لینک‌های قابلیت دسترسی

یکشنبه ۲۱ آذر ۱۳۹۵ تهران ۰۰:۴۴ - ۱۱ دسامبر ۲۰۱۶

گزارش ويژه:بحران در روابط ايران و آمريكا: ارتباط نزديك رئيس جمهوري اسلامي و حزب الله


(rm) صدا |
بهمن باستاني (راديو فردا): سفر محمد خاتمي به لبنان و سوريه و ديدار او با شيخ حسن نصرالله، رهبر حزب الله لبنان و صحبتهايي كه در اين سفر شد، به نظر مي آيد كه جمهوري اسلامي را در سياست خارجي خود با چالش دوباره اي روبرو مي كند. بعضي از ناظران اين سفر را در مسير مخالف تلاشهاي ديپلماتيك آمريكا در خاورميانه مي دانند. پيش از محمد خاتمي كولين پاول وزير امور خارجه آمريكا به سوريه و بعد به اسرائيل رفته بود و امروز در مسكو براي اولين بار گفت درحال حاضر آمريكا برنامه اي براي اقدام نظامي عليه ايران ندارد. مسئولان دولت آمريكا در دوماه گذشته بارها از فقدان برنامه حمله نظامي به ايران سخن گفته بودند. اما اين نخستين بار بود كه امروز وزير امور خارجه آمريكا گفت درحال حاضر چنين برنامه اي وجود ندارد و بنابراين احتمال وجود اين برنامه در آينده را رد نكرد. محمد خاتمي هم در اين سفربه لبنان به آمريكا هشدار داد كه به گفته او بعد از عراق به بحران سازي ديگري در منطقه دست نزند. گفته مي شود حمايت صريح خاتمي از حزب الله لبنان كه آمريكا آنرا تروريست مي داند يكي از دلايلي بوده است كه واكنش دولت آمريكا و كاندليزا رايس مشاور امنيت ملي كاخ سفيد را برانگيخته به طوري كه خانم رايس گفت، رفتار همچنان ايران در پيشبرد برنامه هاي هسته اي و كمكهاي احتمالي به گروههاي تروريست از جمله القاعده، آمريكا را عميقا دچار مشكل مي كند. اما در يك سر اين رويارويي كنوني حكومتهاي ايران و آمريكا براي نخستين بار است كه محمد خاتمي قرار دارد. محمد خاتمي در مقام رياست جمهوري اسلامي تا كنون مكرر از تنش زدايي در رابطه با همه كشورهاي جهان سخن گفته و به عنوان چهره اي كه در حكومت ايران كوشيده است ميزان دشمني در مناسبات ايران و آمريكا را كاهش دهد شناخته شده است. اعلام حمايت محمد خاتمي رئيس جمهوري اسلامي از حزب الله لبنان در بيروت و هشدارهاي خاتمي در سوريه و لبنان به آمريكا كه از سوي متجاوزان در عراق و نيز بحران سازان در منطقه سخن گفت و از سوي ديگر سوريه را كه مورد انتقاد آمريكا است به خاطر ايستادگي در دفاع از اصول ستود، به نظر برخي ناظران نشانه تغيير در سياست خارجي جمهوري اسلامي است. دكتر محمدرضا جليلي استاد روابط بين الملل در ژنو: چيزي كه من را در اين سفر متعجب كرده ارتباط بسيار نزديك دوستانه بين آقاي خاتمي و حزب الله است. در اين موقعيت خيلي مشكل است كه قبول كرد كه آقاي خاتمي واقعا يك آدم معتدل و ميانه رويي است که كوشش مي كند كه يك مقدار آرامش در روابط ايران وآمريكا بوجود بياورد. اين سفرها و اين گفته ها در اين جهت نيست و اين نشانگر اين است كه يك مقدار تغييراتي ممكن است باشد در سياست خارجي. ب ب: دليل اين را شما چه مي بينيد؟ محمدرضا جليلي: به نظرمن فاصله اي كه تا حالا بين اصلاح طلبان و تندروها در ايران در مورد سياست خارجي بود درحال ازبين رفتن است و خود آقاي خاتمي ممكن است ديگر به اصلاح طلبي اعتقاد نداشته باشند چون به جايي نرسيده اين اصلاحات. ممكن است آنها هم تصميم گرفته باشند از اين به بعد همان حرفهايي كه معمولا جمهوري اسلامي بيست سال است مي زند، ادامه دهند و با خطرات ومشكلاتي كه ممكن است اين صحبتها و اقدامات در سطح بين المللي و منطقه و بخصوص آمريكا برايش بوجود بياورد. ب ب: همچون دكتر محمدرضا جليلي استاد روابط بين الملل در ژنو، دكتر صادق زيبا كلام استاد روابط بين الملل در تهران نيز معتقد است جناح اصلاح گراي حكومت