لینک‌های قابلیت دسترسی

چهارشنبه ۱۷ آذر ۱۳۹۵ تهران ۱۴:۴۴ - ۷ دسامبر ۲۰۱۶

گزارش ويژه راديوفردا: جمهوري اسلامي و عراق، رقابت ميان حوزه هاي علميه ايران و نجف


(rm) صدا |
مهدي خلجي (راديوفردا): ژيل کِپِل Gilles Kepel ، استاد انستيتوي مطالعات سياسي پاريس و سياست شناسِ پرآوازه جريان‌هاي اسلامي در مقاله خود در شماره روز جمعه روزنامه لوموند نوشت با انقلاب سال پنجاه و هفت ايران، گرايش شيعه، مهم ترين دشمن ايالات متحده امريکا به شمار رفت و امريکا را وادار کرد تا از جريان‌هاي محافظه کار سني، پادزهري براي بنيادگرايي شيعي بسازد. رويداد يازده سپتامبر و برجسته شدن نقش پديده اي به نام بن لادن، بنيادگرايي سني را چونان خطري عظيم تر و ويران گرتر نمايش داد و اعتبار نخبه گان اهل سنت را به پرسش گرفت. با سقوط بغداد به دست نيروهاي ائتلاف و سربرکشيدن رقابت آشکار شيعيان عراق بر سردستيابي به قدرت، دوباره تشيع چونان عنصر و عاملي سياسي به عرصه گام نهاد و درنظر گرفتن آن در معادلات سياسي دوباره گريزناپذير شد. ژيل کِپِل در اين مقاله که با عنوان «راه دمشق و جاده تهران» چاپ شده، اين پرسش را طرح مي‌کند که آيا ايالات متحده مي‌تواند هم پيمانان مسلمان خود را در منطقه تغيير دهد؟ آيا گرايش ميانه رو و روادار شيعي در منطقه مي‌تواند بر قدرت محافظه کاران متعصب غلبه کند و راه را براي گفت و گو و همکاري با امريکا بگشايد؟ اکنون مسئله گروه‌هاي شيعي، به ويژه در ايران و عراق يکي از کانوني ترين مسائل سياسي و استراتژيک منطقه به شمار مي‌آيد و حل بسياري از دشواري ها در گرو سرنوشت و رفتار آنهاست. گروه‌هاي شيعي، چه در ايران و چه در عراق، آغازگاه، آرمان و سياست يگانه اي ندارند و اختلاف نظر ميان آنها گاه بيش از نقاط اشتراک است. سالم مشکور، نويسنده روزنامه النهار، در بيروت، گروه‌هاي شيعي در عراق را چنين دسته بندي مي‌کند: سالم مشكور: يك جريان ديني سنتي داريم، يك جريان ديني سياسي داريم و يك جريان فرهنگيان كه غير روحانيون و سياستمداران شيعي اسلامي هستند. اما تشكيلاتي مثل حزب الدعوه هستند كه اينها ارتباطي با حوزه ندارند ولي اهداف سياسي دارند و بيشتر اعضاي اين گروهها غير روحاني هستند. جريان چهارم كه ليبرالهاي شيعه هستند كه اينها بيشتر با همكاري با احزاب سياسي شيعه سعي مي كنند يك جريان شيعه عراقي بدون دخالت عامل خارجي درست كنند چون هدف اينها طبق سخنرانيهايشان و صحبتهايشان رفع شان شيعيان عراق و كار براي مصلحت شيعيان عراق، پشت كردن به مسائلي كه خارج از عراق باشد. م.