معاون رئیسجمهور آمریکا اعلام کرد واشینگتن در مذاکرات مربوط به پایان جنگ خاورمیانه، خطوط قرمز خود را به روشنی برای حکومت ایران مشخص کرده و حالا نوبت تهران است که قدمی بردارد.
او روز شامگاه دوشنبه ۲۴ فروردین در گفتوگو با فاکسنیوز گفت: «نمیخواهم بگویم که فقط اوضاع بد پیش رفت، بلکه معتقدم اتفاقات خوبی هم افتاد. ما پیشرفت زیادی داشتیم.»
ونس در عین حال تأکید کرد: «آنها قادر نبودند توافقی را نهایی کند. باید به تهران برمیگشتند تا یا از رهبر یا از جای دیگری، در واقع تأییدیه شرایطی را که ما تعیین کرده بودیم، بگیرند.»
جی دی ونس سرپرستی هیئتی را بر عهده داشت که شنبه ۲۲ فروردین در پاکستان با مقامات ایرانی دیدار کردند، اما این گفتوگوها بدون رسیدن به توافقی برای پایان دادن جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران به پایان رسید.
معاون رئیسجمهور آمریکا گفت: «به نظرم واقعاً توپ در زمین ایران است، چون ما پیشنهادهای زیادی را روی میز گذاشتیم و خط قرمزهایمان را هم کاملاً شفاف کردیم.»
ونس اشاره کرد که رئیسجمهور آمریکا در دو مورد بهخصوص هیچ جای چانهزنی باقی نگذاشته است؛ یکی نظارت آمریکا بر اورانیوم غنیشدۀ ایران و دیگری ایجاد سازوکاری برای اطمینان از اینکه ایران در آینده به دنبال سلاح هستهای نخواهد رفت.
معاون رئیسجمهور آمریکا در همین حال به لزوم خروج اورانیوم غنیشده از ایران اشاره کرد و گفت واشینگتن میخواهد مالکیت آن مواد را در اختیار داشته باشد: «آنچه برخی آن را "غبار" مینامند، یعنی همان اورانیوم غنیسازیشدهای که ایرانیها در حال حاضر در اختیار دارند؛ ما گفتهایم که میخواهیم آن مواد از ایران خارج شود و میخواهیم اکنون مالکیت آن را در اختیار بگیریم.»
جیدی ونس با اشاره به اینکه اورانیوم غنیشده در سطح بالا بر اثر بمباران پیشین آمریکا در زیر زمین دفن شده، به امکان دسترسی حکومت ایران به آن تاکید کرد و گفت: «اگر به بلندمدت فکر کنید، رئیسجمهور نمیخواهد رؤسای جمهور بعدی نگران این برنامه باشند؛ بنابراین ما میخواهیم آن مواد را بهطور کامل از ایران خارج کنیم تا ایالات متحده بر آن کنترل داشته باشد.»
او افزود: «اینکه ایرانیها بگویند سلاح هستهای نمیسازند یک حرف است، اما اینکه ما روشی برای اطمینان از این موضوع داشته باشیم، بحث دیگری است.»
اظهارات معاون رئیسجمهور آمریکا در حالی است که پیشتر عباس عراقچی، وزیر خارجۀ ایران، گفته بود «بهرغم پیشرفت در بسیاری از موضوعات در روند مذاکرات ، آمریکا بهخاطر رویکرد زیادهخواهانه و تغییر مداوم مطالبات، مانع از حصول توافق شد.»
جیدی ونس در اظهارات خود وجود «نشانههای خوب» در مذاکراتش با مقامهای ایران را تأیید کرد اما افزود: «آنها به اندازهٔ کافی پیش نیامدند. بنابراین آنچه تصمیم، گرفتیم رسیدن به این نتیجه بود که این تیم فعلی در این بازه زمانی فعلی نمیتواند به توافق برسد، اجازه دهیم آنها به تهران برگردند، ما هم به واشینگتن برگردیم و اکنون جایی است که امروز ایستادهایم.»
او در توضیح بیشتر این موضوع گفت: «آنچه فهمیدیم این بود که آنها قادر نبودند توافقی را نهایی کنند. باید به تهران برمیگشتند تا یا از رهبر یا از جای دیگری در واقع تأییدیهٔ شرایطی را بگیرند که ما تعیین کرده بودیم.»
رهبری جمهوری اسلامی پس از کشته شدن علی خامنهای در نخستین روز حملات آمریکا و اسرائیل در نهم اسفند ۱۴۰۴ با پسرش مجتبی خامنهای است که پس از اعلام رهبری هنوز در انظار عمومی ظاهر نشده و تنها چند پیام مکتوب منسوب به او منتشر شده است.
