اعلام توافق میان ایران و آمریکا برای توقف درگیریها، بازگشایی تنگه هرمز و آغاز روند مذاکرات برای دستیابی به یک توافق نهایی، با استقبال شماری از رهبران جهان روبهرو شده است.
در حالی که جزئیات کامل این توافق هنوز منتشر نشده، سران شماری از کشورها پیامهایی در واکنش به این خبر منتشر کردهاند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز یکشنبه ۲۴ خرداد اعلام کرد که توافقی برای پایان دادن به جنگ و رفع محاصره دریایی بنادر ایران حاصل شده است. او همچنین گفت تنگه هرمز، که حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند، روز جمعه و همزمان با امضای رسمی توافق بازگشایی خواهد شد. ترامپ در پیامی نوشت: «کشتیهای جهان، موتورهای خود را روشن کنید.»
در مهمترین واکنش اروپایی، بریتانیا، فرانسه، آلمان و ایتالیا اعلام کردند در صورتی که ایران تعهدات مرتبط با برنامه هستهای خود را اجرا کند، آمادهاند تحریمها علیه جمهوری اسلامی را لغو کنند.
رهبران این چهار کشور در بیانیهای مشترک تأکید کردند که ایران نباید به سلاح هستهای دست یابد و افزودند آماده همکاری با آمریکا، ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی برای تحقق این هدف هستند.
همزمان، آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، توافق تازه را «گامی حیاتی» برای حلوفصل دیپلماتیک جنگ توصیف کرد. او ابراز امیدواری کرد که طرفها از این فرصت برای دستیابی به راهحلی پایدار استفاده کنند و تلاشهای خود را برای پایان دادن کامل به مناقشه افزایش دهند.
در میان اپوزیسیون ایرانی هنوز واکنش گستردهای به این خبر منتشر نشده است.
نازنین بنیادی، بازیگر و فعال حقوق بشر، در پیامی در شبکه ایکس نوشت: «تبریک گفتن برای مردم ایران مناسب نیست. هزاران نفری که جان خود را در راه آزادی فدا کردند، در مذاکرات نمایندهای نداشتند.»
او در این پیام افزود: «مردمی که سالها طبیعیترین متحدان آمریکا در منطقه بودهاند، بار دیگر همچون مهرههایی در معاملهای که بدون نظر و مشارکت آنان بر سرشان انجام شده است، با آنها رفتار شده است.»
پیامهای سران کشورها
در اروپا، کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، این توافق را «گامی بسیار مهم» برای پایان دادن به جنگ، تضمین ثبات منطقهای و بازگشایی تنگه هرمز خواند.
امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، نیز اعلام کرد کشورش آماده است از طریق مأموریت دریایی مشترک با بریتانیا به بازگشایی مسیر کشتیرانی در تنگه هرمز کمک کند. او تأکید کرد که ازسرگیری تردد دریایی بدون محدودیت و بدون دریافت عوارض، شرطی ضروری برای ثبات منطقه و اقتصاد جهانی است.
فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، نیز این توافق را یک «پیشرفت دیپلماتیک» توصیف کرد که میتواند راه را برای رونق دوباره اقتصاد جهانی و افزایش امنیت در خاورمیانه هموار کند.
در آسیا، سانائه تاکائیچی، نخستوزیر ژاپن، گفت امیدوار است «رفتوآمد آزاد و ایمن کشتیها از طریق تنگه هرمز واقعاً تضمین شود و توافق نهایی دربارهٔ مسئلهٔ هستهای ایران و سایر موضوعات هرچه زودتر حاصل شود.» ژاپن بخش عمده نفت مورد نیاز خود را از خاورمیانه وارد میکند و در ماههای اخیر از اختلال در عبور کشتیها آسیب دیده است.
آنتونی آلبانیزی، نخستوزیر استرالیا، و پنی وانگ، وزیر امور خارجهٔ این کشور، خواستار «خویشتنداری و تعامل سازندهٔ مستمر» از سوی آمریکا و ایران شدند.
آنها در بیانیهای مشترک گفتند: «ایران باید به نگرانیهای دیرینه دربارهٔ برنامهٔ هستهای خود و تهدیدی که این برنامه برای امنیت بینالمللی ایجاد میکند، رسیدگی کند.»