جمهوري اسلامي به رياست آقاي خاتمي به سياستها و مواضع جناح محافظه كار حكومت به رهبري آيت الله خامنه اي تن داده است. صادق زيبا كلام: آقاي خاتمي و وزارت خارجه صرفا بخشي از تعيين كنندگان سياست خارجي ايران هستند. بخشهاي عمده تر و به مراتب مهمتري از آقاي خاتمي وجود دارد كه شخص مقام رهبري هستند، شوراي امنيت ملي هست، مجلس هست، گروههاي فشار هستند، مطبوعات هستند، اينها همه در حقيقت چه بخواهيم و چه نخواهيم، خيلي بيشتر از آقاي خاتمي تعيين كننده هستند در سياست خارجي ما. از زماني كه حمله آمريكا به عراق شروع شده، يعني ظرف يكي دوماه گذشته، در مجموع تحولاتي كه در عراق بوجود آمده به نفع محافظه كاران تمام شده و باعث شده كه يك مقداري محافظه كاران حداقل در سياست خارجي، اصلاح طلبان را يا پس زدند و يا وادار به پيروي از خودشان مي كنند. ب ب: برخي از تحليلگران معتقدند كه عواملي كه باعث تشديد روابط ايران و آمريكا شده در طول تمام سالهاي گذشته وجود داشته. ولي آمريكا هيچگاه به طور جدي اين عوامل را برجسته نكرده و اتهامات خود عليه ايران را پيگيري نكرده است. بنا براين نظر، هرگاه آمريكا بر اين اتهامها مانند تلاش جمهوري اسلامي در گسترش تسليحات غير متعارف و نيز حمايت از تروريسم پافشاري مي كرد، زمينه تشديد رويارويي ميان دو كشور همچون اكنون آماده تر مي شد و راه سازشهاي حتي مقطعي بين دو كشور هرچه محدودتر. اما با اين وجود دكتر محمدرضا جليلي مي گويد آمريكا اگرچه تهديد آميز صحبت مي كند اما آمادگي اقدام نظامي عليه ايران را ندارد. محمدرضا جليلي: به نظر مي رسد كه اين جنبه هاي بين المللي در جهت گسترده تري نسبت به گذشته رسيده، يعني اعتقاد محققين در غرب اين است كه واقعا ايران كوششهايي در جهت سلاحهاي هسته اي دارد مي كند و در سالهاي آينده ممكن است به نتيجه اين كوششها برسد. دوم اينكه در حال حاضر آمريكا هم آن آمادگي را ندارد كه بعد از عراق و وقتي هنوز مسئله عراق به پايان نرسيده، اقدامات سريعي عليه ايران انجام دهد و از اين فرصت دولت ايران استفاده مي كند تا آنكه موقعيتش را در جهت گروههاي انقلابي و تندرو در خاورميانه محكم كند. ب ب: و اما دكتر صادق زيبا كلام معتقد است كه نقطه تلاقي حكومتهاي ايران و آمريكا در بحران مناسبات دو كشور، عراق است. صادق زيبا كلام: عراق و آينده عراق براي ايران و آمريكا به مثابه به قول انگليس ها make or break خواهد بود. به عبارت ديگر ظرف چند ماه آينده مسائل عراق باعث مي شود كه ما بالا خره با آمريكايي ها يك درگيري درست و حسابي پيدا كنيم، بعد از 24 سال كه تهديد و شعار و اين چيزها بوده، يا اينكه عراق باعث مي شود كه 180 درجه به عكس اتفاقا ما و آمريكايي ها باهم كنار بياييم و در حقيقت روابطمان عادي شود. براي اينكه آمريكايي ها هرروز كه مي گذرد دارند بيشتر متوجه مي شوند كه داستان عراق قابل مقايسه با افغانستان نيست. در افغانستان آمريكايي ها يك رژيم را برداشتند و اتحاديه شمال را آوردند سر كار و در مجموع مي شود گفت كه موفق بودند. در عراق شما يك جمعيت بيست و دو سه مليون نفري داريد، يك كشور منسجم هست، اپوزوسيون و نيرويي نيست كه آمده باشد و خلا صدام را بخواهد پر كند. به علاوه هرروز كه مي گذرد بيشتر به نظر مي رسد كه مردم عراق نسبت به اينكه آمريكاييان نباشند درعراق و به آمريكاييان دارند به چشم اشغالگر نگاه مي كنند، روز به روز اين حالت دارد بيشتر مي شود. بنابراين به نظر من آينده عراق آينده اي خواهد بود مملو از درگيريهاي خيلي جدي و اساسي ميان آمريكا و مردم عراق. ب ب: در اينجا شما جمهوري اسلامي را هم درگير اين آشوبها مي بينيد؟ صادق زيبا كلام: همانطور كه مي دانيم 60-70% مردم عراق شيعه هستند و در برخي نقاط مثل بصره ،كربلا، نجف و مناطق شرق و جنوب عراق، بعضا جمعيت شيعيان به 90% مي رسد كه اين شيعيان عمدتا متاثر از رهبران دينيشان هستند. حالا چه آيت الله حكيم باشد و چه پسر مرحوم آيت الله صدر باشد، چه رهبران شيعه ديگر باشند. اينها تا حدودي از ايران حرف شنوي دارند. بنابراين ايران خيلي مي تواند كمك كند به آمريكا و از نفوذ خودش برروي رهبران شيعه عراق استفاده كند و نگذارد كار بين رهبران شيعه و آمريكا به درگيري خونين و به تقابل و رويارويي همه جانبه بكشد. ب ب: برخلاف دكتر زيبا كلام، دكتر جليلي مي گويد محمد باقر حكيم، رئيس مجلس اعلاي انقلاب اسلامي عراق كه از ايران به عراق رفته است جهت تعادل رابرگزيده و كوشيده است با آمريكا همكاري كند، هرچند شايد اين ظاهر امر باشد. جليلي: به طور كلي تا آنجا كه من مي توانم اظهار نظر كنم اين است كه آقاي حكيم دربازگشتش به عراق يك موضع معتدلي را تا حالا انتخاب كرده و كوشش كرده در جهت ايجاد يك دموكراسي در عراق با آمريكا همكاري كند و اگر اين خط را ادامه دهد مشكلات زيادي در آينده براي گروه شيعه عراق وجود نخواهد آمد، ولي هنوز هم در اين موارد ترديدهايي هست و برخيها معتقدند كه اين ظاهر امر است و شيعيان مي خواهند واقعا فعاليتي كنند در جهت ايجاد يك جمهوري اسلامي در عراق كه البته اين كار كاري است مشكل و با مخالفت بقيه مردم عراق روبرو خواهد شد و خيال نمي كنم كه رهبران شيعه عراق اين نظر را داشته باشند و اين نوع برنامه ها را دنبال كنند. ب ب: آقاي دكتر جليلي برخي ناظران بر اين عقيده هستند كه آنچه كه آمريكا را در اين شرايط قرار مي دهد، موضع جمهوري اسلامي و تصريح و تشديد موضع جمهوري اسلامي عليه اسرائيل است كه در سفر آقاي خاتمي اين موضوع مشخص شد. دكتر جليلي: كار خيلي آساني نيست كه جهت جمهوري اسلامي را در اين مورد تغيير بدهند، زيرا واقعا يكي از موارد اصلي ايدئولوژي اسلامي كه هنوز در اين ادامه دارد، و جنبه هاي انقلابي آن اينست كه يك جديت با جريان اسرائيل باشد. ممكن است كه اگر آمريكا فشار بياورد، يك مقداري جمهوري اسلامي در گفته هايشان تعديل بدهد، ولي به نظر من در حال حاضر در عمل يك همچين برنامه هايي در پيش نيست. ب ب: دكتر صدق زيبا كلام معتقد است كه در صورتيكه روند صلح ميان فلسطين و اسرائيل به سرانجام برسد، جمهوري اسلامي ايران نيز چاره اي جز به رسميت شناختن اسرائيل ندارد. صادق زيبا كلام: بحث مهمي كه در يك دوسال گذشته در جوامع سياسي تهران مطرح شده همين است كه ما كه نمي توانيم از فلسطينيان فلسطيني تر شويم. وقتي فلسطيني ها اسرائيل را به رسميت شناخته اند و فقط بحثشان اين است كه يك كشور مستقل فلسطيني بوجود بيايد، نمي شود كه ما بياييم از فلسطيني ها فلسطيني تر شويم. سفر حجت الاسلام محمد خاتمي، رييس جمهوري اسلامي، به لبنان و ديدار او با شيخ حسن نصر الله، رهبر حزب الله لبنان، جمهوري اسلامي را با چالش هاي تازه اي روبرو كرده است. گفته مي شود حمايت صريح خاتمي از حزب الله لبنان، كه آمريكا آنرا سازماني تروريستي مي داند، واكنش آمريكا را برانگيخت. از سوي ديگر هشدار خاتمي به آمريكا، نشانه ديگري از تغيير سياست خارجي جمهوري اسلامي است. دكتر محمدرضا جليلي، استاد روابط بين الملل در ژنو در مصاحبه با راديو فردا مي گويد: ارتباط نزديك آقاي خاتمي و حزب الله در اين موقعيت تعجب انگيز بود. ظاهرا فاصله بين اصلاح طلبان و محافظه كاران دارد از بين مي رود. دكتر صادق زيبا كلام استاد روابط بين الملل در تهران معتقد است جناح اصلاحگراي حكومتي به سياست هاي رهبر جمهوري اسلامي تن داده است.
XS
SM
MD
LG