۱۳۸۵/۱۲/۲۹
جدال یک حکومت با یک رسانه
سال ۸۵ سال ايجاد محدوديت های همه جانبه برای شبکه جهانی اينترنت در ايران بود. اين محدوديت ها که با گسترش فيلترينگ سايت ها و وبلاگ ها در بهار سال ۸۵ تشديد شد، کاربران، وبلاگ نويسان و وب نگاران، و سرويس دهندگان اينترنت را بيش از پيش تحت فشار قرار داد.
دامنه اين فشارها که تا پيش از سال ۸۵ بيش از هر کس متوجه وب نگاران منتقد حاکميت بود و پس از آن متوجه وب نگاران نزديک به اصلاح طلبان بود، در اين سال به بخش هايی از جناح راست نيز سرايت کرد.
جنجالی ترين موضع در اين بخش اما ايجاد ستاد ساماندهی سايت های اينترنتی بود که دولت آقای احمدی نژاد با تصويب آن در اوايل آذرماه انتقادات گسترده ای را متوجه خود کرد.
از شناسنامه تا ساماندهی
فروردين ۸۵ با سخنان وزير فرهنگ و ارشاد اسلامی درباره «رها شدگی اينترنت» آغاز شد. آقای صفار هرندی ضمن انتقاد از فقدان مکانيزيم های محدود کننده برای سايت ها و وبلاگ ها تاکيد داشت: «حالت رهاشدگی برای چنين رسانه ای چندان مناسب نيست.»
اين درحالی بود که به دنبال علنی شدن اختلافات درونی جناح حاکم، به ناگهان صدها سايت اينترنتی که هر يک خود را سخنگوی بخشی از اصولگرايان می دانستند، سر برآورده و اخبار و گزارش هايی عليه ديگر نهادها و مقام های دولتی منتشر می کردند.
مدتی پس از اولين زمزمه ها در اين مورد، برخی از روزنامه های نزديک به جناح حاکم اخباری درباره «سايت ها و خبرگزاری های بی شناسنامه» منتشر کردند.
پس از آن بود که وزير ارشاد از «لزوم تدوين آئين نامه های مربوط به وب سايت ها و وبلاگ ها» سخن گفت و دو روزنامه قدس و جام جم خبر دادند که معاونت مطبوعاتی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در حال تدوين «قواعدی حقوقی برای فعاليت اين دسته از رسانه ها است.»
همزمان اخباری درباره احتمال برخورد دادستانی با «سايت های اينترنتی بدون شناسنامه» و شکايت شورای عالی امنيت ملی از چنين سايت هايی نيز منتشر شد.
در خرداد ۸۵ رييس دفتر اينترنت دادستانی انقلاب تهران در سميناری با نام «سمينار فيلترينگ» که در تهران برگزار شد، ازسايت ها و وبلاگ ها خواست که برای برای انتشار مطالب خود، «مجوز» بگيرند.
پس از آن بود که وزير ارشاد اسلامی در اختتاميه مسابقه وبلاگ نويسی انقلاب اسلامی، از وبلاک نويسان دعوت کرد تا با رعايت آنچه وی «مرزهای نظام جمهوری اسلامی» می ناميد، مسئولان را به گفته او از «مرزگذاری و محدود کردن بينياز کنند.»
در اويل تابستان ۸۵، خبرگزاری ها به نقل از آقای صفار هرندی خبر دادند که به زودی معاونت «مطبوعاتی و تبليغاتی» وزارت ارشاد اسلامی به معاونت «رسانه ای و وبلاگی» تبديل می شود.
سرانجام دبيرخانه اطلاع رسانی دولت در ۵ آذر ۸۵ از تصويب طرحی با نام «ساماندهی سايت ها و وبلاگ ها» توسط هيات دولت جمهوری اسلامی خبر داد و در دی ماه نيز وزارت ارشاد اسلامی با انتشار اطلاعيه ای از مديران سايت ها و وبلاگ ها خواست تا مشخصات خود را برای بررسی و صدور مجوز در سايت «ستاد ساماندهای پايگاه های اطلاع رسانی» ثبت کنند.
مهلت دو ماهه ثبت نام سايت ها در نيمه اسفند به پايان رسيد و وزير فرهنگ و ارشاد اسلامی نيز ثبت نام بيش از «دو هزار سايت» در ستاد ساماندهی پايگاه های اطلاع رسانی خبر داد و اين در حالی است که ناظران در حوزه اينترنت می گويند شمار سايت های فارسی زبان بيش از ۵۰۰ هزار و شمار وبلاگ های فارسی نيز بيش از يک ميليون است.
