۱۳۸۶/۰۱/۰۸
آیا بازداشت ملوانان «مشروعیت بین المللی» دارد؟
توسط کیومرث روشن
بازداشت ۱۵ نفر از نیروهای نظامی بریتانیایی توسط جمهوری اسلامی ایران، تنش را در روابط تهران و لندن افزایش داده و دو طرف، یکدیگر را به نقض حقوق بین الملل متهم کرده اند.
جمهوری اسلامی ایران می گوید که این نظامیان نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا را، در «آب های ایران» بازداشت کرده و آنها تحت بازجویی قرار دارند تا ثابت شود که ورود آنها به آب های آن عمدی بوده یا نه.
این در حالی است که هم وزیر امورخارجه عراق و هم نخست وزیر بریتانیا از بازداشت ملوانان این کشور در «آب های عراق» سخن گفته اند و از تهران خواسته اند هرچه سریعتر این افراد را آزاد کند.
لندن در همین رابطه فرستاده ای به تهران اعزام کرده که وی نیز تاکنون چندین بار درباره این موضوع با مقامات وزارت امورخارجه جمهوری اسلامی گفت وگو کرده است.
اما به رغم گذشت پنج روز از این حادثه، جمهوری اسلامی هنوز اجازه نداده که سفیر بریتانیا با نظامیان بازداشت شده دیدار کند و حتی محل نگهداری آنها را فاش نکرده است.
ولی تهران می گوید که این ملوانان در صحت و سلامت به سر می برند و آنها به امکانات کافی دسترسی دارند.
اکنون این سوال مطرح است که آیا اقدام ایران در بازداشت نظامیان بریتانیایی در چارچوب روابط بین المللی مشروعیت دارد؟
مهدی مظفری، کارشناس روابط بین الملل و استاد دانشگاه در دانمارک در گفت وگو با رادیو فردا می گوید: «اگر واقعا این افراد وارد آب های ایران هم شده باشند، تهران حداقل باید به آن اعتراض می کرد و این بستگی به نوع و روابط دو قدرت دارد.»
وی می افزاید: «در شرایطی که روابط خصومت آمیز باشد هر گونه اقدامی از هر طرف می تواند موجب بحران شود. در گذشته ما شاهد چنین چیزی در مورد کره شمالی و آب های اطراف آن بودیم که موجب بحران های بزرگ منطقه ای شد. در این مورد هم به خاطر تنش در روابط بین جمهوری اسلامی و قدرت های غربی و بریتانیا، مسئله، جدا از بحث های دیپلماتیک یک موضوع جدی سیاسی و حتی نظامی شده است.»
در خصوص اینکه ممکن است تهران چه اهدافی را در موضوع بازداشت ملوانان بریتانیایی دنبال کند؟ آقای مظفری معتقد است: «این اقدام یک روز قبل از تصویب قطعنامه جدید شورای امنیت انجام شد و می توان حدس زد که هدف های مختلفی را دنبال می کرد و اولین هدف آن این است که قطعنامه شورای امنیت در سطح بین المللی و به ویژه در داخل ایران تحت الشعاع قرار گیرد.»
وی می افزاید: «از طرف دیگر با توجه به روحیه ایرانیان، مثل گذشته که چندین نظامی بریتانیایی در شط العرب ( اروند رود) بازداشت و در تلویزیون آنها را نشان دادند، این یک نوع قدرت نمایی علیه بریتانیا است تا بتوان این غرور فرضی ایرانیان را ارضاء کرد.»
این کارشناس روابط بین الملل به هدف دیگری اشاره می کند: «احتمال دارد که ایران با هدف مبادله این ملوانان با نیروهای بازداشتی سپاه پاسداران در اربیل عراق دست به چنین اقدامی زده باشد که البته این موضوع از نظر حقوقی با هم بی ارتباط هستند. چون این افراد ملوان هستند و یونیفرم به تن دارند و کاملا مشخص است که چه کاری انجام می دهند. این افراد نیز در چارچوب مصوبه سازمان ملل انجام وظیفه می کنند که مسئولیت آنها هم بازرسی کشتی های تجاری است؛ حال آن که کسانی که در اربیل دستگیر شده بودند اصولا دیپلمات نبودند و اقدامات دیگری انجام می دادند و هنوز هم بازداشت هستند. لذا نمی توان از نظر حقوقی این افراد را با هم مبادله کرد و در یک ترازو قرار داد.»
ایران می گوید شواهدی در اختیار دارد که نشان می دهد نظامیان بریتانیایی را در آب های خود دستگیر کرده است ولی وزارت دفاع بریتانیا نیز روز چهارشنبه مدارک و تصاویر ماهواره ای در اختیار خبرنگاران قرار داد که به ادعای آنها، موقعیت جغرافیایی دستگیر شدگان را بیش از سه کیلومتر دورتر از آب های ایران نشان می دهد.
اما با توجه به موقعیت اروند رود یا شط العرب، ابزارهای اثبات چنین ادعایی از سوی طرفین تا چه اندازه قابل اعتماد است؟
آقای مظفری در این زمینه می گوید: «از سال ۱۹۷۵ و انعقاد قرار داد الجزیره بین شاه ایران و صدام حسین، خط تالوگ بین ایران و عراق در شط العرب ( اروند رود) تعیین شد و این مرز آبی بین دو کشور است. به خاطر تنگنای شط العرب، اثبات این که ملوانان در آب های ایران دستگیر شده اند یا عراق، بسیار مشکل است، چون این خط، فرضی است و دیوار نیست که مشخص شود فردی به آب های طرف ایران تجاوز کرده یا نه.»
به اعتقاد این کارشناس روابط بین الملل، «اثبات این ادعا با توجه به موقعیت خاص شط العرب بسیار مشکل است و حتی غیر ممکن است. بنابراین راه حل باقی مانده که می تواند مسالمت آمیز باشد این است که پس از بازجویی ملوانان توسط ایران، آنها آزاد شوند.»