زنده سرنگونی دو هواپیمای نظامی آمریکا؛ ترامپ می‌گوید بر مذاکره با ایران تأثیر نمی‌گذارد

یک مقام آمریکایی روز جمعه به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت که پس از سرنگونی یک جنگنده بر فراز ایران، یکی از خدمه آن توسط نیروهای آمریکایی نجات یافته و جست‌وجو برای یافتن خلبان دوم همچنان ادامه دارد.

این نخستین مورد شناخته‌شده از ساقط شدن یک هواپیمای آمریکایی بر اثر آتش دشمن از زمان آغاز جنگ مشترک ایالات متحده و اسرائیل با ایران است.

اظهارات این مقام ساعاتی پس از آن مطرح شد که مقام‌های ایرانی اعلام کردند یک جنگنده آمریکایی را سرنگون کرده و برای دستگیری خدمه آن به شهروندان ایرانی پاداش پیشنهاد داده است.

این مقام جزئیاتی دربارهٔ عملیات نجات ارائه نکرد. یک مقام دیگر آمریکایی به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت که هواپیمای سرنگون‌شده یک جنگنده دونفره از نوع «F-15E» بوده است.

شبکه سی‌بی‌اس، خبرگزاری رویترز و رسانه‌های اسرائیلی نیز به نقل از مقام‌های آمریکایی گزارش دادند که یکی از خدمه نجات یافته است. برخی گزارش‌های رسانه‌ای نیز حاکی از آن است که نیروهای عملیات ویژه در این مأموریت نجات مشارکت داشته‌اند.

ارتش آمریکا در این باره اظهار نظر نکرد و کاخ سفید تنها اعلام کرد دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، در جریان این موضوع قرار گرفته است.

در صورتی که یکی از خلبان‌ها توسط نیروهای ایرانی دستگیر شود، این موضوع می‌تواند تنش‌های از پیش بالا رفته را به‌شدت افزایش دهد و احتمالاً تلاش‌های آمریکا را برای تضعیف کامل توان نظامی تهران و وادار کردن آن به پذیرش شرایط صلح مورد نظر دونالد ترامپ را پیچیده‌تر کند.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، روز جمعه گفت که حملات اسرائیل حدود ۷۰ درصد از ظرفیت تولید فولاد ایران را نابود و به‌طور قابل توجهی توان این کشور برای تولید سلاح را مختل کرده است.

نتانیاهو در یک پیام ویدئویی گفت: «ما به همراه دوستان آمریکایی‌مان به خرد کردن رژیم تروریستی در ایران ادامه می‌دهیم. ما فرماندهان را حذف می‌کنیم، پل‌ها را بمباران می‌کنیم، زیرساخت‌ها را هدف قرار می‌دهیم.»

او افزود: «در روزهای اخیر، نیروی هوایی ۷۰ درصد از ظرفیت تولید فولاد ایران را نابود کرده است.»

وی گفت: «این یک دستاورد عظیم است که هم منابع مالی سپاه پاسداران را از بین می‌برد و هم توانایی تولید بسیاری از سلاح‌ها را از آن‌ها سلب می‌کند.»

فولاد یک ماده راهبردی مهم است که در تولیدات صنعتی و نظامی، از جمله در ساخت موشک‌ها، پهپادها و کشتی‌ها استفاده می‌شود. دو کارخانه بزرگ فولاد ایران در پی چندین موج حملات هوایی آمریکا و اسرائیل از کار افتاده‌اند.

شرکت فولاد خوزستان و شرکت فولاد مبارکه اعلام کرده‌اند که بازسازی و احیای این تأسیسات ممکن است چند ماه طول بکشد.

سپاه پاسداران در پی این حملات، شماری از زیرساخت‌های صنعتی در اسرائیل و برخی کشورهای دیگر منطقه را هدف قرار داد.

تصاویری که روز ۱۴ فروردین منتشر شده نشان می‌دهد که یک موشک پس از شلیک از نقطه‌ای در تهران و احتمالا به دلیل نقص فنی در نقطه‌ای دیگر سقوط می‌کند.

کاربران در شبکه‌های اجتماعی نوشته‌اند که این موشک در حوالی فرودگاه مهرآباد سقوط کرده است.

هم‌زمان رسانه‌ها در ایران از حملۀ هوایی به مناطقی در مهرآباد، ولنجک و تلو خبر داده‌اند.

رسانه‌های مختلف روز جمعه اعلام کردند که یک فروند جنگنده آمریکایی توسط آتش پدافند ایران سرنگون شده و جست‌وجو برای یافتن خدمه آن در خاک ایران به جریان افتاده است.

همچنین تصاویری از بالگردها و هواپیمای نجات آمریکایی در داخل ایران در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده است. رسانه‌های نزدیک به جمهوری اسلامی ساعتی پیش‌تر گفته بودند بقایای یک جنگنده اف-۱۵ کشف شده است.

