لینک‌های قابلیت دسترسی

جمعه ۱۹ آذر ۱۳۹۵ تهران ۰۶:۱۷ - ۹ دسامبر ۲۰۱۶

گزارش ويژه راديوفردا: بررسي پيامدهاي قطعنامه آژانس بين المللي انرژي اتمي براي جمهوري اسلامي


(rm) صدا |
علي سجادي (راديوفردا): به نظر مي رسد که مقام هاي جمهوري اسلامي، از تصويب قطعنامه سازمان بين المللي انرژي اتمي درباره برنامه هاي هسته اي ايران غافلگير شده باشند. مقام هايي که تا کنون در اين باره موضعگيري کرده اند، همه گله مي کنند که برخورد کشورهاي عضو هيات مديره سازمان خصمانه بوده، به ويژه سه کشور آلمان، بريتانيا و فرانسه متهم مي شوند که به ايران خيانت کرده اند، و بر خلاف وعده هاي خود، در تند شدن لحن قطعنامه عليه ايران نقش داشته اند. محمد البرادعي، رئيس سازمان بين المللي انرژي اتمي هم متهم مي شود که کشورهاي غير متعهد عضو شوراي هيات مديره را براي موافقت با قطعنامه زير فشار گذاشته است. اکنون همه نگاه ها متوجه ديدار محمدالبرادعي با جرج بوش، رئيس جمهوري آمريکا در روز پنجشنبه آينده است. موضوع گزارش ويژه امروز ما که فريدون زرنگار تهيه کرده، به بررسي همين موضوع اختصاص دارد. فريدون زرنگار (راديوفردا): پس از تصويب قطعنامه آژانس بين المللي انرژي اتمي درباره برنامه هاي هسته اي جمهوري اسلامي، اکنون مقامات جمهوري اسلامي به مانند هميشه در جستجوي يک دشمن هستند. دشمني که به زعم اين مقامات درصدد نابودي شان است. دشمني که اين بار پيدا کرده اند، کشورهاي اروپايي عضو آژانس بين المللي انرژي اتمي اند. بسياري از مقامات جمهوري اسلامي در روزهاي گذشته از خيانت اروپا و خنجر زدن کشورهاي اروپايي از پشت به ايران سخن راندند، و حسن روحاني، دبيرکل شوراي عالي امنيت ملي، قطعنامه آژانس بين المللي انرژي اتمي انرژي اتمي را به ديو بدقيافه اي با شاخ هاي خطرناک و دندان هاي تيز تشبيه کرد که شاخ ها و دندان هاي آن ريخته، اما چهره کريه آن همچنان برجاي مانده است. اما آنچه که در موضعگيري هاي مقامات جمهوري اسلامي ديده نمي شود، پرداختن به اصل موضوع و ايراداتي که آژانس به عدم شفافيت برنامه هاي جمهوري اسلامي گرفته است. اگرچه مقامات جمهوري اسلامي در آغاز ورود بازرسان آژانس بين المللي انرژي اتمي به ايران را به بهانه تعطيلات نوروزي لغو کردند، اما ديروز، دوشنبه، محمد البرادعي، رئيس آژانس اعلام کرد که بازرسان اين سازمان روز بيست و هفتم مارس، يعني 11 روز ديگر به ايران مي روند. صدور قطعنامه آژانس بين المللي انرژي اتمي، روابط ايران با آژانس را وارد مرحله تازه اي کرده است و هنوز ابعاد نتايج و پيامدهاي آن براي جمهوري اسلامي قابل پيش بيني نيست. دکتر مهدي مظفري، استاد دانشگاه و کارشناس سياست بين الملل در دانمارک، درباره پيامدهاي تصويب قطعنامه آژانس بين المللي انرژي اتمي به راديوفردا مي گويد: رفتارهاي متضاد و غير شفاف جمهوري اسلامي در برابر خواست هاي آژانس بين المللي انرژي اتمي، باعث سلب اعتماد از جمهوري اسلامي شده است. مهدي مظفري (استاد دانشگاه و کارشناس سياست بين الملل در دانمارک): جمهوري اسلامي تعهد کرده بود که به اين پروتکل الحاقي بپيوندد و اين را به تصويب مجلس برساند. منتها هنوز به تصويب مجلس نرسيده است، اين يک. ديگر اين که متعهد شده بود در گزارش اکتبر، تمام مسائل را به طور شفاف به آژانس