در شرایطی که اجماع میان دو حزب در سیاست آمریکا روزبهروز کمتر میشود، حالا میان قانونگذاران و چهرههای مطرح سیاست خارجی این کشور نوعی اجماع در حال شکلگیری است بر سر اینکه روابط مسکو و تهران از همکاری دیپلماتیک معمولی بسیار فراتر رفته است.
آنها میگویند این رابطه اکنون به یک اتحاد نظامی «تعیینکننده» تبدیل شده است؛ محوری که هر روز عمیقتر میشود و بهطور قابلتوجهی بر میدانهای نبرد در خاورمیانه و اوکراین اثر میگذارد.
لحن سخنان نمایندگان در جلسهٔ کمیسیون هلسینکی (کمیسیون امنیت و همکاری اروپا در کنگرهٔ آمریکا) در روز یکم اردیبهشت، به تندیِ گزارشهای اطلاعاتی بود. جو ویلسون، نمایندهٔ جمهوریخواه از کارولینای جنوبی، بیپرده سخن گفت و این «رقابت ژئوپولیتیک» را تهدیدی واحد و یکپارچه توصیف کرد.
او اعلام کرد: «ایالات متحده فقط با ایران روبهرو نیست، بلکه با یک محور گستردهتر روسیه و ایران مواجه است».
بهگفتۀ ویلسون، این دو کشور از سطح شرکای معمولی عبور کرده و به جبههای هماهنگ تبدیل شدهاند که از طریق انتقال تسلیحات، تبادل اطلاعات و روشهای دور زدن تحریمها، در حال تضعیف تدریجی نقش رهبری آمریکا در جهان هستند.
شراکت «تعیینکننده و تحولآفرین»
تحول این رابطه، سریع و از دید ناظران غربی، نگرانکننده بوده است.
بهنام بنطالبلو، مدیر ارشد برنامهٔ ایران در بنیاد دفاع از دموکراسیها (افدیدی)، میگوید این رابطه «از حالت پرتنش به معاملهمحور رسیده و حالا وارد مرحلهای تعیینکننده شده است».
عامل این تغییر نهایی چه بود؟ تهاجم گستردهٔ روسیه به اوکراین در سال ۲۰۲۲.
اگرچه این همکاری ریشههایی در دوران پساشوروی دارد، از جمله فروش تسلیحات روسیه و ساخت نیروگاه هستهای بوشهر در ایران، اما جنگ اوکراین توازن قدرت را تغییر داد.
ایران که زمانی شریک کوچکتر بود، اکنون به «عامل توانمندساز حیاتی» برای ارتش روسیه تبدیل شده است که با کمبودهای صنعتی و تلفات میدان نبرد مواجه است.
ایلان برمن، معاون ارشد شورای سیاست خارجی آمریکا، میگوید نوعی تبادل نگرانکنندهٔ داراییها میان دو کشور شکل گرفته است. بهگفتۀ او، روسیه از زمان حملات هوایی ایالات متحده و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴، بهطور ملموس به حکومت ایران در جنگ کمک کرده است.
برمن که عضو هیئتمدیرهٔ رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی هم هست، میگوید: «روسیه دربارهٔ تعداد پهپادهایی که باید در هر حمله بهکار گرفته شوند و ارتفاع پرواز آنها مشاوره داده است».
بهگفتۀ او، الگوهای حملات ایران اکنون «شباهت زیادی به عملیات روسیه پیدا کرده»؛ به این شکل که ابتدا موجی از پهپادها برای اشباع سامانههای دفاعی بهکار میرود و سپس موشکها هدف را دقیق میزنند.
این «دانش عملیاتی» با ارتقای قطعات پهپادهای روسی تکمیل شده است، بهگونهای که توان ناوبری و مقاومت آنها در برابر اختلال الکترونیکی افزایش یافته است؛ نوآوریهایی که مستقیماً در روند مواجهه با دفاع اوکراین توسعه یافتهاند.