وب‌سایت اکسیوس در گزارشی به نقل از رسانه‌های ایران و یک منبع مطلع نوشت نیروهای نظامی ایران یک جنگنده آمریکایی را سرنگون کرده‌اند. این وب‌سایت می‌گوید جنگنده ساقط شده دو خلبان داشته و جست‌وجو برای یافتن آنها ادامه دارد.

خبرگزاری رویترز به نقل از یک مقام آمریکایی تأیید کرد یک جنگنده این کشور در ایران ساقط شده و جست‌وجو برای یافتن خلبان در جریان است.

روزنامه نیویورک تایمز نیز به نقل از مقام‌های آمریکایی از سرنگون شدن جنگنده آمریکایی توسط پدافند ایران خبر داد.

به گفته این مقام‌ها، سرنوشت خدمه این هواپیما نامشخص است و مقام‌های آمریکایی تلاش می‌کنند پیش از آن‌که ایران به بازماندگان احتمالی دسترسی پیدا کند، عملیات جست‌وجو و نجات را آغاز کنند.

نیویورک تایمز به نقل از این مقام‌ها نوشت که فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) چندین گروه عملیاتی را در نزدیکی ایران برای انجام عملیات جست‌وجو و نجات در صورت سرنگونی هواپیماهای جنگی آمریکایی مستقر کرده است، از جمله در عراق و سوریه.

ارتش آمریکا به شکل رسمی در این زمینه توضیحی ارائه نداده است.

خبرگزاری فارس، نزدیک به سپاه پاسداران، با انتشار ویدئویی از پرواز بالگردها ابتدا نوشت مشخص نیست این بالگردها «خودی است یا مربوط به متجاوزان».

تصاویر دیگری که برخی حساب‌های داخلی و خارجی در شبکه ایکس منتشر کرده‌اند، سوخت‌رسانی به بالگردها در آسمان ایران را نیز نشان می‌دادند.

رادیوفردا به شکل مستقل نمی‌تواند صحت تصاویر و ادعاها را تأیید کند.

همچنین زیرنویسی در شبکه خبر سیمای جمهوری اسلامی منتشر شد که از «عشایر و روستاییان» خواسته بود در صورت مشاهده نیروهای خارجی «آنها را مورد هدف قرار دهند».

این شبکه تلویزیون حکومتی ایران همچنین اطلاعیه‌ای را منتشر کرد که خطاب به مردم استان کهگیلویه و بویراحمد گفت اگر فردی «خلبان دشمن» را زنده دستگیر شود، «مژدگانی و پاداش ارزشمندی» دریافت می‌کند.

به رغم انتشار تصاویری از پرواز بالگردها و هواپیمای آمریکایی در نقاط مختلف ایران، مقام‌های استانداری ایلام و استانداری خوزستان اعلام کردند هیچ عملیاتی توسط نیروهای آمریکایی در این دو استان انجام نشده است.

دونالد ترامپ روز جمعه اعلام کرد که ایالات متحده با صرف کمی زمان بیشتر می‌تواند تنگه هرمز را که توسط ایران مسدود شده است، باز کند.

رئیس‌جمهور آمریکا با انتشار پیام کوتاهی در شبکه اجتماعی خود، تروث سوشال، نوشت: «با کمی زمان بیشتر، می‌توانیم به‌راحتی تنگه هرمز را باز کنیم، نفت را برداریم و ثروت بزرگی به‌دست آوریم.»

این آبراه حیاتی از زمان آغاز جنگ ایالات متحده و اسرائیل علیه ایران عملا بسته شده و تحت تاثیر این اتفاق، قیمت نفت طی یک ماه اخیر به‌شدت بالا رفته است. تنگه هرمز محل انتقال حدود یک‌پنجم نفت جهان است.

ترامپ ساعاتی پیش‌تر هم ایران را تهدید کرد و در شبکه اجتماعی خود هشدار داد که «بعد از پل‌ها، نوبت به نیروگاه‌های برق می‌رسد».

این تهدید یک روز بعد از هدف قرار دادن یک پل هوایی در حال احداث در کرج توسط آمریکا اعلام شد.

رئیس‌جمهور آمریکا شامگاه ۱۲ فروردین در یک سخنرانی تلویزیونی با اشاره به جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران گفت که عملیات نظامی تا «دو سه هفته آینده به‌شدت» ادامه خواهد داشت.

او افزود: «ما طی دو تا سه هفتۀ آینده ضربات بسیار سختی به آن‌ها وارد خواهیم کرد. آن‌ها را به دوران عصر حجر بازمی‌گردانیم، همان جایی که به آن تعلق دارند».

