لینک‌های قابلیت دسترسی

logo-print
شنبه ۱۳ آذر ۱۳۹۵ تهران ۲۱:۲۸ - ۳ دسامبر ۲۰۱۶

شوراهاي حل اختلاف، بازسازي تجربه تشكيل خانه هاي انصاف و شوراهاي داوري در زمان رژيم سابق، از ديد يك حقوقدان


(rm) صدا |
ليلي صدر (راديو فردا): چندي پيش دولت جمهوري اسلامي، برنامه هاي سپاه دانش و بهداشت را كه از 15 سال پيش از انقلاب به قصد سوادآموزي و ترويج بهداشت عمومي در مناطق محروم آغاز شده بود، با عنوان معلم روستا و پزشك روستا مجددا برقرار كرد. در كنار فعال كردن اين دو برنامه قديمي، برنامه ديگري كه به نام خانه هاي انصاف وشوراهاي داوري در روستاها و شهرها به منظور توسعه دادگستري آغاز شده بود و انقلاب اسلامي آنرا مسكوت گذاشت، بار ديگر مورد توجه قرار گرفته و با نام شوراي حل اختلاف، بازسازي گرديده است. بر اساس اظهارات معاون اول دادگستري تهران، تا كنون 1400 شوراي حل اختلاف در سراسر كشور راه اندازي شده است. دكتر منوچهر گنجي، حقوقدان، در گفتگويي با راديو فردا، درباره فلسفه و تاريخچه خانه هاي انصاف و شوراهاي داوري و نقش آنها در توسعه دادگستري سخن مي گويد. دكتر منوچهر گنجي: فلسفه خانه هاي انصاف و شوراهاي داوري اين بود كه در روستا ها دادگاه وجود نداشت، يا اينكه بار دادگاههاي موجود خيلي سنگين بود، جنبه ديگرش اين بود كه مردم و وجدان و انصاف آنها در اين موارد اصل و اساس كار رسيدگي و صدور حكم باشد و اگر بر اين اساس اينها هم عمل كنند، چون خانه انصاف انتخابي است اعضايش و شوراي داوري هم همينطور. بنابراين اينها به اصول پيچيده اين كتابي قوانين و اينها عنايت ندارند، به طور كدخدامنشي مسائل را حل مي كنند و دعاوي كوچك است كه ميرود در آنجا. تا پيش از تشكيل خانه انصاف و شوراي داوري، اعمال قدرت قضايي چه در روستاها و چه در شهرهاي كشور با مشكلات و معذورات بسياري روبرو بود. تا اوايل قرن بيستم، در بيش از60 هزار روستاي كشور اصولا عدالت قضايي وجود نداشت و سرنوشت روستاييان ما در اختيار قدرت مطلق مالكان و قوانين و آخوندها در دهات بود. در آن شرايط نظام كهنه قوانين آن زمان و كمبود قضات و كارمندان كارآزموده قضايي،‌ بيش از همه موجب بي عدالتي در سطح كشور در حق روستاييان بود آن وضع. راه حلي كه به نظر آمد ميتواند اختلافات و دعاوي ساده روستاييان كشور را با سرعت و دقت حل و فصل كند، تشكيل خانه هاي انصاف در روستاها بود و انتخاب داوران آنها بوسيله خود روستاييان در هر محل آنهم سپاهيان دانش بودند كه وظيفه منشيگري خانه هاي انصاف را برعهده داشتند. با اين تجربه اي كه از خانه هاي انصاف گرفته شد كه ما در حدود 17 هزار خانه انصاف داشتيم در سال 1358. يعني هزار و خورده اي اصلا جواب چيزي را نمي دهد و تعدادش همينطور افزايش پيدا مي كرد. ما 64 هزار روستا داريم در كشورمان كه سخت از همديگر پراكنده هستند، فواصلشان خيلي است، خوب نتيجه درخشان عملكرد خانه هاي انصاف بود كه باعث شد بعدا قانون شوراهاي داوري براي رسيدگي به اختلافات جزئي و دعاوي كوچك در شهرها تشكيل شود و هريك از اين شوراها با همان ضوابط خانه اي انصاف در واقع ايجاد مي شدند. مركب از 