لینک‌های قابلیت دسترسی

logo-print
شنبه ۱۳ آذر ۱۳۹۵ تهران ۱۳:۱۰ - ۳ دسامبر ۲۰۱۶

رزمایش نیروی دریایی ارتش، کمین رزمی نیروی دریایی سپاه


ناو ایرانی جماران در آب‌های خلیج فارس

ناو ایرانی جماران در آب‌های خلیج فارس

رزمایش دریایی ده روزه موسوم به ولایت ۹۰ در آب‌های خلیج فارس و دریای عمان که ظاهرا به منظور نمایش قدرت ایران در مسدود ساختن تنگه هرمز تدارک دیده شده، تمرین گسترده‌ای است در جهت بازسازی شرایط حفظ ظرفیت‌های تلافی‌جویانه واحد‌های نیروی دریایی سپاه، و استفاده از آن، بعد از وقوع درگیری بین واحد‌های نیروی دریایی و هوایی آمریکا و نیروی دریایی ارتش ایران در منطقه.

پیش از قبول آتش‌بس در جنگ ایران و عراق و در اوج «نبرد نفتکش‌ها» در خلیج فارس، نیرو‌های دریایی و هوایی آمریکا مستقر در منطقه، در هجومی غافلگیرانه موسوم به «عملیات آخوندک»، در روز ۱۸ ماه آوریل سال ۱۹۸۸ واحد‌های دریایی ایران در خلیج فارس را مورد حمله قرار داده و عملا نیمی از آنها را منهدم ساختند.

چهار روز پیش از آن، ۱۴ ماه آوریل، ناوچه آمریکایی موشک‌انداز موسوم به «ساموئل رابرتز» در اثر برخورد با یک مین دریایی که ظاهرا توسط ایران کار گذاشته شده بود، به شدت آسیب دید. نیروی دریایی آمریکا در آن زمان مسئولیت حفظ امنیت نفتکش‌های کویتی را در آب‌های خلیج فارس بر عهده گرفته بود.

دفاع نا‌متقارن

طی سال‌های اخیر و با استفاده از تجارب «عملیات آخونک» در سال ۱۹۸۸ و همچنین درس‌های عملیات نظامی آمریکا علیه عراق در سال‌های ۱۹۹۰ و ۲۰۰۳، ایران ضمن حفظ دو نیروی دریایی مجزا تحت فرماندهی ارتش و سپاه پاسداران، طرح‌های راهبردی رزم دریایی خود را تغییر داده است.

به موجب طرح‌های تازه، نیروی دریایی ایران مرکب از واحد‌های دریایی ارتش و نیروی دریایی سپاه، با درک توان محدود رویارویی با نیروی دریایی مجهز و پیشرفته آمریکا، استفاده از واحد‌های کوچک و سریع دریایی، موشک‌های ساحل به دریا و سطح به سطح، و همچنین استفاده از جغرافیای منطقه، امکانات طبیعی جزایر و هزار کیلومتر خطوط ساحلی ایران را مورد توجه قرار داده است.

به این ترتیب، در حالی که نیروی دریایی ایران مسئولیت رویارویی و مشغول ساختن نیرو‌های متخاصم را از آب‌های تنگه هرمز تا دریای عمان بر عهده دارد، واحد‌های موشکی و قایق‌های تندروی سپاه و واحد‌های عملیات انتحاری قادر خواهند شد اقدامات تهاجمی علیه هدف‌های تعیین شده، من‌جمله واحد‌های دریایی، تاسیسات نفتی و زیرساخت‌های شهری در سواحل جنوبی خلیج فارس را به مورد اجرا بگذارند.

نیروی دریایی سپاه با تجهیز سه پایگاه در خلیج فارس، حفاظت از آب‌های ایران از غرب تا حدود تنگه هرمز را بر عهده گرفته و مراقبت از دریای خزر، تنگه هرمز و حضور در دریای عمان به نیروی دریایی ارتش واگذار شده است. اخیرا چهارمین پایگاه منطقه‌ای سپاه در عسلویه و دومین پایگاه نیروی دریایی در بندر جاسک مورد بهره‌برداری محدود قرار گرفته است.

دشواری شناسایی و مقابله با قایق‌های تندرو در آب‌های کم عمق، تعدد آنها، و همچنین دفاع در برابر موشک‌های سطح به سطح پنهان شده در خطوط ساحلی، جزایر، غار‌ها و همچنین نصب شده بر روی قایق‌ها، نقطه قوت نیروی دریایی سپاه و نقطه ضعف بزرگ آن، قابلیت محدود حمل سلاح‌های سنگین، نداشتن ظرفیت دفاعی کافی، محدود بودن شعاع عملیات و توان اندک باقی ماندن بر روی آب بیش از چند ساعت است.

این ظرفیت، مطابق جنگ نا‌متقارن تعریف شده ایران در خلیج فارس، می‌باید از سوی نیروی‌های متخاصم به عنوان ظرفیت بازدارنده تلقی شود.

در نقطه مقابل نیروی دریایی متحرک سپاه که بیشتر مناسب انجام عملیات انتحاری در دریا است، واحد‌های بزرگ‌تر نیروی دریایی ایران قادرند روز‌ها و هفته‌ها از پایگاه‌های خود دور مانده و همچنان ماموریت‌هایی را خارج از حدود آب‌های ملی دنبال کنند. ضعف عمده این نیرو قابلیت اندک عملیاتی آن به دلیل فرسودگی است.