گزارش بدهد، و بعد معلوم شد که اين شفافيت اصولا وجود نداشته و موارد خلاف خيلي زياد و خيلي حساس و خيلي مهم هست. بنابراين آن اعتمادي که آژانس بايد به جمهوري اسلامي مي داشت، اين اعتماد فوق العاده ضعيف شده و مي شود گفت که اصولا وجود ندارد و مقام هاي جمهوري اسلامي با اقدامات متضاد خود، با يک روز آره، يک روز نه، و اين وقت کشي هاي مکرر، هم آژانس بين المللي انرژي اتمي را و هم آنهايي را که جمهوري اسلامي فرض مي کرد متحدانش هستند، يعني اروپايي ها را، به آن سو کشانده است که بالاخره يک قاطعيت بيشتري در مورد جمهوري اسلامي بايد به خرج داد. و اين قطعنامه، اين ناخرسندي و محکوميت آژانس را در مورد رفتار جمهوري اسلامي تجلي مي بخشد. ف.ز.: دکتر صادق زيبا کلام، استاد دانشگاه درتهران، مي گويد: در اين که ايران حاضر به قبول و اجراي تعهدات خود در قبال آژانس بين المللي انرژي اتمي است، شکي وجود ندارد، اما رفتار مقامات جمهوري اسلامي را بايد در ارتباط با نتايج انتخابات دوره هفتم مجلس شوراي اسلامي ديد، چون نتايج انتخابات دوره هفتم مجلس شوراي اسلامي، باعث تقويت روحيه جناح راست شده، و اين جناح که حاکميت را در دست دارد، اکنون رفتار خود را در برابر آژانس بين المللي انرژي اتمي، بر اين مبنا گذارده است. صادق زيبا کلام (استاد علوم سياسي دانشگاه، تهران): ببينيد چند نکته را ما بايد در نظر بگيريم. اولا صورت مساله به اين صورت هست که مقامات ارشد جمهوري اسلامي ايران اعلام کردند که بازرسين آژانس مي توانند اواخر ماه جاري بيايند به ايران، بنابراين اينجوري نيست که جمهوري اسلامي قطعا خواسته باشد که روابط خود را با آژانس بين المللي انرژي اتمي به حالت تعليق در بياورد. به هيچوجه هيچ يک از جريانات عمده سياسي، به دنبال رويارويي همه جانبه با آژانس بين المللي انرژي اتمي نيستند، متنها اتفاقي که افتاده اين هست که بنده تصور مي کنم انتخابات مجلس هفتم، عليرغم همه صحبت ها و مشکلات و مسائل و بحث هايي که صورت گرفت، در نهايت، کم و بيش، باعث تقويت روحيه جناح راست شده است، بنابراين جناح راست به نوعي يک مقدار روحيه اش قوي تر شده، بنابراين خيلي محکم تر اين بار در مقابل آژانس بين المللي انرژي اتمي ايستاده و من تصور مي کنم که جمهوري اسلامي ايران به هيچوجه خواهان رويارويي با آژانس نيست، اما در عين حال اين حالتي را که چند ماه قبل بود و ايران تلاش زيادي کرد به شوراي امنيت کشيده نشود، آن حالت يک مقداري کمتر شده است. ف.ز.: مساله انتخابات که نمي تواند تغييراتي در شرايط بين المللي و فشاري که بر روي جمهوري اسلامي هست فراهم کند، آيا مسئولين جمهوري اسلامي به اين مساله واقف نيستند؟ در هر حال هر چه قدر هم در درون از آرايي برخوردار باشند، در رابطه با برنامه هسته اي بايستي آن چيزي را که خودشان امضاء کردند اجراء کنند. صادق زيبا کلام: دقيقا اينطور هست. من مقصودم غير از اين نبود.و به هيچوجه هم مقصودم اين نيست که افکار عمومي در غرب، بيايند و بگويند که چون جناح راست از يک حمايت 15 درصدي و 20 درصدي در کل کشور برخوردار هست، ما حالا بياييم رعايت جمهوري اسلامي را بکنيم و غمض عين بکنيم به فعاليت هاي هسته اي. مقصودم چيز ديگري بود، مقصودم اين بود که ضمن اينکه جمهوري اسلامي ايران به دنبال تنش و رويارويي نيست و قطعا شما مطمئن باشيد که کار به تنش و رويارويي نخواهد کشيد، و نهايتا مقامات جمهوري اسلامي ايران تسليم خواست بين المللي خواهند شد. ف.