لینک‌های قابلیت دسترسی

logo-print
یکشنبه ۱۴ آذر ۱۳۹۵ تهران ۰۱:۴۷ - ۴ دسامبر ۲۰۱۶

گزارش ويژه: بررسي مشكلات سرمايه گذاري ايران و قرارداد هاي بيع متقابل


(rm) صدا |
تهران به تازگي قراردادهايي برپايه بيع متقابل با يك شركت ژاپني، براي استخراج گاز از حوزه پارس جنوبي امضا كرده است. فريدون زرنگار: ادامه بحران اقتصادي در جمهوري اسلامي، بيكاري، عدم رغبت به سرمايه گذاري در ايران، چه از سوي سرمايه داران خارجي و چه داخلي، دولت جمهوري اسلامي را در پاسخگويي به مسائل اقتصادي در جامعه و افزايش سطح توليد در تمام زمينه ها با دشواريهاي بسياري مواجه كرده است. كارشناسان اوضاع اقتصادي ايران، يكي از مهمترين عوامل بحران اقتصادي در ايران را سطح پايين ميزان سرمايه گذاري ميدانند و بويژه شرايط نامناسب براي سرمايه گذاري خارجي در كشور را مهمترين معضل اقتصادي كنوني ايران ارزيابي مي كنند. دكتر فريدون خاوند مي گويد به رغم اقدامات مثبت دولت خاتمي براي جلب سرمايه گذاري ، فضاي سياسي ايران نمي تواند اعتماد سرمايه گذاران را جلب كند. فريدون خاوند: ايران در عرصه سرمايه گذاري هاي خارجي همانطور كه مي دانيد در موقعيت بسيار، بسيار حاشيه اي قرار دارد و دولت محمد خاتمي در دو سال اخير يك اقداماتي كرده براي اينكه به اين وضع پايان بدهد و جلب كند سرمايه گذاري هاي خارجي را در ايران و در اين زمينه چندين ابتكار جالب هم اتخاذ شده، مثلا تصويب قانون سرمايه گذاري هاي خارجي، قانون جديدي است كه سال گذشته تصويب شده و به رغم نواقصش به هرحال يك امكاناتي را دربر دارد و دولت ايران و سفارتخانه هاي ايران مي توانند بر آن تكيه كنند. از طرف ديگر دولت خاتمي قراردادهاي دوجانبه در عرصه سرمايه گذاري هاي خارجي، تضمين و پيشبرد سرمايه گذاري هاي خارجي در بعضي از كشورها امضا كرده. اخيرا مثلا قرارداد دو جانبه اي بود كه با فرانسه امضا شد، همانطور كه قراردادي با ايتاليا امضا شد. و بالاخره در عرصه بين المللي هم اقداماتي شده براي تضمين سرمايه گذاري هاي خارجي كه به ايران مي آيند مثل پيوستن هفته گذشته ايران به قرارداد ميگا به موسسه ميگا در جهت تضمين سرمايه گذاري هاي خارجي. ولي با تمام اين ابتكارها در عرصه سرمايه گذاري هاي مستقيم خارجي، هنوز سرمايه گذاران به ايران پشت كردند، اولا به اين دليل كه فضاي سياسي داخلي ايران فضاي مناسبي نيست، براي جذب سرمايه گذاري هاي خارجي، فضاي منطقه اي ايران با توجه به آنچه پيرامون ايران مي گذرد هنوز فضاي مناسبي نيست و فضاي بين المللي ايران هم از لحاظ جهاني مناسب نيست، به خاطر تنشها و مطالبي كه در روابط ايران وجود دارد با كشورهاي ديگر و بخصوص ايالات متحده آمريكا كه نقش زيادي دارد در سرمايه گذاري هاي خارجي و ايران از آن سرمايه گذاري ها هم محروم است. اين مربوط مي شود به سرمايه گذاري هاي مستقيم خارجي. البته در عرصه قراردادهاي buy back كه سرمايه گذاري هاي مستقيم خارجي به حساب نمي آيند، يك اقداماتي شده در عرصه نفت و گاز. ف ز: يكي از موارد معدودي كه دولت جمهوري اسلامي، موفق به جذب سرمايه هاي هاي خارجي شده، امضاي قراردادهاي بيع متقابل buy back با شركتهاي نفتي خارجي براي استخراج نفت و گاز است. پس از امضاي قراردادهايي براي استخراج گاز از حوزه گازي پارس جنوبي، براي چهار فاز اوليه، روز شنبه دولت جمهوري اسلامي قراردادهايي با يك شركت ژاپني براي اجراي