نیروی دریایی سالخورده

نیروی دریایی ایران پیش از انقلاب نیز با قابلیت‌های نیروی هوایی و نیروی زمینی ایران قابل مقایسه نبود، اگرچه متناسب با گسترش قدرت سیاسی ایران در منطقه، و به منظور کاستن فاصله از دو نیروی دیگر و انگیزه گسترش این نیرو در آب‌های اقیانوس هند و شاخ آفریقا، طی دهه هفتاد طرح‌های متعددی به اجرا درآمد.

سفارش دریافت ۸ تا ۱۲ فروند زیردریایی از آلمان غربی و آمریکا، و خرید دو ناو فوق مدرن و گران‌قیمت نوع اسپرانس از کشور ایالات متحده و همچنین دادن سفارش ساخت چند فروند ناوچه جنگی و کشتی خدمات پشتیبانی (رازی) به بریتانیا، از جمله این طرح‌ها به شمار می‌رفت.

بعد از انقلاب، بخشی از این طرح‌ها با امکانات بسیار محدودتر از پیش، مجددا مورد توجه قرار گرفت. خرید سه فروند زیردریایی کیلو کلاس از روسیه که بیشتر از هر طرح دیگری اعتبارات مالی نیروی دریایی را به خود اختصاص داد، از این نمونه است.

عمر متوسط واحد‌های دریایی ایران ۳۵ سال و بیش و کم مشابه نیروی هوایی ایران است. سه فروند زیردریایی‌های کیلو کلاس ایران نیز از نیمه عمر مفید ۳۰ ساله خود عبور کرده‌اند، اگرچه از سال ۲۰۰۷ تاکنون با کمک یک شرکت روسی، یکی از سه زیردریایی در بندرعباس در حال نوسازی و تجهیز بوده است.

قابلیت عمده نیروی دریایی منظم ایران، کار گذاشتن مین‌های دریایی و استفاده از اژدر علیه کشتی‌های غیرنظامی و نظامی است. ایران در حال حاضر دو هزار مین دریایی و تعداد قابل ملاحظه‌ای اژدر‌های نسبتا پیشرفته ساخت روسیه و چین را در اختیار دارد.

به علاوه تعداد نا‌معلومی زیردریایی‌های کوچک تولید داخلی نیز طی ۷ سال گذشته بر ظرفیت نیروی دریایی ایران افزوده شده. تجهیزات ناوبری این زیردریایی‌ها مشابه تجهیزات ناوبری واحد‌های غیرنظامی و ساخت خارج است. قابلیت عمده این زیردریایی‌های کوچک کمین کردن علیه کشتی‌های عبوری است. ایران تنها کشور ساحلی برخوردار از زیردریایی در خلیج فارس است.

تهدید به بستن تنگه هرمز

علی‌رغم تهدید‌های مکرر مسئولان سیاسی و نظامی در گذشته مبنی بر امکان مسدود ساختن تنگه هرمز، این اقدام هرگز در دستور کار جدی ایران قرار نداشته است.

مبادرت به این اقدام اعلام جنگ به تمامی کشور‌های جنوبی خلیج فارس و آمریکاست. قابلیت‌های محدود دفاعی ایران، به عنوان مثال داشتن نیروی هوایی کوچک‌تر از نیروی هوایی کشور کوچک امارات، اعلام جنگ علیه کشورهای منطقه را نا‌ممکن می‌سازد.

علاوه بر حساسیت کشورهای جنوبی خلیج فارس نسبت به حفظ امنیت و اهمیت باز نگاه داشتن تنگه هرمز، حیات اقتصادی و امنیت ملی ایران نیز تا حدود زیادی در گروی امنیت تنگه هرمز است.

در حدود ۴۰ درصد از حمل و نقل دریایی نفت خام جهان و ۱۹ درصد از صادرات گاز مایع (ال ان جی) از این مسیر صورت می‌گیرد. به طور متوسط هر روز ۱۵ نفتکش از دو کانال موازی در تنگه هرمز آمد و شد می‌کنند. طول این تنگه در حدود ۹۰ مایل دریایی و عرض آن بین ۲۲ تا ۳۵ مایل دریایی است.

در همین حال ایران ۹۰ درصد از کالاهای صادراتی خود را از راه آب و مسیر تنگه هرمز به بازار ارسال می‌کند. ۸۵ درصد از واردات ایران نیز از همین مسیر صورت می‌گیرد.

اقدام به بستن تنگه هرمز از سوی ایران، و مسدود نگاه داشتن آن، حتی در صورت داشتن امکانات لازم و کافی، از نظر اقتصادی و نظامی معادل خودکشی است.

از این لحاظ، این گزینه پرهزینه تنها زمانی مورد توجه جدی قرار خواهد گرفت که تمامی راهکارهای دیگر برای خروج از بحران احتمالی، کارایی خود را از دست داده یا نظام سیاسی حاکم بر ایران در نتیجه جنگ، در خطر قطعی سقوط قرار گرفته باشد. رزمایش ولایت ۹۰ تمرینی برای افزایش آمادگی و به‌خصوص نمایش قابلیت‌های مبادرت به این اقدام نا‌محتمل، در شرایط فرضی است.
XS
SM
MD
LG