ز.: در حالي که به باور دکتر مهدي مظفري، نيروهاي بسيار زيادي در جمهوري اسلامي، استراتژي دستيابي به سلاح هاي هسته اي را دنبال مي کنند: مهدي مظفري: بايد توجه داشت که نيروهاي بسيار زيادي هستند در جمهوري اسلامي، سپاه پاسداران، وزارت دفاع، و صنايع وابسته به آن. و دلال هاي سلاح ها که بسيار از اين منبع سود مي برند. و آنها هستند که به دنبال اين پروژه هستند، و به سادگي نمي شود آنها را کنار گذاشت. روي همين اصل هست که يک نبرد مي شود گفت سرنوشت ساز قدرت در جمهوري اسلامي بر سر مساله اتم در حال حاضر در جريان است. ف.ز.: دکتر زيبا کلام در پاسخ به اين پرسش که تا چه حد گرايش هاي تندرو در جناح محافظه کار مي توانند بر روي سياست جمهوري اسلامي در اين مورد موثر افتند، مي گويد: گرايش هاي تندرو در موقعيتي نيستند که بتوانند بر سياست کلي جمهوري اسلامي تاثير گذارند. صادق زيبا کلام: من تصور نمي کنم که جريانات تندروي جناح راست، که قطعا خواهان اين هستند که نه تنها برنامه هاي هسته ايران به شدت ادامه پيدا بکند، بلکه خيلي جدي به دنبال اين هستند که چرا اصلا ايران سلاح هسته اي توليد نکند. و حتي سرمقاله روزنامه کيهان شکايت از اين مي کرد که اصلا ما براي چي داريم اين پا و آن پا مي کنيم و چرا اصلا ما از آژانس بين المللي انرژي اتمي نمي آييم بيرون. جريانات تندرو قطعا فشار وارد خواهند کرد، هم به مجلس هفتم و هم به قوه مجريه. اما من فکر مي کنم که حداقل تا به اينجا، عقلاي جناح راست تا به اينجا توانستند در مقابل فشارهاي عناصر تندرو و راديکال جناح راست مقاومت بکنند و سياست کلي که ايران دارد، در حال حاضر همکاري بي چون و چرا و همکاري همه جانبه با آژانس بين المللي انرژي اتمي است. ف.ز.: جمهوري اسلامي اکنون و پس از تصويب قطعنامه آژانس بين المللي انرژي اتمي، اروپا را متهم مي کند که از پشت به ايران خنجر زده است. دکتر مهدي مظفري مي گويد: آرزوي ايران براي انداختن اختلاف بين اروپا و آمريکا و بهره برداري از آن به نفع خويش، ناشي از تصور نادرستي است که مسئولان جمهوري اسلامي از سياست در جهان دارند. مهدي مظفري: برداشت سران جمهوري اسلامي اصولا از صحنه بين المللي يک برداشتي است که با واقعيت نمي خواند. آنها تصور مي کنند که اروپايي ها چون بر سر نکات ديگري با آمريکا اختلاف دارند، اين در مورد دسترسي جمهوري اسلامي به سلاح هسته اي و حتي مساله اتم، در اين مورد هم جانب ايران را خواهند گرفت. و حال آنکه اصولا اينطور نيست، چون اگر در يک نکته آمريکا و اتحاديه اروپا توافق کامل و صد در صد داشته باشند، آن عبارت است از جلوگيري از گسترش سلاح هاي کشتار جمعي. در اين مورد، هيچگونه تفاوتي بين انگلستان، فرانسه و آلمان از يک سو و از آمريکا، اصولا و ابدا وجود ندارد. و اين را با توجه به گذشته تقريبا نسبتا دور، جمهوري اسلامي تصور مي کرد که مي تواند بين آمريکا و اتحاديه اروپا اختلافي ايجاد بکند، و از اين بهره گيري بکند، به اين معنا که وقت را هر چه مي تواند طولاني تر بکند، و به موازات اين طولاني کردن وقت، به غني سازي اورانيم و احيانا کارهايي که به دسترسي