عمليات فازهاي پنج، شش و هفت حوزه گازي پارس جنوبي را به ميزان يك مليارد و دويست مليون دلار امضا كرد. دكتر ابراهيم ياوري كارشناس مسائل نفتي در تهران درباره حوزه گازي پارس جنوبي مي گويد اين حوزه كه از بزرگترين حوزه هاي گازي در جهان و بين ايران و قطر مشترك است. ابراهيم ياوري: پارس جنوبي از بزرگترين مخازن گازي دنيا است و از مخازن مشترك بين ايران و قطر است. قطر پروژه را تقريبا هفت يا هشت سال زودتر از ما شروع كرده و با كمپاني هاي نفتي و گازي دنيا قرارداد بسته، ازجمله شل و توتال و يك چندتا شركت هستند كه اسرائيلي آمريكايي هستند. اين پروژه را در قرارداد بيع متقابل به عنوان پروژه مخازن مشترك مطرح كرده و به بيع متقابل گذاشته. ف ز: دكتر پرويز مينا كارشناس حقوق نفتي در پاريس با توجه به فرسودگي ساختار صنعت نفت در ايران و ممنوعيت سرمايه گذاري نفتي در قانون اساسي مي گويد، قراردادهاي بيع متقابل يك كلاه شرعي است. اما دولت جمهوري اسلامي مجبور است براي حفظ سطح توليد كنوني هم كه شده چنين قراردادهايي را امضا كند. پرويز مينا: در ايران الان گرفتاري عمده از نظر صنعت نفت اين است كه بيشتر ميدانهاي اصلي كه توليد كننده 60 الي هفتاد درصد نفت خام ايران هستند، همه ميدانهاي قديمي هستند كه قبلا بين 35 تا 40 سال عمر دارند و اينها الان در وضعي هستند كه ميزان توليدشان به سرعت رو به كاهش است. بنابراين ايران براي اينكه بتواند ظرفيت فعليش را كه در حدود 8/3 مليون بشكه در روز است حفظ كند، احتياج به سرمايه گذاري و توسعه ميدانهاي جديدي دارد كه فقط بتوانند جايگزين سريع كاهش اين توليد فعلي شوند. به همين دليل بود كه صنعت نفت ايران از پنج شش سال پيش اين مسئله قراردادهاي بيع متقابل را كه در واقع يك راه حلي بود براي اينكه طبق قانون اساسي رژيم جمهوري اسلامي و طبق مقرراتي كه دارند، شركتهاي نفتي نمي توانند وارد عملياتي با مشاركت ملي نفت و يا اينكه داراي منافعي از نظر توليد باشند. بنابراين يك راهي پيدا كردند كه يك كلاه شرعي روي اين قراردادها بگذارند. متاسفانه اين قراردادها موفقيت آميز نبود. براي اينكه شرايطش طوري بود كه نه به نفع كشور توليد كننده است و به نفع شركتهاي سرمايه گذار. ف ز: آقاي دكتر مينا پس شركتهاي نفتي چه نفعي در امضاي اين قراردادها با ايران دارند. دكتر مينا: ببينيد براي اينكه اينها مي خواهند در كشورهاي توليد كننده در حقيقت جاي پايي داشته باشند. اين است كه شرکت های اروپايي مثل شل، توتال فرانسه، المي ايتاليا، براي اينكه در ايران جاي پايي داشته باشند، به اين قراردادها تن دادند. البته از نظر اقتصادي برايشان منافعي دارد براي اينكه طوري اين قراردادها طراحي شده كه اين شركتها سرمايه اي را كه مي گذارند، بعد از مدت كوتاهي كه سرمايه را برمي گردانند، هيچي، يك منافعي روي سرمايه شان در حدود 18 الي 20 درصد بر مي دارند. بنابراين مثل اينكه شما پولتان را در يك بانك بگذاريد كه مطمئن باشيد پس از سه چهارسال اصل پولتان با يك منافع 18 درصدي مي رسد. ف ز: در باره پروژه حوزه هاي گازي پارس جنوبي، دكتر ابراهيم ياوري مي گويد فكر استخراج گاز از اين حوزه به پيش از انقلاب برمي گردد و در اين حوزه فاز اول با مشكلاتي مواجه شده، ولي فازهاي دوم و سوم گويا به مرحله بهره برداري رسيده اند. ابراهيم ياوري: قبل از انقلاب شل روي اين قضيه كار كرده و نقشه هايي راهم روي فازهاي