مالباختگان آتشسوزی بازار جنت در غرب تهران میگویند گفتوگوهای آنها با شهرداری نتیجۀ مشخصی نداشته و هیچ نهادی پاسخگوی «به خاک سیاه نشستن» آنها در آستانۀ سال نو نیست.
وقوع آتشسوزی در بازار جنت در غرب تهران که منجر به از بین رفتن کل این بازار شد، معیشت صدها خانوار را با مشکل مواجه کرده است.
اندکی بعد از ساعت ۱۰ صبح روز چهاردهم بهمن ۱۴۰۴ بازار پنج هزار متر مربعی جنت تهران طعمۀ حریق شد و همۀ ۲۵۳ غرفۀ موجود در آن که هیچیک هم بیمه نبودند، به خاکستر نشست.
خبرگزاری ایلنا در گزارشی که ۲۳ بهمن منتشر کرد، نوشت اغلب غرفهداران این بازار، زنان سرپرست خانوار هستند و از بین رفتن کسبوکار آنها به ویژه در هفتههای پایانی سال که برای کسبه دارای اهمیت خاصی است، زندگی آنها را «شبِ عیدی نابود کرد».
آنطور که غرفهداران میگویند، این ملک تحت نظارت شرکت ساماندهی مشاغل شهر تهران بوده که یکی از شرکتهای زیرمجموعه شهرداری است. مدیریت این مجموعه را هم پیمانکار شرکت بر عهده داشته است.
خبرگزاری ایلنا نوشته است روز جمعه ۱۷ بهمن ماه عبدالمطهر محمدخانی سخنگوی شهرداری از پرداخت وام کمبهره به غرفهداران و تعیین محلی موقتی برای استقرار غرفههای آنها خبر داد، اما از زمان «عمل به وعدهها» چیزی نگفت.
این در حالی است که به گزارش خبرنگار ایلنا که در تجمع روز ۱۹ بهمن این غرفهداران مقابل شهرداری تهران حضور داشته، این مالباختگان با پرداخت وام «موافق نیستند» و بازپرداخت آن را در شرایطی که همۀ سرمایۀ خود را از دست دادهاند، «غیرممکن میدانند».
مالباختگان میگویند روز شنبه ۱۸ بهمن در مقابل شرکت ساماندهی مشاغل تجمع کردند، اما پاسخی دریافت نکردند.
ماجرای آتشسوزی چه بود؟
یکی از غرفهداران به خبرگزاری ایلنا گفته است در روز حادثه، آتش از «پست برق تعبیهشده» شعله میکشید: «این پست برق به دلیلی که ما مطلع نیستیم جرقه میزند، گویا سیمکشی بازار از قبل هم با مشکل مواجه بوده و این موضوع توسط ناظرانی که از طرف شرکت ساماندهی مشاغل در بازار حضور داشتند، به اطلاع مسئولان مربوطه رسیده بوده...یکبار از اداره برق آمدند و به ما گفتند سیمکشی این مجموعه مشکل دارد و باید تعمیر شود.»
اظهارات او از آن رو مهم است که ۱۹ بهمنماه، کامران عبدولی، معاون پیشگیری و حفاظت سازمان آتشنشانی تهران، علت آتشسوزی را اتصالی در سیمکشی برق مجموعه اعلام کرد که به اطراف سرایت کرده است.
سارا در عین حال ادامه داده که غرفهداران به تازگی از وجود «شش نامه» مطلع شدهاند؛ نامههایی که به مسئولان شرکت ساماندهی درباره مشکلات برق بازارچه ارسال شده بوده و ارسال کننده آنها هم ناظران خود شرکت بودهاند که در بازار مستقر بودهاند. نامههایی که به گفتۀ او «صرفاً بایگانی میشوند».
یکی دیگر از غرفهداران بازار جنت هم میگوید در طراحی و ساخت بازارچه در سال ۱۳۹۱ سیستمهای اعلام و اطفاء حریق و همچنین سرمایش و گرمایش از سقف تعریف شده بود، اما بهدلیل «عدم تأمین بودجه توسط مسئولان مربوطه» هیچکدام از این سیستمها وصل نشد.
به گفتۀ او، پنج سال پیش هم قرار شد در کنار در شرقی بازار یک لوله آب آتشنشانی را تعبیه و به منبع آب شهری وصل کنند که «این اقدام هم صورت نگرفت».
کپسولهای آتشنشانی «عمل نکردند»
غرفهداران میگویند برای بازارچهای با وسعت پنج هزار متر مربع، «تنها شش کپسول آتشنشانی» وجود داشت. شش کپسولی که شاهدان عینی میگویند «در بزنگاه آتشسوزی عمل نکردند».
یکی از غرفهداران گفته در زمان وقوع حادثه علاوه بر تعداد کم کپسولهای آتشنشانی تنها «دو یا سه نیروی نگهبان به علاوه یکی از غرفهداران در بازار حاضر بودند که هیچ یک از آنها طرز کار با کپسول آتشنشانی را نمیدانستند و آموزش مربوطه را ندیده بودند».
بر اساس اساس روایت، مدتی بعد از حادثه تازه مسئول ایمنی شرکت ساماندهی مشاغل به حادثهدیدگان دربارۀ نحوۀ کار کپسولها توضیح داد.
غرفهداران به خبرگزاری ایلنا گفتهاند هیچکس نمیداند که آیا این کپسولها خالی بودهاند یا اینکه افراد حاضر در صحنه با عملکرد آن آشنا نبودهاند و به همین دلیل هم موفق به استفاده از آن نشدهاند.
این گزارش میافزاید تنها حقیقت حائز اهمیت آن است که کپسولها دقیقا زمانی که به آنها نیاز بوده «کار نکردهاند».