سلاح هاي اتمي بيانجامد، ادامه دهد. و حال آنکه روز به روز که مي گذرد، توقع جامعه بين المللي از جمهوري اسلامي افزايش پيدا مي کند و مي شود گفت که در حال حاضر و شايد تا ماه ژوئن، توقع جمهوري اسلامي، اعمال مدل ليبي باشد، يعني اينکه يا جمهوري اسلامي بايد با تمام مدارک و اسناد و تاسيسات خود، اين ها را همه، همانطور که ليبي ارائه داد به آژانس بين المللي، آنها را ارائه بدهد، و يا آنکه مجازات هاي شديدي، چه در شوراي امنيت، و چه بعد از شوراي امنيت، خود را آماده بکند. ف.ز.: اما چه راه هايي براي جمهوري اسلامي باز هست و چه سياست هايي مي تواند در پيش گيرد تا از فشارهاي بين المللي بر خود بکاهد. به باور دکتر مظفري، هيچ راهي جز دست برداشتن از تعقيب برنامه توليد سلاح هاي هسته اي براي جمهوري اسلامي وجود ندارد. ف.ز.: جمهوري اسلامي به نظر من در حال حاضر در مورد سلاح هاي اتمي، در برابر يک انتخاب سرنوشت ساز هست. در اين شک نيست که جمهوري اسلامي براي ادامه بقاي خود، مي خواهد به سلاح اتمي دست پيدا بکند، و در وضعيت کره شمالي قرار بگيرد. به اين معنا که همانطور که در مورد کره شمالي، آمريکا محتاطانه رفتار مي کند، و کره شمالي هم مي خواهد که ثبات و تثبيت حکومت کمونيستي کره شمالي را قبول بکند و بعد وارد مذاکره شوند، اين مدلي است که جمهوري اسلامي براي به دست آوردن و رسيدن به آن تلاش مي کند. بنابراين اين با سران جمهوري اسلامي است امروز، که انتخاب بکنند: يا بايد از سعي و تلاش براي دستيابي به سلاح اتمي دست بردارند. و يا اينکه اگر ادامه دهند، ديگر جامعه بين المللي نه تنها آمريکا و نه تنها اتحاديه اروپا، بلکه اسرائيل که آن هم نخواهد توانست تحمل بکند که جمهوري اسلامي به سلاح اتمي دست پيدا بکند، هيچ کدام از اين ها اجازه نخواهند داد که جمهوري اسلامي به اين اسلحه دست پيدا کند. علي سجادي: اضافه مي شود حسن روحاني، دبير شوراي عالي امنيت ملي جمهوري اسلامي، روز سه شنبه اعلام کرد که ايران بدون هيچ قيد و شرطي، به بازرسان اجازه مي دهد که از تاسيسات هسته اي ايران بازديد کنند و در ضمن ايران به تعليق غني سازي اورانيم تا زماني که اعتماد جامعه جهاني را جلب نکرده، ادامه خواهد داد. صدور قطعنامه آژانس بين المللي انرژي اتمي درباره برنامه هسته اي جمهور اسلامي، روابط حکومت ايران با آژانس را وارد مرحله تازه اي کرد و هنوز ابعاد نتايج و پيامدهاي آن براي جمهوري اسلامي قابل پيش بيني نيست. جمهوري اسلامي از تصويب قطعنامه با لحن تند غافلگير شد. مقام هايي که تا کنون در اين باره موضعگيري کرده اند، همه گله مي کنند که برخورد کشورهاي عضو هيات مديره سازمان خصمانه بود، به ويژه سه کشور آلمان، بريتانيا و فرانسه متهم مي شوند که به جمهوري اسلامي خيانت کرده اند، و بر خلاف وعده هاي خود، در تند شدن لحن قطعنامه عليه جمهوري اسلامي نقش داشته اند. محمد البرادعي، رئيس سازمان بين المللي انرژي اتمي هم متهم مي شود که کشورهاي غير متعهد عضو شوراي هيات مديره را براي موافقت با قطعنامه زير فشار گذاشته است. در گزارش ويژه امشب راديوفردا، دکتر مهدي مظفري، استاد دانشگاه و کارشناس سياست بين الملل در دانمارک، و دکتر صادق زيباکلام، استاد علوم سياسي دانشگاه تهران، به بررسي اين مساله مي پردازند.
XS
SM
MD
LG