مانند طرابلس، بيشتر مسلمانان اهل سنت و نيز فرقه شيعه علوي زندگي مي‌کنند، شهرها و شهرک‌هاي شمالي و شمال شرقي بيروت مانند جونيه، زيست‌گاهِ مسيحيان است، اما بيروت جاي زندگي همه اين فرقه‌ها و مردمانِ فرهنگ‌هاي گوناگون است. در بيروت مردم به چهار زبان حرف مي‌زنند، عربي، فرانسه، انگليسي و ارمني. دانشگاهِ امريکايي بيروت در نيمه دومِ سده نوزدهم تأسيس شده و دانشگاهِ فرانسوي سن ژوزف هم پيشينه‌اي دراز دارد. زبان عربي در لهجه لبناني، به ويژه بيروتي، به واسطه تماس با زبان فرانسه، چنان رقيق شده که از لهجه‌هاي ديگر تشخص خاصي پيدا کرده، و جدا از آن، واژه‌هاي بسياري از زبان فرانسه و انگليسي در زبان روزمره راه يافته است. براي سلام گفتن در روز، مردم به آساني کلمه فرانسه بن‌ژور را به کار مي‌برند، و پاسخ بن‌ژور، بن‌ژورين است: دو بار روز به‌خير، کلمه فرانسه در دستگاهِ اشتقاقِ زبانِ عربي! شهر بيروت، در چارچوب بررسي آشنايي نه تنها مردمان عرب‌زبان که به طور کلي مسلمانان با تجدد اهميت بسياري دارد. بيروت، از راه ورود سربازان فرانسوي در سال 1861 ميلادي با اروپاي متجدد آشنا شد؛ آ‌ن‌ها به نام نيروهاي اروپايي براي حمايت از مسيحيان لبنان وارد اين شهر شدند، زماني که اين شهر بخشي از قلمرو فرمان‌روايي خلافت عثماني بود. با ضعف و فروپاشي امپراتوري اسلامي عثماني، قلمرو تحت سلطه خلافت عثماني در سال 1916 ميان انگليسي‌ها و فرانسوي‌ها تقسيم شد و لبنان و سوريه تحت قيمومت فرانسه قرار گرفت. گرچه، آشنايي کشورهاي اسلامي با جهان مدرن، به جز استثناهايي مانند ايران، از معبر خشونت‌آميز نظامي استعمار اروپايي شکل گرفت و لبنان نيز مستعمره کشور قدرت‌مند فرانسه آن روزگار بود، اين کشور يک تفاوت عمده با همه کشورهاي اسلامي پيدا کرد. جدا از آن‌که سراسر غربِ خاکِ لبنان، ساحل بلند درياي مديترانه است و اين امر به هر روي لبنان را در حوزه تمدني کشورهاي کرانه مديترانه قرار مي‌دهد، مسيحيان اين کشور نقشي پويا در دريافت و آگاهي از تجدد داشتند و به رويارويي با جهانِ مدرن، جنبه‌اي فعالانه دادند. مسيحيان لبنان، يکي از ميانجي‌گرانِ اصلي آشنايي جهانِ عرب و مسلمان با جهانِ مدرن بوده‌اند. به اين ترتيب، بيروت از آغاز سده بيستم به بعد، نمايشگاه و برخوردگاهِ دو فرهنگ اين سو و آن سوي جهان شد. چند دهه است که اين شهر، به رغم باران بمب و تير و توپ، لقب بزرگ‌ترين صادرکننده کتاب در خاورميانه را بر پيشاني حفظ کرده است. بيروت، امروز، نيز آينه‌اي است از دو جهان که با همه کوچکي، تمام‌نماي تضادها و تناقض‌هاي اين دو کانونِ آفرينش فرهنگي قديم و جديد است. بيروتي که نزار قباني، شاعر پرآوازه عرب، آن را بانوي جهان نام داده، شهري است سرشار از رمز و راز و پيچيدگي و پنهاني. با ما باشيد تا نوبت بعد باز هم از راز و جادوي اين شهر بگوييم.
XS
SM
MD
LG