خ.: با اين همه، هنگامي که از تشيع و گروه‌هاي شيعي سخن مي‌گوييم، نمي توانيم تأکيد اصلي را بر حوزه‌هاي علميه، کانون بنيادي سنت شيعي نگذاريم. هيچ جريان شيعي، با عنوان جرياني شيعي، نمي تواند در ميان شيعيان مشروعيت داشته باشد، مگر آن که پيوند و ريشه آن در حوزه‌هاي علميه آشکار باشد. آيت‌الله سيد ابوالقاسم ديباجي، روحاني سرشناس شيعي در کويت مي‌گويد ثبات عراق وابسته به ثبات نجف است و تا مرجعيت شيعه در نجف به خرسندي و آرامش دست نيابد نمي توان از شيعيان انتظار آرامش داشت: آيت الله سيد ابوالقاسم ديباجي: استقرار نجف يعني اسستقرار عراق. چون نزديك 70 درصد از مردم عراق شيعه هستند و از مقلدان آيت الله العظمي سيستاني هستند. مرجعشان در نجف اشرف است و به همين دليل اگر نجف، يعني پايتخت واقعي، كه نجف است، اگر پايتخت واقعي آرام شد وامنيت به نجف بازگشت، مطمئن باشيد كه آرامش به سراسر عراق بازخواهد گشت. م.خ.: ترور سيد عبدالمجيد خوئي، فرزند آيت‌الله سيد ابوالقاسم خوئي، مرجع درگذشته شيعيان، در روزهاي ناآرامي بغداد، سناريوي رقابت گروه‌هاي شيعي عراق را کليد زد. آن چنان که آيت‌الله سيد ابوالقاسم ديباجي مي‌گويد نجف مرحله تازه اي از ناآرامي را آغاز کرد و اين گرانيگاه قدرت و امنيت در عراق، هنوز در حالت ناامني به سر مي‌برد: آيت الله ابوالقاسم ديباجي: بعد از شهادت ايشان شرايط عوض شد، دگرگون شد، محاصره منزل آيت الله سيستاني مرجع اعلاي شيعه بوجود آمد و تا هم اكنون كه بنده با شما صحبت مي كنم، هنوز نجف در اضطراب است. پس از ترور سيد عبدالمجيد خوئي گفته شد که مقتدا صدر، روحاني 22 ساله و فرزند آيت‌الله سيد محمد صادق صدر، که رهبر يک گروه شبه نظامي است در کار قتل خوئي دست داشته است. نزديکان مقتدا صدر اين موضوع را تکذيب کردند اما گفته مي‌شود که وي خود را مرجع مي‌داند. آيت‌الله ديباجي مي‌گويد وي در رتبه مرجعيت نيست: آيت الله ابوالقاسم ديباجي: اين آقا به نام صدر دوم است، پسر ايشان، كه نوجواني است و در حد مرجعيت هم نيست و اصلا مرجعي نيست كه بخواهد دربرابر آيت الله سيستاني امروز در عراق قرار بگيرد. جز مراجع محترم حوزه علميه نجف غير از آيت الله العظمي سيستاني، امروز در عراق، قرار بگيرد. حز مراجع محترم حوزه نجف، كه غير از آيت الله سيستاني، حضرت آيت الله سيد محمد سعيد حكيم، حضرت آيت الله شيخ اسحاق فياض و آيت الله شيخ بشير نجفي. اين چهارتا مرجع امروز در نجف هستند و اينها در نهايت اتحاد هستند. و آن گروهي كه اشاره فرموديد، گروهي هستند كه از فرصت نبودن امنيت و نبودن يك حكومت در نجف استفاده كردند و خودشان را مطرح كردند ولي در مقام ثبوت و واقعيت نه مرجعيتي بوده، نه مرجعيتي دارند و نه مرجعيتي خواهند داشت. م.