معاون رئیسجمهور آمریکا با تأکید بر اینکه در حال حاضر توپ در زمین جمهوری اسلامی است، تصریح کرد که آمریکا برای ایران مشخص کرده است که «در کجا مایل به مدارا» است و بهگفتهٔ رئیسجمهور آمریکا «اینکه آیا گفتوگوهای بیشتری خواهیم داشت یا در نهایت به توافق میرسیم، به آنها بستگی دارد.»
ونس همچنین گفت که واشینگتن در ازای آتشبس دوهفتهای که هفتهٔ پیش توافق شد، انتظار دارد ایران تنگۀ هرمز را که یک آبراه حیاتی است و در حال حاضر عملاً بسته شده، دوباره بهطور کامل باز کند.
نزدیک یک هفته از آتشبس میگذرد اما رفتوآمد کشتیها در تنگه هرمز همچنان به وضعیت عادی برنگشته است. در واکنش، آمریکا پس از ناموفق بودن مذاکرات اسلامآباد، به ارتش خود دستور داد از روز دوشنبه محاصره دریایی تمامی کشتیهایی را که به مقصد بنادر ایران در حرکت هستند یا از آنها خارج میشوند، آغاز کند.
جیدی ونس میگوید ایالات متحده انتظار دارد ایران در زمینهٔ بازگشایی تنگه هرمز پیشرفت کند و هشدار داد در صورتی که تهران این کار را انجام ندهد، روند مذاکرات تغییر خواهد کرد.
بهگفتهٔ او «این یکی از مواردی است که ایرانیها سعی کردند در طول مذاکرات قوانین را به نفع خود تغییر دهند. ما کاملاً برای آنها شفاف کردیم که چنین امری غیرقابل قبول است.» آقای ونس توضیح بیشتری در این باره نداد.
نمایندگان مذاکرهکننده ایران و آمریکا شنبهٔ گذشته در پاکستان پس از ساعتها گفتوگو بدون دستیابی به توافقی به کشورهای خود بازگشتند. اما چند رسانه در ایالات متحده روز دوشنبه از وجود «ارتباط مستمر» میان ایران و آمریکا خبر دادهاند.
صبح سهشنبه نیز آسوشیتدپرس به نقل از دو مقام آمریکایی و یک فرد آگاه از این تحولات گزارش داد که دو طرف در حال بررسی مذاکرات حضوری جدید هستند تا به توافقی با هدف پایان دادن به جنگ شش هفتهای خود قبل از انقضای آتشبس در هفته آینده دست یابند.
بهگفتهٔ این مقامها، مذاکرات میتواند روز پنجشنبه برگزار شود و اسلامآباد یا ژنو به عنوان مکانهای احتمالی این مذاکرات مطرح هستند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز دوشنبه در گفتوگو با خبرنگاران در حیاط کاخ سفید خبر داد که ایرانیها با آمریکا «تماس گرفتند و خیلی دوست دارند توافق کنند». او بدون توضیح و ارائه جزئیات گفت: «کسانی که باید، امروز صبح با ما تماس گرفتند.»
رسانههای دولتی ایران نیز گزارش دادند که عباس عراقچی، وزیر خارجۀ ایران، شامگاه یکشنبه در یک گفتوگوی تلفنی با همتای فرانسوی خود، ژان نوئل بارو، گفته است «بهرغم پیشرفت در بسیاری از موضوعات در روند مذاکرات ، آمریکا بخاطر رویکرد زیادهخواهانه و تغییر مداوم مطالبات، مانع از حصول توافق شد.»
سخنان او در مورد «پیشرفت در روند مذاکرات در بسیاری از موضوعات»، بیشباهت به گفتۀ جیدی ونس، معاون رئیسجمهور، در مصاحبۀ دوشنبهشب با فاکسنیوز نبود.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، روز دوشنبه در پاسخ به این پرسش که آیا هدف از محاصرۀ تنگۀ هرمز، کشاندنِ دوباره ایران به پای میز گفتوگو است یا بازگشایی این آبراه برای کاهش قیمت انرژی، به خبرنگاران گفت: «شاید همۀ اینها.»
آقای ترامپ تأکید کرد: «قطعاً هر دو مورد و حتی فراتر از آن. ما نمیتوانیم اجازه دهیم کشوری از تمام دنیا باجخواهی یا اخاذی کند؛ چون این دقیقاً کاری است که آنها انجام میدهند. آنها واقعاً در حال باجخواهی از دنیا هستند و ما اجازه نمیدهیم این اتفاق بیفتد.»
رئیسجمهور آمریکا جزئیاتی از برنامههای آتی برای گفتوگو با ایران ارائه نداد، اما گفت: «آنها خیلی زیاد، واقعاً خیلی زیاد، دنبال رسیدن به یک توافق هستند.»
