سخنگوی وزارت صنعت، معدن و تجارت میگوید مجتمع فولاد مبارکه در محل فعلی خود در اصفهان بازسازی خواهد شد و بحث جابهجایی آن به بندرعباس یا نقطهای دیگر مطرح نیست.
این اظهارات پاسخی است به خبرهای تأییدنشدهای که در روزهای گذشته در مورد احتمال انتقال فولاد مبارکه پس از حملات اسرائیل از فلات مرکزی به جنوب کشور منتشر و دلیل آن آببری این صنعت عنوان شده بود.
عزتالله زارعی روز پنجشنبه سوم اردیبهشت گفت برنامهریزیهای لازم برای بازسازی فولاد مبارکه از نظر طراحی، زمانبندی و تأمین منابع در حال انجام است و پس از نهایی شدن، اقدامات اجرایی آغاز خواهد شد.
او همچنین تصریح کرد که فولاد مبارکه «در مکان قبلی خود در اصفهان» بازسازی میشود.
مجتمع فولاد مبارکه در جریان جنگی که از نهم اسفند ۱۴۰۴ آغاز شد، ابتدا در هفتم فروردین و سپس یازدهم فروردین هدف حملات هوایی اسرائیل قرار گرفت و بخشهایی از تأسیسات برق، نیروگاهها و واحدهای مرتبط با فرایند تولید آن بهشدت آسیب دید.
در حملهٔ نخست، بنا بر گزارشهای منتشرشده از سوی رسانههای داخلی، یک نفر کشته و ۱۶ نفر مجروح شدند. چند روز بعد نیز مدیریت ارتباطات فولاد مبارکه اعلام کرد که این مجتمع برای دومین بار در یازدهم فروردین هدف حمله قرار گرفته و شدت خسارتها به حدی بوده که تمامی خطوط تولید متوقف شدهاند.
با این حال، در اطلاعیهها و اظهارات رسمیای که تاکنون علنی شده، هنوز گزارشی دقیق از میزان مالی خسارتها، ابعاد واقعی تخریب، شمار بیکاریهای ناشی از توقف تولید و وضعیت کارگران یا پیمانکارانی که از این توقف آسیب دیدهاند منتشر نشده است. به همین دلیل، در گزارشهای رسمی منتشرشده، هنوز برآورد رسمی و تفکیکشدهای از پیامدهای انسانی و اقتصادی این حملات دیده نمیشود.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، ۱۴ فروردین پس از حملات این کشور به فولاد مبارکه و فولاد خورستان، گفت که حملات اسرائیل حدود ۷۰ درصد از ظرفیت تولید فولاد ایران را نابود کرده است. او در عین حال ادعا کرد که در نتیجهٔ این حملات، توان این کشور برای تولید سلاح بهطور قابلتوجهی دچار اختلال شده است.
نمایندهٔ دائم جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل در واکنش به این حملات، در نامهای به دبیرکل سازمان ملل و شورای امنیت، آن را «مصداق بارز تروریسم دولتی و ناقض حقوق بینالملل بشردوستانه» خواند.
همزمان، برخی مقامات تهران اعلام کردند که بازسازی تأسیسات فولادسازی آسیبدیده کوتاهمدت نخواهد بود و ممکن است چند ماه زمان ببرد.
مجتمع فولاد مبارکه در اقتصاد ایران نقشی کلیدی دارد. این شرکت بهعنوان بزرگترین تولیدکنندهٔ ورقهای فولادی تخت در منطقه، بیش از ۱۲۰ شرکت و هلدینگ زیرمجموعه دارد.
بر اساس اظهارات پیشین مدیران این مجتمع، کارکنان مستقیم فولاد مبارکه حدود ۱۲ هزار نفر و پیمانکاران شاغل در داخل مجموعه حدود ۱۷ هزار نفر هستند و مجموع شاغلان حاضر در این مجتمع به حدود ۲۹ هزار نفر میرسد.
با این حال، دامنهٔ اشتغال وابسته به فولاد مبارکه بسیار فراتر از نیروی کار داخل کارخانه است. بر اساس گزارشهای رسمی این شرکت در سال ۱۴۰۳، در مجموع حدود ۳۸۰ هزار شغل مستقیم و غیرمستقیم در زنجیرهٔ فعالیت آن تعریف میشود.
این رقم نشان میدهد اختلال در فعالیت این مجموعه، تنها محدود به کارکنان آن نیست و طیف وسیعی از شاغلان در صنایع وابسته را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
بنا بر برآوردهای اولیهٔ وزارت کار، از دست رفتن بیش از یک میلیون شغل و بیکاری مستقیم و غیرمستقیم دو میلیون نفر از پیامدهای جنگ ۴۰ روزه در ایران بوده است.
مجتمع فولاد مبارکه مواد اولیهٔ نزدیک به ۳ هزار و ۵۰۰ کارخانه و کارگاه را تأمین میکند و نقش محوری در زنجیرهٔ تولید صنایع مختلف دارد، از خودروسازی و لوازم خانگی گرفته تا صنایع ساختمانی، لوله و پروفیل.
حتی بخشهایی از صنایع نفت، گاز و پتروشیمی، به محصولات این شرکت وابستهاند. به همین دلیل، توقف یا کاهش تولید آن میتواند بهسرعت به اختلال در زنجیرهٔ تأمین در سطح ملی منجر شود.
از منظر مالی نیز این شرکت یکی از مهمترین بنگاههای صنعتی ایران به شمار میرود و سهم قابلتوجهی در تولید ناخالص داخلی و صادرات غیرنفتی دارد. به همین دلیل، کاهش ظرفیت یا توقف طولانیمدت آن میتواند بر بازار داخلی، قیمتها و حتی منابع ارزی کشور اثرگذار باشد.
در کنار این جایگاه اقتصادی، فولاد مبارکه سالها در مرکز انتقادهای زیستمحیطی نیز بوده است. مصرف بالای آب و برداشت از زایندهرود، در کنار نقش آن در آلودگی هوای اصفهان، باعث شده این مجموعه از سوی برخی کارشناسان و ساکنان منطقه بهعنوان یکی از عوامل تشدید بحران آب و آلودگی شناخته شود.
در مجموع، موضع تازهٔ وزارت صمت نشان میدهد که دستکم در مورد فولاد مبارکه، سیاست رسمی دولت بر بازسازی این مجتمع در همان محل فعلی در اصفهان است، نه انتقال آن به جنوب.
با این حال، تا زمانی که مقامهای تهران گزارش روشنی از سطح واقعی خسارت، زمانبندی بازگشت خطوط تولید و وضعیت نیروی کار منتشر نکنند، تصویر کامل پیامدهای اقتصادی و اجتماعی این حملات همچنان نامشخص باقی خواهد ماند.