خ.: بنا بر گزارش ها، مقتدا صدر از نظريه ايراني زدايي از مرجعيت عراق دفاع مي‌کند و مسئله قوميت عربي را در مشروعيت مرجعيت عراق برجسته مي‌نمايد. اما آيت‌الله ديباجي مي‌گويد در مرجعيت شيعه هيچ گاه مسئله قوميت مطرح نبوده است: آيت الله ابوالقاسم ديباجي: با مطالعه اي ه بنده داشتم در عراق و سالها آنجا در حوزه نجف زندگي كردم و خوب عشاير عراقي را مي شناسم هيچ وقت مرجعيت در عراق قوميت عربي را مطرح و لحاظ نكردند در دوران گذشته، چه برسد به الان كه ما در قرن 21 هستيم و نسل جديدي شكل گرفته. ملاحظه كنيد خود آيت الله حكيم، اصلا اصفهاني بودند. آيت الله العظمي خويي، كه هنوز بزرگترين مرجع شيعه هستند و مردم در جهان باقي بر تقليد ايشان ماندند، ملاحظه مي فرماييد كه از خوي بودند و از آذربايجان ايران بودند و آيت اله شاهرودي از شاهرود بودند. آيت الله بجنوردي از بجنورد بودند. تمامي مراجع تقليد و بزرگترين شخصيتهاي علمي نظير سيد ابوالحسن اصفهاني از اصفهان بوده، در آن ايام و با آن مسائل گذشته اي كه قوام عربيت بيشتر بوده و روح عربگرايي، هميشه عشاير عرب، توجه داشتند كه آن مرجع اعلم و عالمترين فقيه كيه. چه برسد امروز با تصوراتي كه دردنياي كنوني ما شكل گرفته و بوجود آمده و شكل گرفته بدون ترديد هيچ مسئله قوميت عربي، اقلا در جناح مرجعيت و رابطه آن با مقلدين وجود نخواهد داشت. م.خ.: سالم مشکور نيز، با آن که ريشه اختلافات رهبران شيعه را در سنت مي‌داند، وارد شدن عامل سياست را در اين ميان تازه مي‌يابد. ايران مي‌کوشد تا از برخي گروه‌هاي شيعي در عراق حمايت کند. در برابر، گروه‌هاي شيعي ديگر هم بر عنصر عربي در رهبري شيعه تأکيد مي‌گذارند تا به اين ترتيب حريف را از ميدان به درکنند: سالم مشكور: هميشه نجف صحنه رقابت بين مراجع حوزه و جريانات آن بوده. هميشه ما داشتيم يك مرجع و يك جرياني به پشت سر اين مرجع. اضافه بر آن رقابتهاي جديدي وارد صحنه نجف و حوزه شده وآن رهبران ديني سياسي مخصوصا آنهايي كه از خارج آمدند يا از داخل مثلا سيد محمد صادق خدا بيامرز، اينها كارشان جنبه سياسي دارد و يك عامل ايراني در اين رقابت در مراحل آينده خيلي مشخص خواهد بود. م.خ.: آن طور که سالم مشکور گفت اختلاف شيعيان ريشه در گذشته دارد، نزاع پيدا و پنهان بر سر مرجعيت که از ديرهنگام نقش اصلي را در صف بندي‌هاي ديني و حتا سياسي اين فرقه مذهبي بازي مي‌کرده است. حجت‌الاسلام محمد محرابي، از روحانيان حوزه علميه قم از داستان اين رقابت‌هاي سنتي مي‌گويد و باور دارد که حتا مراجع تقليد قم با مراجع تقليد نجف از ديرباز در چالش بوده اند. اکنون بزرگ ترين مرجع تقليد شيعيان عراق آيت‌الله سيدعلي سيستاني است که در ايران دفتر و سازمان و قدرت اقتصادي و معنوي کلاني دارد و به حس رقابت مراجع تقليد قم، دامن مي‌زند: حجت الاسلام محمد محرابي: همان ارتباطي كه بين آقاي خميني و آقاي خويي بود تا حدودي همين ارتباط الان بين برخي از مراجع با آقاي سيستاني وجود دارد طبيعتا و اينها از اين مسئله كه آقاي سيستاني بيشتر جا افتاده است و بيشتر جلب توجه كرده، يك مقدار مشكل دارند و اين به صورت مخفيانه هست و گاهي آشكارا ابراز شده و هست چنين چيزي مسلما هست كه سعي مي كنند اين قضيه را بروز ندهند. م.