مداحان محصول دینداری عوامانه هستند، همان گونه که روحانیان نیز در اصطلاح عام محصول چنین دینی هستند.
دینداری عوامانه بر پایه فرهنگ شفاهی، باورهای عامیانه و سلیقه عمومی مخاطبان نوعی از دین را می سازد که در آن خرافه و اعجاز، در کنار محرک های عاطفی نقشی بسیار مهم می یابد.
از همین روست که با تاملی اندک در سبک، محتوا، ادبیات و فیزیک مداحی های جدید به وفور نشانه هایی ازخرافه، بازی زبانی با وام گیری اززبان عامیانه، دروغ ، غلو ، خشونت فیزیکی، سرخوردگی، و محرک های عاطفی در مداحی دیده می شود.
اینها اما چیزی از جایگاه مداحان در نزد مقامات عالی رتبه جمهوری اسلامی نکاسته و حتی در چند سال اخیر همین خصوصیت ها به مداحان امکان دستیابی به جایگاهی تازه در ساختار قدرت را داده است.
بازی موسیقایی
در مداحی های جدید برخلاف گذشته که برای مداحی داشتن صدایی خوش و آشنایی اندکی با گوشه های موسیقایی لازم بود، داشتن صدای خوش چندن لازم نیست.
در عوض بسیاری از مداحان سرشناس استفاده از ریتم های تند و ملودی ترانه ها و آهنگ های مشهور پاپ را مورد استفاده قرار می دهند.
آهنگ هایی که اغلب آنها در ایران به نام آهنگ های لس آنجلسی شهرت یافته و مجاز نیستند.
مداحی هایی که بر اساس این آهنگ ها ساخته می شوند نه تنها مجازند، بلکه در بسیاری از موارد توسط رادیو و تلویزیون دولتی پخش می شوند.
بر خلاف موسیقی پاپ که در ایران دچار محدودیت هایی برای انتشار و عرضه عمومی است و باید از فیلتر وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی بگذرد، مداحی ها به وفور به شکل سی دی های صوتی و تصویری عرضه می شوند.
ظاهرا انتشار مداحی و نوحه خوانی به صورت سی دی و نوارکاست نیاز به دریافت مجوز و گذشتن از صافی های نظارتی موجود را ندارد.
همزمان، استقبال مخاطبان از این گونه مداحی در سال های اخیر رو به افزایش بوده و تعداد زیادی از جوانان به ویژه در ایام محرم و مناسبت های مذهبی به آن روی خوش نشان داده اند.
صدها سایت اینترنتی با عنوان هیات های مذهبی و ده ها هزار نمایشگاه و فروشگاه موقت و دایم در مساجد، خیابان ها و حتی مدارس کار عرضه مداحی هایی را بر عهده دارند که کپی آهنگ های پاپ خوانندگان مشهوری هستند که در طول سه دهه گذشته هرگز اثری از آنها اجازه انتشار پیدا نکرده است.
یکی از اصلی ترین انگیزه های جوانان در استقبال از مداحی های جدید نیز درست به کپی کاری آنها از روی ترانه های مورد نظرشان باز می گردد؛ چرا که بر خلاف اصل این آهنگ ها، آنها مجازند مداحی ها را در اتومبیل هایی که به سیستم های پر قدرت صوتی مجهزند با صدای بلند گوش کنند.
زبان عامیانه
متن مداحی های جدید برخلاف مداحی های قدیم که از زبانی فاخر و در مواردی از شعرها و مرثیه های سروده شده توسط برخی از شاعران استفاده می شد، وامدار زبان عامیانه است.
اگر تا پیش از این، مداحان همواره از پیشوایان دینی با القابی چون «حضرت» و«امام» یاد می کردند، استفاده از زبان عامیانه به آنها این امکان را داده تا درباره نخستین امام شیعیان بگویند:«بگو علی، با زندگی صفا کن».
یا از دختر پیامبر اسلام که تا پیش از این با کلمات و القاب فراوان از او یاد می کردند بگویند:«تاوقتی با تو هستم غم ندارم / سرم همیشه بالاست/ حساب من با زهراست» يا« هر کی میخواد هر چی بگه/ من سگ کوی زینبم/ سلطنت جهان ز تو/ من سگ کوی زینبم».
استفاده از اصطلاحاتی چون «می، دیوونه، سگ، چشات، خوشگله، مردونگی» و کلمات و تعابيری از اين دست،اکنون به اصطلاحات رایج در مداحی ها بدل شده و در جذب مخاطبان نقش موثری دارد.
با این حال، برخی از منتقدان می گویند که مداحان جديد با استفاده از چنین اصطلاحاتی در حال تقدس زدایی از پیشوایان دینی هستند.
رهبر جمهوری اسلامی اما به رغم انتقاداتی که به برخی مداحی ها وارد کرده، در چنین مواردی نظراتی در تایید مداحی های جدید ارائه کرده است.