5 معتمد محلي بودند كه انتخابي بودند، براي مدت 4 سال مردم انتخابشان ميكردند و در هر حوزه شوراي داوري يك نفر از قضات دادگستري اگر وجود داشت، دعوت مي كردند كه حضور داشته باشد يا وكيل دادگستري اگر حضور داشت يا يكي از استادان دانشگاه در محل اگر دانشگاهي بود، اگر اينها نبود، يكي از سردفتران محلي به عنوان مشاور قضايي در شورا انجام وظيفه مي كرد. شوراي داوري هم مثل خانه هاي انصاف از طريق كدخدامنشي و ايجاد سازش و با درنظرگرفتن عرف و سنتهاي محلي و دور از تشريفات آيين دادرسي كه رسيدگي به اختلافات را طولاني مي كرد، به دعاوي كه در صلاحيتش بود رسيدگي مي كرد. اين شوراها صلاحيتشان متناسب بود با نيازهاي شهري در سطح بالاتري از شرايط خانه هاي انصاف. يعني اول شوراي انصاف بود، بعد مي آمد به شوراي داوري كه محلي بالاتر بود. علي سجادي (راديوفردا): خانه هاي انصاف، با توجه به اينكه تشكيل دهندگان آن از افراد محلي بودند و همانطور كه گفتيد به طريق كدخدامنشي و اينها مسائل را حل ميكردند، معلوم است كه افراد محلي همديگر را مي شناسند، به جزييات زندگي هم وارد هستند و بنابراين در رايي كه صادر مي كنند بايد جهت انصاف را رعايت كنند، خاصه اينكه بعدا مجبورند در همان جامعه زندگي كنند. يعني اينها متفاوت نيستند، مثل يك قاضي نيستند كه از جاي ديگر آمده باشد و حكمي صادر كند و برود، پس چون بايد حكمي صادر كند، لاجرم بايد انصاف را واقعا رعايت كنند. آيا اين خانه هاي انصاف و چگونگي تشكيلش ميتواند به عنوان يك زمينه اي بر اي هيئتهاي منصفه كه ما در قوانين خودمان نداشتيم، محسوب شود؟ منوچهر گنجي : بله بله كاملا همينطور است. تجربه بسيار خوبي بود كه بتواند در بعدها همين هم در سطح شهرها به تشكيل چيزي كه به آن جوره ميگويند، هيئت منصفه منتهي منجر بشود، بله كاملا درست است، بنابراين سئوال، سئوال بسيار خوبي است، تجربه، تجربه بسيار خوبي بود كه مي توانست گسترش پيدا كند در كل نظام قضايي كشور. چندي پيش دولت جمهوري اسلامي، برنامه هاي سپاه دانش و بهداشت را كه از 15 سال پيش از انقلاب به قصد سوادآموزي و ترويج بهداشت عمومي در مناطق محروم آغاز شده بود، با عنوان معلم روستا و پزشك روستا مجددا برقرار كرد. در كنار فعال كردن اين دو برنامه قديمي، برنامه ديگري كه به نام خانه هاي انصاف وشوراهاي داوري در روستاها و شهرها به منظور توسعه دادگستري آغاز شده بود و انقلاب اسلامي آنرا مسكوت گذاشت، بار ديگر مورد توجه قرار گرفته و با نام شوراي حل اختلاف، بازسازي گرديده است. بر اساس اظهارات معاون اول دادگستري تهران، تا كنون 1400 شوراي حل اختلاف در سراسر كشور راه اندازي شده است. دكتر منوچهر گنجي، حقوقدان، در گفتگويي با راديو فردا، درباره فلسفه و تاريخچه خانه هاي انصاف و شوراهاي داوري و نقش آنها در توسعه دادگستري در مصاحبه با راديوفردا مي گويد يكهزار و 400 شوراي حل اختلاف با نياز هاي كشور هماهنگ نيست. وي مي گويد تشكيل خانه هاي انصاف و شوراهاي داوري در زمان رژيم سابق به مردم محل امكان مي داد اختلافات ميان خود را از طريق كدخدامنشي حل و فصل كنند.
XS
SM
MD
LG