مخالفت گسترده وبلاگ نويسان با طرح «ساماندهی»، وزارت ارشاد اسلامی را واداشت تا چهار روز پس از آغاز اجرای اين طرح، بدون اعلام قبلی وبلاگ هايی را که از سرويس رايگان سرويس دهندگان وبلاگ استفاده می کنند از اين طرح معاف کند.
در بخش سايت های اينترنتی نيز سايت بازتاب، اولين سايتی که توسط ستاد ساماندهی پايگاه های اطلاع رسانی وزارت ارشاد اسلامی، «غيرقانونی» اعلام و فيلتر شد، با طرح شکايتی در ديوان عدالت اداری، به استناد «غيرقانونی بودن مصوبه هيات دولت» و «نقض آشکار قانون اساسی جمهوری اسلامی» در تدوين اين طرح، سرانجام روز ۲۸ اسفند با حکم ديوان عدالت اداری رفع فليتر شد.
فيلترينگ سايت هافيلترينگ سايت ها وبلاگ ها که از سال ۸۲ آغاز و در ۴ سال گذشته تداوم داشته است، در سال ۸۵ با گستردگی بيشتری توسط دولت دنبال شد.
خرداد و ارديبهشت ۸۵ انتشار اخباری در مورد راه اندازی سيستم جديد فيلترينگ هوشمند توسط خبرگزاری ها، مخالفت کاربران اينترنت در ايران را برانگيخت.
خبر اول در اين مورد را خبرگزاری دانشجويان منتشر کرد و نوشت: «مرحله آزمايشی بانک اطلاعاتی فيلترينگ، پس از نصب کامل تجهيزات در شهرهای تهران، شيراز، مشهد، تبريز و اهواز و دو مرکز آی سی پی پرظرفيت و هشت مرکز کم ظرفيت تا دو هفته آينده آغاز می شود و حداکثر تا دو ماه آينده فيلترينگ سايت های غيرمجاز در سراسر کشور تنها توسط اين مرکز صورت خواهد گرفت.»
خبرگزاری ها يکی از ويژگی های پايگاه مرکزی فيلترينگ را تفکيک کلمات به «سياه، خاکستری و سفيد» عنوان کردند و نوشتند که کلمات ليست سياه، به طور اتوماتيک توسط نرم افزاری شناسايی و سايت مورد نظر فيلتر ميشود و فيلتر شدن سايت هايی که کلمات ليست خاکستری در آنها قرار دارد، به نظر اپراتورهای متخصص که در زمينه پزشکی، علمی و اجتماعی تشکيل شده اند، بستگی دارد.»
جنجالی ترين بخش خبر اما اين بود: «يکی از مهم ترين ويژگی های پايگاه مرکزی فيلترينگ اين است که کاربران اينترنت را از روی IP آدرس شناسايی و تمام مراجعات آنها را به سايت غيرمجاز و معمولی در ديتابيس خود ذخيره کرده و ازسوی مديريت شبکه و اپراتورهای آن قابل استخراج است.»
صاحب نظران آی تی، کاربران اينترنت و اغلب رسانه ها با انتشار اين اخبار به مخالفت با آن پرداخته و چنين اقدامی را دخالت در حريم خصوصی عنوان کردند.
گسترش مخالفت ها سبب شد تا محمد سليمانی وزير ارتباطات و فن آوری «قابليت شناسايی مراجعات کاربران اينترنت» را تکذيب کند.
محمد سليمانی در جمع خبرنگاران، اين که اسناد شرکت فناوری اطلاعات، حاکی از امکان شناسايی IP کاربران است، گفت: «پايگاه مرکزی فيلترينگ کشور قابليت چنين کارهايی را ندارد و هر نوع خبری را مبنی بر وجود چنين چيزی، تکذيب می کنم.»
اما آقای سليمانی در عين حال، خبر راه اندازی سيستم فيلترينگ هوشمند را هرگز تکذيب نکرد.
خبرگزاری ها و ناظران در طی سال گذشته به دفعات اخباری را از فيلترينگ سايت های سياسی، اجتماعی و در بسياری موارد سايت های علمی و تخصصی، منتشر کردند.
در آباان ۸۵ فيلترينگ سايت های اينترنتی به اوج رسيد و علاوه بر فيلتر سايت هايی فنی مثل بلاگرولينگ و ورد پرس، بسياری از نشريات بين المللی چون نيويورک تايمز، اينترنشنال هرالد تريبون، نيويورک پست، نيوزآبزرور و مرکوری نيوز نيز فيلتر شدند.