پیامدهایی انسانیِ این هماهنگی
بهگفتۀ سناتور تام تیلیس، نمایندهٔ جمهوریخواه از کارولینای شمالی، پیامدهای این «محور بیثباتکننده» تنها راهبردی نیست، بلکه برای نیروهای آمریکایی مرگبار است.
تام تیلیس گفت: «اگر پوتین مسئول مرگ حتی یک سرباز آمریکایی باشد، میتوان گفت مسئول مرگ پنج هزار نفر است». تیلیس با این سخنان به اهمیت اشتراکگذاری اطلاعات و دادههای ماهوارهای از سوی کرملین اشاره دارد.
در مقابل، سناتور شلدون وایتهاوس، دموکرات از رود آیلند، به دوگانگی واقعیت در درگیری جهانی امروز اشاره کرد و گفت: «روسیه به ایران در هدف قرار دادن نیروهای آمریکایی کمک میکند، در حالی که اوکراین به ما کمک میکند در برابر همین حملات دفاع کنیم».
قانونگذاران بارها تأکید کردند که اوکراین دیگر صرفاً دریافتکنندهٔ کمک نیست، بلکه به یک شریک امنیتی حیاتی تبدیل شده که «چرخهٔ نوآوری دفاعی» ارائه میدهد؛ چرخهای که غرب برای همگام شدن با آن با مشکل روبهروست.
زمانی که ایالات متحده برای مقابله با پهپادها درخواست کمک کرد، اوکراین ظرف ۲۴ ساعت تیمی از کارشناسان خود را اعزام کرد.
آرون زلین، پژوهشگر مؤسسهٔ واشینگتن برای سیاست خاور نزدیک، به توسعهٔ پهپادهای رهگیر در کییف اشاره میکند، بهعنوان پاسخی سریع به همان تاکتیکهای ایران و روسیه که اکنون منطقهٔ خلیج فارس را تهدید میکند.
با این حال، فوریتی که در کییف احساس میشود، همیشه در واشینگتن دیده نمیشود. گرگ مورفی، نمایندهٔ جمهوریخواه از کارولینای شمالی، نسبت به افزایش تواناییهای حکومت ایران در سالهای آینده ابراز نگرانی کرد.
او پرسید: «میتوانید تصویری از ایران در پنج سال آینده برای من ترسیم کنید؟» و به حکومتی اشاره کرد که «برای جان انسانها هیچ احترامی قائل نیست».
مورفی در گفتوگو با رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی موضعی سختگیرانهتر اتخاذ کرد و گفت: «دیگر دروغهایشان را باور نمیکنیم… فکر میکنم هرچند سخت بود، بالأخره گفتیم نه، اجازه نمیدهیم این کار را بکنید. شما کل جهان را به خطر میاندازید».
نبرد مشترک
جمعبندی جلسه روشن بود: دوران نگاه به روسیه بهعنوان شریک بالقوه برای مهار حکومت ایران به پایان رسیده و این دو کشور اکنون بهطور جداییناپذیری به هم پیوند خوردهاند.
ایلان برمن با این هشدار که «نمیتوان روی کرملین بهعنوان شریک حساب کرد»، از سیاستگذاران خواست درک کنند که «موفقیت یا شکست در یک جبهه، بهطور اجتنابناپذیری بر سایر جبههها نیز اثر خواهد گذاشت».
با وجود شکافهای سیاسی داخلی در واشینگتن، تهدید همکاری بین حکومتهای اقتدارگرا ایران و روسیه، دو حزب را بهطور کمسابقهای به هم نزدیک کرده است.
جمعبندی این جلسه پیام واحدی به دولت ایالات متحده و افکار عمومی بود؛ اینکه اوکراین خط مقدم نبردی بزرگتر در سطح جهانی است.
ایلان برمن در پایان گفت: «اوکراین نوک پیکان این درگیری است. ممکن است روسیه با اوکراین شروع کرده باشد، اما به همینجا ختم نخواهد شد».