يك و دو آن داشته، ولي موفق به اجراي آن نشده، وزارت نفت هم بعد از انقلاب دنبال اين كار بوده ولي در سالهاي اخير و از سال 75 با جديت اين قضيه را پيگيري كرده و الان تا فاز 13 را تعريف كردند و مذاكراتش را هم انجام دادند. فاز يكش دست پتروپارس است كه هنوز كامل نشده، اينطور كه قول دادند اوايل تابستان قرار است كامل شود، ولي فاز دو و سه كه دست توتال بوده شروع به كار كرده. آنچه كه مشكل زا است اين است كه فاز يك هنوز كامل نشده و ا حتمالا براي فازهاي بعدي مشكل ايجاد خواهد كرد. ف ز: اما با توجه به تحولات عميق سياسي در منطقه و سرنگوني حكومت صدام حسين در عراق تا چه زماني ايران مي تواند با دست يازيدن به قراردادهاي بيع متقابل نيازهاي صنعتي و اقتصادي خود را برآورده كند. درحالي كه دكتر پرويز مينا با اشاره به شرايط سرمايه گذاري مناسبي كه در اثر تغيير و تحولات سياسي در عراق براي شركتهاي نفتي فراهم شده است، موقعيت ايران درقراردارهای آينده را بدتر از پيش ارزيابي مي كند. پرويز مينا: يك نكته را هم بايد توجه كنيم كه الان با آزادشدن عراق آن مملكت جلب توجه شركتهاي نفتي را خواهد كرد، براي اينكه در آنجا سرمايه گذاري بدون هيچ گونه خطري، عملياتش به مراتب ساده تر است و نتايج ماليش و بهره برداريش به مراتب نسبت به ايران جالب تر است. بنابراين خطر اين است كه شركتهاي نفتي در آينده تمام توجهشان را از نظر سرمايه گذاري و كاربرد تكنولوژي معطوف به عراق كنند و اين باعث شود كه كمتر قراردادهاي بيع متقابل با ايران به امضا برسانند. ف ز: دكتر ابراهيم ياوري بدون توجه به نامناسب شدن شرايط اقتصادي، حضور آمريكا در عراق را مانعي جدي در راه سياستهاي اقتصادي در صنعت نفت ايران مي داند. ابراهيم ياوري: من تصورم اين است كه كنترل انرژي آينده جهان يكي از ابزارهاي اصلي حاكميت بر اقتصاد جهاني خواهد بود و حضور آمريكا در عراق به خاطر همين است و تصورم هم اين است كه اين كنترل را قطعا با شدت انجام خواهد داد. به هرحال ابزار نظامي گريش را هم دارد در منطقه. و فكر مي كنم كه جداي از اينكه ما در يك فضاي عادي بازار نفتي بخواهيم وارد مذاكره شويم، اين چيزي كه به ما تحميل خواهد شد چيزي است كه سياستها يا برنامه ريزي هاي آينده آمريكا به ما تحميل خواهد كرد. من فكر مي كنم كه ديگر ما در يك دنيا و بازار عادي نفتي تصميم نمي گيريم. كه قطعا در يك بازار نفتي تصميم گيري خواهيم كرد كه متغيرهايش را آمريكا تعيين خواهد كرد. البته متغيرهاي بازار قطعا موثر است، ولي من فكر مي كنم كه سهمش بسيار كمتر از متغيرهايي باشد كه آمريكا براي آينده خودش رقم زده. ادامه بحران اقتصادي در جمهوري اسلامي، عدم استقبال از سرمايه گذاري چه از سوي سرمايه گذاران چه ايراني چه خارجي، دولت جمهوري اسلامي را در پاسخگويي به نياز هاي اقتصادي جامعه و افزايش سطح توليد در تمام زمينه ها با دشواري هاي بسياري مواجه كرده است. سطح پايين ميزان سرمايه گذاري و شرايط نامناسب براي سرمايه گذاري هاي خارجي در كشور مهمترين معضل براي اقتصاد ايران ارزيابي شده است. در گزارش ويژه امشب راديو فردا، دكتر فريدون خاوند، كارشناس اقتصادي در پاريس، دكتر ابراهيم ياوري، كارشناس مسايل نفتي در تهران و دكتر پرويز مينا كارشناس امور نفتي در پاريس شركت دارند و به بررسي علل اين بحران و چشم اندازهاي اقتصاد ايران در عرصه نفت و گاز مي پردازند.
XS
SM
MD
LG