خ.: شهريه، حقوق ماهانه اي است که مراجع تقليد به طلبه ها پرداخت مي‌کنند. مبلغ شهريه به طور معمول نشان دهنده قدرت اقتصادي آن مرجع، نفوذش در ميان مردم، شمار مقلدان و ميزان وجوهات شرعيه اي است که دريافت مي‌کند. حجت‌الاسلام محرابي از چالش ها بر سر مبلغ شهريه مي‌گويد، زيرا با سياسي شدن روحانيت ميزان شهريه ديگر معيار نفوذ ديني مراجع نيست، بل که قدرت سياسي آنها را نشان مي‌دهد؛ زيرا هيچ مرجعي حتا اگر مقلدان فراوان داشته باشد حق ندارد بيش از آيت الله خامنه اي، رهبر جمهوري اسلامي شهريه پرداخت کند: حجت الاسلام محمد محرابي: معمولا مرسوم اين است كه كسي كه بالاتر است شهريه بيشتري مي دهد. كسي كه مقلد بيشتري داشته و وجوهات بيشتري اخذ مي كرده شهريه بيشتري پرداخت مي كرده ولي الان اين مسئله صادق نيست. در مورد آقاي خويي شنيده بودم كه آقاي خويي مي خواهد شهريه را اضافه كند ولي به خاطر اينكه امام اينجوري شهريه مي دهد اضافه نكرده. م.خ.: در نتيجه به گفته حجت‌الاسلام محرابي، آيت‌الله سيد محمود هاشمي شاهرودي، رئيس و سخن گوي پيشين مجلس اعلاي انقلاب اسلامي عراق که اکنون بر صندلي رياست قوه قضاييه ايران تکيه زده، بدون آن که مرجع باشد در حوزه شهريه مي‌دهد. حجت‌الاسلام محرابي اين امر را نشانه فعاليت روحانيان عراقي و به ويژه سران مجلس اعلاي انقلاب اسلامي عراق براي تثبيت نفوذ خود در حوزه علميه قم ارزيابي مي‌کند: حجت الاسلام محرابي: در حوزه علميه قم هم تلاش مي كنند، فعاليت دارند و از بالا تغذيه مي شوند. خود مجلس اعلاي انقلاب اسلامي عراق در اين زمان در ايران رشد پيدا كرده و در ايران پاتك تبليغاتيش براي عراق بوده و شما مي دانيد كه خود آقاي هاشمي شاهرودي الان شهريه مي دهند در حوزه علميه و خيلي هاي ديگر هستند كه الان نه مرجع هستند و نه رساله دارند و نه جايگاهي در حوزه دارند ولي شهريه مي دهند و اين يواش يواش درحال عادي شدن است. م.خ.: اکنون پرسش اين است که اگر رقابت‌هاي شديدي ميان گروه‌هاي شيعي در ايران و حتا مراجع تقليد شيعه ايران و عراق وجود دارد، آيا تکوين امري به نام حکومت اسلامي در عراق، با الگوبرداري از جمهوري اسلامي، ممکن است؟ آيا گروهي مانند مجلس اعلاي انقلاب اسلامي عراق که از پشتياني آشکار جمهوري اسلامي ايران بهره مند است، در جامعه عراقي، از پايگاه اجتماعي برخوردار است؟ آيت‌الله ابوالقاسم ديباجي: آقاي حكيم به دليل اينكه پسر آقاي حكيم است ولو مربوط به گذشته دور و قبل از مرحوم آيت الله العظمي خوئي بوده ولي به هرحال فرزند آقاي حكيم است. طرفداراني در ايران داشتند و عراقي هايي كه در ايران بودند هميشه با ايشان همكاري مي كردند. بعد نظامي هم هميشه در برنامه ها و روش ايشان بوده اما تا چه اندازه الان تعارضاتي كه بين جناح هاي مختلف شيعه عراقي، نه از نظر مرجعي، بلكه از نظر گروههاي سياسي، در آنجا بوجود آمده و پيش خواهد آمد، قابل بررسي نيست و ما نمي توانيم دقيقا بگوئيم كه كداميك از اينها موفق تر خواهند بود. م.