«معمای» ماشینهای آتشنشانی
آنطور که غرفهداران روایت کردهاند، معمای بعدی بعد از آمدن اولین گروه آتشنشانها رقم خورد، «زمانی که دو دستگاه خودرو آتشنشانی با تانکر خالی از آب به محل حادثه میرسند».
شاهدان عینی میگویند گروه بعدی آتشنشانان «۴۰ دقیقه بعد از زمانی که بازارچه تبدیل به سازهای آتشین شد»، رسیدند، در حالی که «شلنگ آب این خودروها پاره» بود.
چند نفر از زنان غرفهدار حاضر در تجمع مقابل شهرداری به ایلنا گفتهاند که خودشان «شاهد وضعیت خودروهای آتشنشانی بودهاند؛ از خالی بودن مخزن آب و استیصال آتشنشانها زمانی که به موضوع پی میبرند تا تأخیر در رسیدن گروه بعدی و پاره بودن شلنگ آبرسانی.»
یکی از آنها سوختن کامل بازار را ناشی از تأخیر عملیات اطفاء حریق دانسته و آن را به این صورت توصیف میکند: آتشسوزی مثل آن بود که «شمعی در خانه روشن شود و بعد خانه بهدلیل نبود آب و لوازم اطفاء خرید در آتش بسوزد».
با این حال جلال ملکی، سخنگوی آتشنشانی تهران، در پاسخ به پیگیریها در این زمینه گفته: «ما قویاً نداشتن آب را تکذیب میکنیم. اطلاعرسانی با تأخیر انجام شد اما به محض اعلام حادثه نیروها اعزام شدند ودر کمترین زمانی که امکان حضور داشتند یعنی طی ۶ دقیقه و نیم به محل آتشسوزی رسیدند.»
او افزوده که همۀ خودروهای آتشنشانی اعزامشده به بازار جنت «از تجهیزات کامل برخوردار بودهاند...حتی تانکرهای اضافه آب برای اطفاء به محل حادثه آوردیم. بالابر، خودروی تنفسی و… دیگر تجهیزاتی بودند که به محل آتشسوزی آوردند.»
ملکی با بیان اینکه «آنچه میگوید کاملاً مستند است»، از غرفهداران خواسته برای تأیید اتهامات خود «مستند» ارائه کنند.
او اضافه کرده که «خودروهای آتشنشانی صبح به صبح دو بار چک میشوند مگر میشود این خودروها آب نداشته باشند؟»
شهرداری چه میگوید؟
یکی از غرفهداران درباره نتیجۀ جلسهای که میان نماینده غرفهداران و نمایندۀ شهرداری در محل شهرداری تهران برگزار شد، میگوید: «حرفها همان است که بود.»
به گفته یکی دیگر از مالباختگان در جلسه مذکور، نماینده شهرداری گفته که این سازمان قصد کمک دارد و «بازار را خواهد ساخت، اما زمان بازسازی و مدتی که برای آن لازم است مشخص نیست».
در عین حال نماینده شهرداری به غرفهداران وعده پرداخت وام کمبهره را هم داده، اما درباره مبلغ وام سخنی به میان نیامده است.
اما غرفهداران خوشحالند که دستکم توانستهاند پنج نماینده را به انتخاب خودشان برای پیگیریهای بعدی و ارتباط با مراجع مربوطه انتخاب کنند.
وضعیت بیمه غرفهها
خبرگزاری ایلنا نوشته هیچیک از ۲۷۰ غرفه موجود در بازارچه بیمه نبودهاند، چرا که «غرفهداران نمیتوانستند غرفه خود را بیمه کنند».
یکی از آنها در این زمینه گفته «ما چند سال برای رسیدن به این هدف تلاش کردیم. حتی سه سال پیش نمایندۀ بیمه به ما اعلام کرد که بهدلیل فقدان کنتور برق مجزا و عدم برخورداری غرفهها از سقف امکان بیمه شدن نداریم.»
غرفهداران میگویند نهادهای مربوطه به جای پاسخگویی و کمک، «نادیدهمان میگیرند و آواره از این سازمان به سازمان دیگر میرویم. گویا آقایان درک نمی کنند که شرایط ما به گونهای است که باید کار کنیم تا خرج روزانهمان تامین شود».
مالباختگان از اینکه پیمانکار شرکت ساماندهی که مدیریت بازارچه را برعهده داشته «پاسخگوی حادثهدیدگان نیست» و «هیچ حرف و سخنی هم از پرداخت خسارت پیش نمیکشند»، انتقاد کردهاند.
بازسازی بازارچه و پرداخت خسارت کسبه، مهمترین خواستههای آنها است.
شهریورماه سال ۱۴۰۳ مدیرعامل سازمان آتشنشانی تهران گفته بود ۸۰ درصد ساختمانهای دولتی پایتخت «تأییدیه ایمنی» نگرفتهاند و برای گرفتن آن با سازمان آتشنشانی همکاری نمیکنند.
قدرتالله محمدی گفته بود که مالکان این ساختمانها مانع ورود مأموران آتشنشانی به ساختمانهای ناایمن میشوند و تأکید کرده بود که «مجبوریم با تشکیل پروندۀ قضایی و با دستور قضایی وارد این ساختمانها شویم».
مسئلهٔ عدم رسیدگی به ساختمانهای ناایمن در پایتخت از سالها پیش مطرح است و پس از حادثهٔ آتشسوزی ساختمان پلاسکو تاکنون چند فهرست از بناهای ناایمن و در خطرِ تهران تهیه شده که هم بر سر انتشار آنها و هم جزئیات آنها بحثوجدل کم نبوده است.