کریس لوکسون، نخستوزیر نیوزیلند، گفت بازگشایی تنگه هرمز «به احیای مسیرهای باثبات تجاری، ازسرگیری جریان انتقال سوخت و تداوم حرکت اقتصاد ما کمک خواهد کرد.» وینستون پیترز، وزیر امور خارجه نیوزیلند، نیز گفت اختلال در تنگه هرمز آثار جدی بر اقتصاد کشورش گذاشته و از اقداماتی که به بازگشایی امن این مسیر حیاتی و احیای زنجیرههای تأمین جهانی کمک کند استقبال کرد.
در منطقه، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، ابراز امیدواری کرد که این توافق راه را برای صلح و امنیت پایدار در خاورمیانه هموار کند.
وی در عین حال بر «لزوم پرهیز از اظهارات، تحریکات و اقداماتی که میتواند در دورهٔ منتهی به امضای توافق به افزایش تنشها بینجامد» تأکید کرد و خواستار «هوشیاری در برابر اقدامات احتمالی خرابکارانه» شد.
همچنین محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر قطر، که کشورش همراه با پاکستان نقش مهمی در میانجیگری مذاکرات ایفا کرده است، از همه طرفها خواست با «روحیهای مثبت و سازنده» در دور بعدی مذاکرات شرکت کنند تا دستاوردهای کنونی تثبیت شود.
با این حال، واکنش رسمی از سوی اسرائیل هنوز منتشر نشده است. رسانههای اسرائیلی گزارش دادهاند که بنیامین نتانیاهو و دونالد ترامپ پیش از اعلام توافق با یکدیگر گفتوگو کردهاند، اما اسرائیل در مذاکرات میان تهران و واشینگتن حضور نداشته است.
طیفهای مختلف سیاسی در اسرائیل نیز در روزهای اخیر انتقادهایی را نسبت به توافق احتمالی میان آمریکا و ایران مطرح کردهاند.
توافق کنونی یک چارچوب اولیه است و مسائل دشوارتر، از جمله آینده برنامه هستهای ایران، رفع تحریمها و سازوکار اجرای تعهدات دو طرف، قرار است در مذاکراتی که طی ۶۰ روز آینده برگزار خواهد شد مورد بررسی قرار گیرد.
در آمریکا، سناتور لیندزی گراهام، جمهوریخواه ایالت کارولینای جنوبی و از برجستهترین حامیان مداخله نظامی آمریکا در ایران در کنگره، روز یکشنبه نسبت به استحکام مفاد توافق مربوط به برنامه هستهای ایران ابراز تردید کرد، اما گفت از توافق دو کشور برای بازگشایی تنگه هرمز «خشنود» است.
او در پیامی در شبکههای اجتماعی نوشت: «تا حدی نگرانم که برداشت ایران از این توافق با آنچه تیم مذاکرهکننده آمریکایی مطرح میکند متفاوت به نظر میرسد.»
گراهام افزود که مذاکرات پیش رو را از نزدیک دنبال خواهد کرد و تأکید کرد که هرگونه توافق هستهای با ایران باید در کنگره آمریکا مورد بررسی قرار گیرد.
او در پایان نوشت: «به همه کسانی که ما را به این نقطه رساندند تبریک میگویم. زمان همه چیز را روشن خواهد کرد.»
بهای نفت بیش از ۴ درصد سقوط کرد
بهای نفت روز دوشنبه پس از اعلام توافق میان آمریکا و ایران برای پایان دادن به ماهها جنگ و بازگشایی تنگه هرمز، بیش از چهار درصد کاهش یافت.
بهای نفت خام وست تگزاس اینترمدیت در معاملات توکیو با ۴٫۳۹ درصد کاهش به ۸۱ دلار و ۱۵ سنت در هر بشکه رسید. این کاهش پس از آن رخ داد که پاکستان، بهعنوان میانجی مذاکرات، اعلام کرد تهران و واشینگتن به توافقی برای برقراری صلح و «پایان فوری و دائمی» عملیات نظامی در همه جبههها، از جمله لبنان، دست یافتهاند.
تنگه هرمز یکی از مهمترین گذرگاههای انرژی جهان به شمار میرود و حدود ۲۰ درصد نفت خام جهان از طریق آن جابهجا میشود.
تحلیلگران اقتصادی به خبرگزاری فرانسه گفتند بازارها اکنون در انتظار راستیآزمایی مفاد توافق هستند. به گفته آنان، امضای رسمی توافق در سوئیس، پاکسازی مینها از مسیرهای دریایی و همچنین نحوه رفتار اسرائیل و حزبالله از جمله عواملی است که سرمایهگذاران با دقت دنبال خواهند کرد.