خ.: در تجمعاتي که روزهاي گذشته شيعيان به پا کردند، گاه شعارهايي در حمايت از حکومت اسلامي سرداده شد؛ امري که محافل خبري و ديپلماتيک جهان را به سوي خود حساس کرد و آن ها را به تحليل‌هاي گسترده واداشت. سالم مشکور مي‌گويد شيعيان عراق، از زير سايه سرکوب تازه بيرون آمده اند و با روحانيت شيعه هنوز رابطه اي عاطفي دارند. اگر فضاي آزادي پديد آيد و ميزان آگاهي و اطلاعات مردم افزايش يابد معلوم نيست گرايش مردم به روحانيت تا اين اندازه باقي بماند: سالم مشكور: در اثر سركوب گذشته، الان يك حالت جوش كه غير قابل كنترل است، حالت عاطفي كه اعلام مي كند ما بايد فقط حكومت ديني داشته باشيم و رهبران ما فقط مراجع ما باشند. به نظر من كم كم و در گرو آزادي كه در عراق خواهد بود، اينها به حالت متعادل برگردد و با وجود كانالهاي تلويزيونهاي خارجي و راديوهاي خارجي كه قبلا ممنوع بود با وصل كردن طريق هاي تماس با خارج، سطح آگاهي مردم بالا برود و اين حالت جوش فعلي متعادل بشود و يواش يواش مردم آرام مي شوند و وضعيت به نظرم منطقي تر خواهد بود. م.خ.: اما آيا روحانيون در ايران از چيزي به نام حکومت اسلامي در عراق حمايت مي‌کنند؟ آن گونه که حجت‌الاسلام محرابي مي‌گويد از يک سو مراجع ايران دوست ندارند کانوني بودن حوزه علميه قم کم رنگ شود؛ و از سوي ديگر مراجع تقليدي که منتقد حکومت ايران هستند، نمي خواهند تجربه جمهوري اسلامي در عراق تکرار شود: حجت الاسلام محمد محرابي: بعضي از آقايان به هرحال مشكل دارند. حتي با انقلاب ايران اينها مشكل دارند. لذا با احتياط و خيلي محتاطانه گام بر مي دارند. بعضي از آقايان كه متمايل به قدرت هستند و در راستاي حكومت هستند، بدشان نمي آيد كه چنين امري به وجود بيايد. م.خ.: حجت‌الاسلام محرابي خود را طرفدار حکومتي غيرمذهبي و دموکراتيک در عراق مي‌داند: حجت الاسلام محمد محرابي: اگر به خود مردم عراق، نه بطور اينكه شارژ بشوند و بخواهند از جاي ديگر تغذيه بشوند، اگر خود مردم عراق تصميم بگيرند، به نظر من مي رسد كه خيلي بهتر باشد، با توجه به تجربه اي كه به هرحال براي ما محسوس و ملموس است. من احساس مي كنم كه اگر روحانيت از آن همان قدرت معنوي و جايگاه معنوي خودش استفاده بكند و كمتر در امور اجرايي شركت بكند و حتي الان در عراق، چونكه الان مردم عراق بعد از چندين سال، بعد از سالها كه زير ستم استبداد بودند، حالا يك مقدار آزادي پيدا كردند، با يك ديد بسيار بالائي الان حالا احساس مي كنند كه بايد الان بهشت برين پياده شود و اين هم شايد جمهوري اسلامي باشد و بعدها اين يواش يواش به ياس و نااميدي مبدل بشود، اين همچه زمينه خوبي ندارد و لذا بهتر اين است كه روحانيت در جايگاه خودش كار خودش را بكند و مردم هم خودشان تصميم بگيرند. م.