لینک‌های قابلیت دسترسی

logo-print
دوشنبه ۱۵ آذر ۱۳۹۵ تهران ۰۴:۱۰ - ۵ دسامبر ۲۰۱۶

جايگاه نثرسعدي در بازسازي زبان مدرن فارسي، از ديد يك صاحبنظر


(rm) صدا |
سازمان يونسکو، سازمان آموزش و فرهنگ سازمان ملل متحد، امروز را روز جهاني سعدي نام نهاده است. شهران طبري (راديوفردا، لندن): کمتر زباني در جهان در حوزه نظم يا شعر، مي تواند با زبان پارسي برابري کند. با اينحال در مورد نثر پارسي، با وجود متون درخشاني چون گلستان سعدي، برخي معتقدند نثر فارسي مدرن دچار کمبودهايي است و براي خيلي از واژه هايي که با مدرنيسم وارد جهان انديشه شده است، معادل گويايي ندارد، و بايد اين معادل ها را ساخت. اما برخي ديگر معتقدند ما معادل تمام اين واژه ها را مي توانيم در متون فارسي موجود، به خصوص در آثار بزرگاني چون سعدي بيابيم، و علت آنکه اين کار را نمي کنيم، تنبلي، بيسوادي و نشناختن ثروت ادبي خودمان است. فرضيه سومي هم مي گويد: علت آنکه ما از گنجينه هاي ادبي خودمان به نحو شايسته اي بهره نمي گيريم، آن است که چشم به سوي جهان غرب، يعني زادگاه مدرنيسم داريم و از داشته هاي خود بي خبر مانده ايم. اين فرضيه مي گويد: تا زماني که مدرنيسم برآمده از غرب را دروني نکنيم، مالکيت آنرا به دست نمي آوريم و همواره اجاره نشين آن خواهيم بود. اين نکته را با دکتر ماشاء الله آجوداني، استاد تاريخ و ادبيات فارسي در ميان گذاشتم. او به راديو فردا مي گويد: ماشاءالله آجوداني (استاد تاريخ و ادبيات فارسي، لندن): اين نکته که ما امروز در دنياي مدرن با بسياري از مفاهيم و با بسياري از مسائلي سر و کار داريم که اين مفاهيم و مسائل در فرهنگ غربي ريشه داشتند، يعني تجربه هاي تاريخي يک فرهنگ بيگانه بودند و در پهنه خودي وجود نداشتند، در اين ترديد ندارم. بنا براين بسياري از تعبيرات را ما بايد تعبيرات تازه اي برايشان بسازيم، براي اينکه در پيشينه تجربه تاريخي ما وجود نداشته اند و چون در تجربه تاريخي ما وجود نداشته، در تجربه زباني ما هم وجود نداشت. اما اين بدان معنان نيست که هر اصطلاح يا تعبيري که در شعب مختلف علوم اجتماعي و سياسي در فرهنگ غرب يا حتي علوم تجربي به کار گرفته مي شود، معادلشان در گذشته نثر فارسي وجود نداشه باشد. براي اينکه ما نثر بسيار قوي و قدرتمندي داريم. بر خلاف آنچه که مي گويند، نثر پارسي هم در زمينه مسائل علمي خودش را نشان داده است. نمونه کارهايي از ابن سينا و بيروني که به فارسي هست، نمونه درخشان نثر علمي. در زمينه مسائل اجتماعي و سياسي و فلسفه هم نثر پارسي نثر بسيار بسيار غني است. بنابر اين اگر واقع بينانه بخواهم به سوال شما جواب بدهم، به جرات مي توانم بگويم که براي بسياري از تعبيرات و اصطلاحات، ما مي توانيم در متون کلاسيک و به خصوص در نثر فصيح فارسي، مثلا در اين مورد مشخص، نثر سعدي و نثر ديگران، نمونه هاي درخشاني را پيدا کنيم و به عنوان معادل قرار دهيم. ش.ط.: در لندن که شهري به غايت بين المللي است، اقليتهاي قومي گوناگوني زندگي مي کنند. بسياري از قديمي ترهاي هندي، پاکستاني، بنگلادشي و حتي آنها که از ترکيه و عراق هستند، وقتي به ايرانيها بر مي خورند، با آوردن نام بزرگاني چون سعدي، پيشينه فرهنگي ما را يادآور مي شوند. آنها که پر سال ترند، شعري فارسي نيز به زبان مي آورند و اين نکته فراموش شده را به خاطر مي آورند که حتي تا اوايل اين قرن در بسياري از کشورهاي شرق، زبان فارسي به عنوان زبان و ادبيات دوم در مدارس تدريس مي شد. و همچنين زبان رايج دربار پادشاهان بود. تنها پس از ورود اروپاييها به اين کشورها است که زبان فارسي رفته رفته جاي خود را به زبان انگليسي مي دهد. دکتر ماشاءالله آجوداني، اين واقعيت تاريخي را تاييد کرده، مي گويد: ماشاءالله آجوداني: زبان فارسي، براي قرنها زبان اصلي منطقه بزرگي به نام جهان شرق اسلام بوده است. يعني افغانستان، ايران، تاجيکستان، هندوستان، پاکستان امروزي، ترکيه امروزي، عراق امروزي، در همه اين حوزه ها زبان فارسي، زبان مسلطي بوده و تا همين 40 و 50 سال پيش هم در هندوستان و در بخشهايي از ترکيه زبان فارسي تدريس مي شده است. در مدارس تدريس مي شد و فراموش نکنيم که شاعر بزرگ، اقبال لاهوري، ديوان بزرگي به شعر فارسي دارد و او با اينکه بلد نبود که به زبان فارسي حرف بزند، اما به فارسي شعر مي گفت. من در همين لندن بسياري از مردم را مي ديدم که اهل پاکستان بودند يا اهل بخشهايي از هندوستان بودند و اينها تا مي فهميدند که من ايراني هستم، شروع مي کردند به خواندن شعر سعدي يا شعر حافظ. سازمان يونسکو، بازوي آموزشي و فرهنگي سازمان ملل متحد، امروز را روز جهاني سعدي نام نهاده است. دکتر ماشاءالله آجوداني، استاد تاريخ و ادبيات فارسي در لندن، و بنيانگذار و رئيس كتابخانه فارسي لندن، در مصاحبه با راديو فردا مي گويد:بايد تعبيرات تازه اي براي معادل تعبيرات غربي بسازيم، كه چون در تجربه تاريخي ما وجود نداشته اند، در تجربه زباني ما هم وجود نداشتند. اما براي بسياري از تعبيرات و اصطلاحات، ما مي توانيم در متون کلاسيک و به خصوص در نثر فصيح فارسي، نمونه هاي درخشاني را پيدا کنيم و به عنوان معادل قرار دهيم.
XS
SM
MD
LG