کتابخانهٔ ملی فرانسه صدها سند متعلق به آلبر کامو، نویسندهٔ فرانسوی برندهٔ جایزه نوبل از جمله دستنویسهای رمانهای «بیگانه» و «آدم اول» را به قیمت ۹ میلیون یورو از بازماندگان این نویسنده خرید و این اسناد ۶۶ سال پس از مرگ کامو، وارد مجموعههای ملی فرانسه شدند که در کتابخانهٔ ملی این کشور در پاریس نگهداری میشوند.
گنجینه خریداریشده شامل دستنوشتههای رمانها یا نمایشنامهها، دفترچههای یادداشت یا نوشتههای مربوط به کارگردانی صحنه، مکاتبات و دفترهای روزانه است.
کاترین پِگار، وزیر فرهنگ، هنگام ارائه این مجموعه به کتابخانه ملی فرانسه اعلام کرد: «خرید این اسناد مهمترین خریدی است که دولت تاکنون در زمینه میراث ادبی انجام داده است».
تا پیش از این، کتابخانه ملی فرانسه تنها دستنوشته رمان مشهور «طاعون» را در اختیار داشت که در سال ۱۹۸۳ توسط خانوادهٔ آلبر کامو به این کتابخانه اهدا شده بود، و همچنین مکاتبهٔ کامو با رنه شار، شاعر فرانسوی، که این شاعر در پایان عمرش به کتابخانه اهداء کرده بود.
مجموعهٔ جدید شامل ۲۶۰ جعبه یا کارتن است که همه دستنوشتهها و اسنادی را شامل میشود که تاکنون در اختیار همسر و فرزندان نویسنده باقی مانده بود.
نکتهٔ جالب این اسناد این است که خود آلبر کامو در نگهداری نوشتههایش بسیار منظم بود و آنها را طبقهبندی کرده بود. پس از مرگ ناگهانیاش نیز، فرانسین، همسرش کار شناسایی آثار، تاریخگذاری و تطبیق دادهها را انجام داد.
قدیمیترین سند و دیگر آثار چشمگیر
قدیمیترین سندی که در این مجموعه وجود دارد مربوط به سال ۱۹۳۵ است؛ زمانی که آلبرکامو بیست ساله بود.
او در این دفتر نوشته است: «آنچه میخواهم بدون احساسات رمانتیک بگویم این است که میتوان نوستالژیِ فقرِ از دسترفته را داشت. یعنی چند سال زندگیِ همراه با تنگدستی برای شکلدادن به یک حساسیت کافی است».
این نوشته در دفتری با نام «ژوپیتر» و جلدی به رنگ بژ نوشته شده که گذر زمان آن را فرسوده کرده است؛ دفتری که اکنون بهسختی کسی جرأت ورقزدن صفحاتش را دارد و باید با ظرافت هر چه بیشتر حفظ شود.
مکاتبات خصوصی کامو، بهویژه با آندره مالرو و سیمون دو بووار یکی از بخشهای جذاب این مجموعه است.
سند جذاب دیگر این مجموعه، دستنویس رمان «بیگانه» است. کامو جملهٔ آغازین و معروف رمان را روی یک کاغذ زردرنگ با جوهر آبی فیروزهای و فونتی که مخصوص ماشینهای تایپ آن زمان بود نوشته بود: «امروز، مامان مُرد». این نوشته به تاریخ «مه ۱۹۴۰» است.
یکی دیگر از چشمگیرترین اسنادی که کتابخانه ملی فرانسه به دست آورده، کارت شناسایی جعلی آلبر کامو است که در دوران جنگ جهانی دوم برای فعالیت او در جنبش مقاومت فرانسه صادر شده بود.
در این کارت شناسایی، عکسی که واقعاً متعلق به کامو است چسبانده شده اما نامش «آلبر ماتِه» نوشته شده و محل تولدش نیز به جای الجزایر، یکی از شهرهای فرانسه ذکر شده است.
این آثار چه اهمیتی دارند؟
خرید این آثار، کمهزینه نیز نبوده است. دولت برای خرید آن ۹ میلیون یورو هزینه کرده اما تامین مالی این خرید از سوی شرکت تولیدکنندهٔ کالاهای لوکس فرانسوی به نام «ارمس» و همچنین یک بانک فرانسوی صورت گرفته است.
مدیر بخش اسناد کتابخانه ملی فرانسه تاکید کرد که تامین چنین هزینهای از سوی دولت ممکن نبود و چند ماه طول کشید تا دولت حامیانی در بخش خصوصی پیدا کند.
نگهداری این آثار از آنجا اهمیت فراوانی دارد که پژوهشها درباره آلبر کامو، چه در داخل فرانسه و چه در کشورهای دیگر، در سالهای اخیر گسترش یافته است.
آثار کامو در زمان خودش به این دلیل مورد توجه قرار گرفته بود که با طرح مفهوم «پوچی» و نقد ایدئولوژیهای تمامیتخواه، در برابر توجیه خشونت به نام آیندهای بهتر ایستاد و نوعی انسانگرایی مبتنی بر مسئولیت فردی و همبستگی انسانی ارائه داد.
پژوهشگران معتقدند امروز نیز که جهان همچنان با «بحران عدم قطعیت و افراطگرایی» روبهروست، آثار کامو با رد پاسخهای سادهانگارانه و ایدئولوژیهای بسته، انسان معاصر را به آگاهی، تعادل و مسئولیت فرا میخواند.
قرار است بخشی از مجموعه دستنوشتهها و اسناد خریداریشده در نمایشگاهی که مارس ۲۰۲۷، به مناسبت هفتادمین سال اهدای جایزهٔ نوبل به آلبر کامو برگزار میشود، به نمایش درآید.
ژیل پکو، رئیس کتابخانه ملی فرانسه، اعلام کرد که فرایند دیجیتالیسازی مجموعهٔ مربوط به آلبر کامو انجام خواهد شد تا بتوان از طریق اینترنت در دسترس عموم قرار گیرد.