خ.: با اين حال ارتباط نزديک مجلس اعلاي انقلاب اسلامي عراق با حکومت ايران، احساسات ضد آمريکايي برخي گروه‌هاي سياسي شيعي در عراق و مبهم بودن وضعيت آينده اداره حکومت در اين کشور احتمال بروز يک بنيادگرايي شيعي را در اين منطقه نيرومند مي‌کند. آيت‌الله ديباجي با تأييد امکان نوعي بنيادگرايي شيعي در عراق، مي‌گويد مهار واقعي شيعيان سرانجام در دست نهاد سنتي مرجعيت باقي خواهد ماند: آيت الله ابوالقاسم ديباجي: با شناختي كه بنده از عراق دارم، شكل حتي اصولي گرائي در آنجا با همه نقاط دنيا فرق خواهد كرد و يك فرق اساسي و جوهري خواهد داشت. بالاترين رقم و واقع گرايانه ترين مسئله اي را كه روي آن تاكيد كنم اين است كه: توده شيعه عراق، توده اي سنتي و مقلد مرجع تقليدشان هستند و همراه با فتوا و آرائي كه از مرجع تقليد اعلم و اعلا در آنجا صادر شود آنها پيروي مي كنند و حتي از نظر بنيه مالي، آن مرجع تقليد اعلم و اعلا مورد توجه همه شيعيان جهان است و بنيه مالي فوق العاده اي و بالاتر از همه را هم دارد. م.خ.: شيخ کُبيسي، روحاني سني طرفدار صدام حسين بود که چند روز پس از سقوط صدام حسين وارد بغداد شد و در مسجد ابوحنيفه و در اجتماع مسلمان سخنراني کرد و شيعيان را به مبارزه با حضور امريکا در عراق تشويق کرد. سالم مشکور احتمال مي‌دهد دولت عربستان سعودي بي ميل نيست در آتش بنيادگرايي شيعي در عراق بدمد: سالم مشكور: كبيسي رابطه نزديكي با عربستان سعودي و جريانات وهابي دارد و خيلي هم مخصوصا شيعيان اين ترس را دارند كه ممكن است ايشان بخواهد به نمايندگي از عربستان سعودي شيعيان عراق را تحريك كند براي جنگ براي انجام عمليات بر عليه نيروهاي آمريكائي و به تعبير يكي از فرهنگيان و سياستمداران عراقي، گويا عربستان مي خواهد تا آخرين نفر شيعيان عراقي را در جنگ با آمريكا مورد استفاده قرار دهد. م.خ.: سالم مشکور خود باور دارد که با باز شدن فضا عرصه بر بنيادگرايان راديکال تنگ خواهد شد: سالم مشكور: اگر واقعا قرار باشد عراق آزاد و عراق دمكراتيك بشود، فكر نمي كنم جنگ براي هيچ جريان راديكال خواهد بود چون جريان راديكال در جاهاي بسته و در جوامعي كه استبداد در آنها هست، بيشتر رشد مي كند تا جوامع باز و جوامعي كه نظام دمكراتيك داشته باشند و اگر درست بگوئيم در عراق هم يك جريان راديكال شيعي بوده، به علت وجود يك وجود يك رژيم سركوب كننده اسلاميون و روحانيون بوده. م.خ.: آيت‌الله ديباجي هم مي‌گويد شرايط عراق با ايران متفاوت است و امکان تحقق ساختار سياسي اي مانند ايران در عراق نيست: آيت الله ابوالقاسم ديباجي: بنده، سالها در عراق بوده ام و عراق را به خوبي مي شناسم. شرايطش صددرصد با ايران متفاوت است، از نظر فكري، روحي، عشايري، قوميت هاي مختلف، فرهنگ هاي مختلف و ممكن است كه يك جماعتي و يك گروهي و قشري از مردم هم اگر شما ديديد يا شنيديد شعارشان هم اين باشد كه تا روزي كه رفراندوم نشود و سيستم ها را به راي مردم واگذار نكنند، كه انتخاب كنند، قضاوت در اين راه مشكل و نادرست است. م.