بهای نفت در بازارهای جهانی، در پی تشدید حملات ایران و آمریکا در اطراف تنگه هرمز، به بالاترین سطح یک ماه اخیر رسید و رفتوآمد نفتکشها در این آبراه راهبردی نیز به پایینترین میزان در دو ماه گذشته کاهش یافت.
بهای نفت خام برنت روز سهشنبه ۲۳ تیر، در معاملات اولیه، نزدیک به سه درصد افزایش یافت و تا حدود ۸۵ دلار در هر بشکه بالا رفت. نفت خام وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با بیش از دو درصد افزایش، به نزدیکی ۸۰ دلار در هر بشکه رسید.
این در حالی است که قیمت نفت برنت روز دوشنبه نیز ۹.۶ درصد جهش کرده بود که بزرگترین افزایش روزانهٔ آن از ماه مه ۲۰۲۰ تاکنون محسوب میشد.
قیمتها اکنون به بالاترین سطح خود از زمان امضای تفاهمنامهٔ ایران و آمریکا برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز رسیده است.
افزایش قیمتها پس از آن شدت گرفت که آمریکا از برقراری دوبارهٔ محاصرهٔ دریایی ایران خبر داد و دو طرف حملات نظامی خود را در منطقه گسترش دادند.
بر اساس اطلاعیهٔ مرکز مشترک اطلاعات دریایی به رهبری نیروی دریایی آمریکا، اجرای محاصره از روز سهشنبه ۲۳ تیر آغاز میشود و همهٔ بنادر، پایانههای نفتی و مناطق ساحلی ایران را در بر میگیرد و کشتیهایی که بدون مجوز وارد این مناطق شوند یا از آنها خارج شوند، ممکن است متوقف یا توقیف شوند و یا مجبور به تغییر مسیر شوند.
این مرکز، در عین حال، اعلام کرده است عبور کشتیهایی که مقصد یا مبدأ آنها ایران نیست، از تنگهٔ هرمز محدود نخواهد شد.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، همچنین گفته است واشینگتن قصد دارد برای حفاظت از کشتیرانی در تنگه هرمز، از محمولههای عبوری ۲۰ درصد عوارض دریافت کند. او ایالات متحده را «نگهبان تنگه هرمز» خوانده، اما جزئیات عملی اجرای این طرح هنوز مشخص نشده است.
حکومت ایران پیشتر اعلام کرده بود تنگه هرمز را به روی کشتیهای بدون مجوز بسته است. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در روزهای گذشته حملات خود را به کشتیها و اهدافی در چند کشور حاشیهٔ خلیج فارس گسترش داده و آمریکا نیز چند شب پیاپی اهدافی را در ایران بمباران کرده است.
در یکی از تازهترین حوادث، مقامهای امارات متحده عربی اعلام کردند دو نفتکش این کشور در مسیر جنوبی تنگه هرمز و در آبهای عمان با موشکهای کروز ایران هدف قرار گرفتند. در این حمله، یک خدمهٔ هندی کشته و هشت نفر دیگر زخمی شدند.
دادههای شرکتهای ردیابی کشتی نشان میدهد شمار نفتکشهایی که در شبانهروز گذشته از تنگه هرمز عبور کردهاند، به پایینترین سطح دو ماه اخیر رسیده است. منابع صنعت کشتیرانی همچنین میگویند شماری از کشتیها دستگاههای شناسایی خودکار خود را خاموش کردهاند و به همین دلیل، تعیین شمار دقیق کشتیهای عبوری دشوار شده است.
تنگه هرمز یکی از مهمترین مسیرهای انتقال انرژی در جهان است و پیش از آغاز جنگ، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآوردهٔ نفتی از آن عبور میکرد.
آژانس بینالمللی انرژی میگوید در ماههای اسفند پارسال و فروردین و اردیبهشت امسال، همزمان با محدود شدن شدید تردد، میانگین جریان نفت از این آبراه به حدود دو میلیون و ۷۰۰ هزار بشکه در روز کاهش یافته بود.
پس از توافق موقتی ۲۷ خرداد بین ایالات متحده و ایران حاصل شد، تردد کشتیها بهتدریج افزایش یافت و قیمت نفت برنت تا اوایل ماه جاری میلادی به حدود ۶۸ دلار در هر بشکه، پایینتر از سطح پیش از جنگ، کاهش پیدا کرد.
آژانس بینالمللی انرژی در گزارش این ماه خود نوشت که این کاهش قیمت نتیجهٔ احیای قابل توجه انتقال نفت از تنگه هرمز بود.
با ازسرگیری درگیریها، این روند معکوس شده است. تحلیلگران میگویند بازار اکنون بیش از اظهارات سیاسی، میزان واقعی عبور نفتکشها و ادامهٔ صادرات نفت کشورهای خلیج فارس را زیر نظر دارد.
افزایش بهای نفت همچنین بازارهای سهام آسیا را تحت فشار قرار داد.
شاخص گستردهٔ سهام آسیا و اقیانوسیه روز سهشنبه حدود ۱.۷ درصد کاهش یافت و بورسهای کرهٔ جنوبی، تایوان و ژاپن نیز افت کردند. نگرانی سرمایهگذاران این است که افزایش دوبارهٔ قیمت انرژی، تورم جهانی را بالا ببرد و بانکهای مرکزی را به حفظ یا افزایش نرخ بهره وادار کند.
بازار فرآوردههای نفتی نیز با کمبود عرضه روبهرو است. صادرات گازوئیل روسیه پس از حملات اوکراین به پالایشگاههای این کشور کاهش یافته و عرضهٔ بنزین، گازوئیل و سوخت هواپیما از خاورمیانه هنوز به سطح پیش از جنگ بازنگشته است.
قیمت گازوئیل در بازار سنگاپور حدود ۵۱ درصد بالاتر از پیش از آغاز درگیریها گزارش شده است. چین صادرات فرآوردههای نفتی خود را افزایش داده، اما این افزایش هنوز برای جبران کاهش عرضهٔ خاورمیانه و روسیه کافی نبوده است.
در بازار گاز نیز رقابت میان آسیا و اروپا بر سر محمولههای گاز طبیعی مایع افزایش یافته است. واردات الانجی آسیا در ماه ژوئیه در مسیر رسیدن به بالاترین سطح شش ماه اخیر قرار دارد، در حالی که واردات اروپا ممکن است به پایینترین میزان نزدیک به دو سال گذشته برسد.
اختلال در تردد از تنگهٔ هرمز صادرات گاز قطر را نیز تحت تأثیر قرار داده است. قطر یکی از بزرگترین صادرکنندگان گاز طبیعی مایع جهان است و بیشتر محمولههای آن باید از این آبراه عبور کند.
شرکت شل پیشبینی کرده است، حتی اگر جریان کشتیرانی در سه ماه آینده به حالت عادی بازگردد، اختلال کنونی در تنگه هرمز میتواند رشد تجارت جهانی الانجی در سال جاری را متوقف کند.
بازارها اکنون در انتظار روشن شدن سرنوشت تردد کشتیها و واکنش ایران به محاصرهٔ دریایی آمریکا هستند. ادامهٔ حملات به نفتکشها یا کاهش طولانیمدت عبور کشتیها میتواند قیمت نفت، گاز و سوخت را باز هم افزایش دهد.
در مقابل، ازسرگیری منظم عبور کشتیها یا آغاز گفتوگوهای تازه میان تهران و واشینگتن ممکن است بخشی از افزایش قیمت ناشی از نگرانیهای جنگی را کاهش دهد.
