فرهنگ هفته: مروری بر رویدادهای ادبی

هفته گذشته اعلام شد که نمایشنامههای «چوب‌بهدستهای ورزیل» نوشته غلامحسین ساعدی و «آهسته با گل سرخ» نوشته اکبر رادی از شبکه چهار تلویزیون جمهوری اسلامی پخش خواهد شد. بزرگداشت رضا سیدحسینی در جلسه عصر ترجمه در سالن تعاونی مطبوعات در هفته گذشته گرامی‌داشت مترجمی بود که از او چون یکی از فرهنگ سازان چند دهه اخیر یاد می کنند. ترجمه و انتشار سه مدخل از دانشنامه ایرانیکا را در ایران گامی مهم در گشایش فضا و ارتقاء فرهنگی به شمار می آورند. در کتاب «ادبيات داستانی در ايران زمين» مقدمه ابراهیم یونسی و مقالاتی به قلم سیمین بهبهانی، جمال میر صادقی و حورا یاوری آمده است و کتاب انقلاب مشروطه با مقدمه ناصر تكميل همايون هفت مقاله را در بر می‌گیرد. فرج سرکوهی: هفته گذشته اعلام شد که نمایشنامه های «چوب‌به دستهای ورزیل» نوشته غلامحسین ساعدی و «آهسته با گل سرخ» نوشته اکبر رادی از شبکه چهار تلویزیون جمهوری اسلامی پخش خواهد شد. چاپ و اجرای آثار ساعدی، که تا چندی پیش در فهرست ممنوع‌القلم‌های سانسور جای داشت، فرصت مغتنمی است برای نسل جوان تا با آثار درخشان دهه های پیش آشنا شود. هادی مرزبان کارگردانی این نمایشنامه‌ها را برعهده خواهد داشت. «چوب‌به‌دست‌های ورزیل»، اول‌بار در دهه 1340 به کارگردانی جعفر والی در تاتر سنگلج به صحنه رفت و با استقبال گسترده منتقدان و جامعه روشنفکری ایران رو به رو شد. این نمایش، تمثیلی است و حکایت مردمانی را باز می گوید که برای نجات از شر ظالمی به ستمگری دیگر پناه می برند. در دهه‌های 1340 و 1350، ساعدی با نمایشنامه‌هایی چون «چوببه‌دست‌های ورزیل»، «آی باکلاه و آی بی‌کلاه» و «پنج نمایشنامه مشروطه» نقشی مهم در شکل گیری و ارتقاء تاتر ایران ایفاء کرد. آثاری چون «ترس و لرز،» «واهمه‌های بی‌نام و نشان،» «عزاداران بیل» و داستان کوتاه‌هایی چون «دو برادر» ساعدی را به عنوان یکی از قله‌های داستان‌نویسی ایران تثبیت کرده‌است. تک نگاری‌های باارزشی چون «اهل هوا» و «ایلخچی» نیز در زمینه مردم شناسی فرهنگی از او به یادگار مانده است. ساعدی در مبارزه با استبداد و در تلاش‌های کانون نویسندگان ایران نیز چهره‌ای برجسته بود و به دوران شاه چند بار به زندان افتاد. پس از انقلاب از همان آغاز با استبداد مذهبی به مبارزه برخاست. در سرکوب‌های سال 60 به ناگزیر از ایران فرار کرد و در پاریس در تبعید چشم از جهان فرو بست. بزرگداشت رضا سیدحسینی در جلسه عصر ترجمه در سالن تعاونی مطبوعات در هفته گذشته گرامی‌داشت مترجمی بود که از او چون یکی از فرهنگ سازان چند دهه اخیر یاد می کنند. مطالعه به زبان‌های اصلی در ایران چندان مرسوم نیست اما ترجمه در ایران سنتی دیرینه دارد که به عصر ساسانیان و ترجمه «کلیله و دمنه» از هندی به پهلوی باز می گردد. در صد و اندی سال گذشته مترجمان نه فقط پل ارتباط فرهنگی ایرانیان با جهان بوده اند که با معرفی نویسندگان و متفکران غیر ایرانی و با انتخاب متون برای ترجمه بر زبان فارسی، سمت و سوی خلاقیت های ادبی، مباحث نظری و از این رهگذر حتا بر سیاست تاثیری کارساز داشته‌اند. در کارنامه نیم قرن تلاش رضا سیدحسینی در ترجمه بیش از 40 کتاب به چشم می خورد که از آن جمله می توان به آثاری چون «طاعون» اثر آلبر کامو، «ضدخاطرات» اثر بزرگ آندره مالرو اشاره کرد. «مکتب‌های ادبی»، اثر پژوهشی سیدحسینی بیش از چند دهه در ایران از معتبرترین منابع فرهنگی به شمار می رود. سید‌حسینی مدیریت دایره المعارف «فرهنگ آثار» را نیز بر عهده دارد. جلد ششم این فرهنگ نامه در دست انتشار است. ترجمه و انتشار سه مدخل از دانشنامه ایرانیکا را در ایران گامی مهم در گشایش فضا و ارتقاء فرهنگی به شمار می آورند. احسان یارشاطر، سردبیر و ویراستار دانشنامه ایرانیکا، تدوین این دایره‌المعارف را در 1972 در ایران آغاز کرد. پس از انقلاب سال 1357،ِ یارشاطر به آمریکا مهاجرت کرد و در آن دیار کار بزرگ خود را پی گرفت. انتشارات امیرکبیر که پس از انقلاب مصادره و به سازمان تبلیغات اسلامی واگذار شده‌است، تا کنون سه مدخل ایرانیکا: «پوشاك ايران زمين»، «ادبيات داستانی در ايران زمين» و «انقلاب مشروطيت» را با ترجمه پیمان متین منتشر کرده است. جلد اول این دانشنامه پوشاک ایرانیان از دوران مادها تا عصر پهلوی را در بر می گیرد. بخش پوشاک در عصر پهلوی را سعیدی سیرجانی محقق و آکادمیسین برجسته ایرانی نوشته است. از بخش های جالب پیوست‌های این کتاب می‌توان به مقاله حامد الگار در باره عبا، عمامه و چادر اشاره کرد. در کتاب «ادبيات داستانی در ايران زمين» مقدمه ابراهیم یونسی و مقالاتی به قلم سیمین بهبهانی، جمال میر صادقی و حورا یاوری آمده است و کتاب انقلاب مشروطه با مقدمه ناصر تكميل همايون هفت مقاله را در بر می‌گیرد.