خ.: آيت‌الله ديباجي اقتصاد و امنيت را ضروري ترين نياز کنوني مردم عراق مي‌داند که نوع تأمين آن مي‌تواند در سرنوشت گروه‌هاي سياسي رقيب در عراق نقشي کليدي بازي کند: آيت الله ابوالقاسم ديباجي: تمام نيروهاي خارج از كشور كه امروز وارد عراق شده اند براي مردم عراق ناشناخته اند. قبل از هرچيز امروز در مردم عراق مسئله اقتصاد و سير شدن شكم اين مردم بالاترين مسئله است امروز در آنجا. يعني امروز اول بايد كسي باشد، گروهي، حكومتي، دولت موقتي، هر كسي، اول بايد مسئله اقتصاد اينها را تامين كند و همراه با آن يك امنيت نسبي و آن وقت بعد اين آقايان در فكر خواهند بود كه چه تصميمي بگيرند راجع به آينده. در امروز عراق، و شرايط كنوني عراق، افرادي كه از وقت و فرصت استفاده كنند وبتوانند از نظر مسائل مالي افرادي را كمك كنند و تغذيه كنند و به داد آنها برسند، بدون ترديد از نظر فكري هم روي آنها تاثير مثبت مي گذارد يعني سئوال مي كند كه اين كيست كه به داد من رسيد. اين كيست كه دست مرا مي گيرد. م.خ.: نقش شيعيان درعراق هرچه باشد، آن چه بي ترديد مي‌توان گفت، اين است که تا مدت ها يک پرسش پيچيده و بحث انگيز نه تنها در قلمرو سياست عراق، بل که در چارچوب مسائل منطقه خاورميانه باقي خواهد ماند. کاخ سفيد هفته گذشته به ايران هشدار داد تا در مسائل شيعيان عراق و امور داخلي اين کشور دخالت نکند. اکنون يکي از گره‌هاي اصلي مناسبات ديپلماتيک ايالات متحده امريکا و ايران بر سر شيعيان عراق و حمايت نظامي، مالي و سياسي ايران از مجلس اعلاي انقلاب اسلامي عراق است؛ امري که مي‌تواند به تيره تر شدن روابط يا هموارتر شدن راه مذاکره ميان اين ايران و امريکا بينجامد. در پي برگزاري مراسم چهلم امام سوم شيعيان در عراق و حضور يک ميليون شيعه در آن، تحليل‌گران از مانور سياسي گروه‌هاي شيعي و امکان بروز جرياني راديکال در ميان شيعيان عراق سخن گفتند. ارتباط ايران با مجلس اعلاي انقلاب اسلامي عراق، چالش‌هاي موجود ميان گروه‌هاي سياسي، شعار برقراري حکومت اسلامي که گروه‌هاي خاصي در عراق سر داده اند و رقابت ميان نهاد مرجعيت ديني در ايران و حوزه علميه نجف، يک باره توجه صاحبنظران سياسي جهان را به سمت خود جلب کرد. به خاطر اهميت موضوع، برنامه امشب ايران در اين هفته را به آن اختصاص داده ايم. در اين برنامه، آيت‌الله سيدابوالقاسم ديباجي، يک روحاني سرشناس شيعي در کويت، حجت‌الاسلام محمد محرابي، يکي از روحانيان حوزه علميه قم و سالم مشکور نويسنده روزنامه النهار در بيروت ديدگاه‌هاي خود را درباره موقعيت شيعيان عراق و نسبت آنها با قلمرو آينده سياست در اين کشور بيان مي‌کنند.
XS
SM
MD
LG