وب‌سایت اکسیوس روز جمعه خبر داد که دولت دونالد ترامپ در آذرماه ۱۴۰۴، دسامبر ۲۰۲۵، معاون نماینده ایران در مقر سازمان ملل در نیویورک را اخراج کرده است.

اکسیوس این دیپلمات جمهوری اسلامی را «سعادت آقاجانی» معرفی کرده که پیشتر سفیر در اکوآدور نیز بوده است.

وزارت امور خارجه ایران در روز ۲۰ آذرماه سال گذشته در نامه‌ای رسمی «تشدید محدودیت‌ها علیه نمایندگی دیپلماتیک ایران نزد سازمان ملل متحد در نیویورک را محکوم کرده و خواستار مداخله جدی‌تر دبیرکل سازمان ملل برای جلوگیری از تضییع حقوق قانونی ایران شده» بود.

ایران در همان نامه خبر داده بود که آمریکا مانع فعالیت سه کارمندش شده است. با این حال در این نامه به هویت این افراد اشاره نشده بود.

اکسیوس نیز به نقل از منابع خود تأیید کرده است که جدا از سعادت آقاجانی، دو دیپلمات دیگر نیز مجبور به ترک آمریکا شده‌اند، اما به نام آنها اشاره نکرده است.

دو ماه بعد، در فوریه ۲۰۲۶، وزارت خارجه آمریکا از دو فرزند آقاجانی هم که در نیویورک مانده بودند خواسته است که کشور را ترک کنند.

محمدجواد ظریف، وزیر خارجه سابق ایران، در مقاله‌ای که روز جمعه در نشریه آمریکایی معتبر «فارن اَفِرز» منتشر شد به فرد یا افرادی که در حال حاضر در ایران قدرت را در دست دارند توصیه کرد که «از برتری خود نه برای ادامهٔ جنگ، بلکه برای اعلام پیروزی و دستیابی به توافقی استفاده کند که درگیری را پایان داده و از وقوع جنگ بعدی جلوگیری کند».

ظریف که گفته می‌شود به جناح حسن روحانی، رئیس جمهور سابق، در حکومت جمهوری اسلامی نزدیک است از آغاز جنگی که پنج هفته پیش توسط آمریکا و اسرائیل به راه افتاد حضور قابل توجهی نداشته و تازه چند روز است که بار دیگر در شبکه‌های اجتماعی اظهار نظر می‌کند.

او در پیامی در شبکه ایکس که همزمان با انتشار مقاله تازه‌اش منتشر کرد توضیح داده است که درباره انتشار این مقاله در فارن افرز دودل بوده، اما «یقین دارم که جنگ باید با شرایطی مطابق با منافع ایران به پایان برسد».

ظریف در مقاله‌اش ضمن این ادعا که تهران هم‌اکنون در جنگ دست بالا را دارد، می‌گوید که مقامات جمهوری اسلامی اکنون باید اعلام پیروزی کرده و به دنبال پیمان عدم تخاصم با آمریکا باشند.

به نوشته این وزیر خارجه سابق، تهران در حال حاضر باید «پیشنهاد محدود کردن برنامه اتمی خود و بازگشایی تنگه هرمز را در قبال پایان یافتن تمام تحریم‌ها مطرح کند، توافقی که واشینگتن قبلا نمی‌پذیرفت، اما اکنون ممکن است بپذیرد. ایران همچنین باید آماده پذیرش یک پیمان عدم تخاصم دوجانبه با آمریکا باشد که در چارچوب آن هر دو کشور تعهد بدهند که در آینده به یکدیگر حمله نخواهند کرد. تهران همچنین می‌تواند پیشنهاد تعامل اقتصادی با آمریکا را مطرح کند که هم برای مردم آمریکا و هم برای مردم ایران سودآور است. تمام این نتایج مقامات ایران را قادر می‌سازد که بیش از تلاش برای حفاظت از کشور در برابر دشمنان خارجی، برای بهبود زندگی مردم در داخل کشور تلاش کنند.»

او در جایی دیگر نوشته است:‌ «گرچه ادامه نبرد با آمریکا و اسرائیل ممکن است از نظر روانی ارضاکننده باشد، درنهایت فقط به خرابی بیشتر زندگی مردم و زیرساخت‌ها خواهد انجامید.»

مهم‌ترین بخش‌های مقاله ظریف به ایران و سیاست‌های حکومتی برای گریز از حملات بی‌امان آمریکا و اسرائیل اختصاص دارد، حملاتی که ظریف خود اشاره کرده است که اکنون بیشتر به طرف زیرساخت‌ها متمایل شده است.

با این حال او این مقاله را به زبان انگلیسی و در نشریه‌ای آمریکایی منتشر کرده و در آن نه به مسعود پزشکیان، رئیس جمهور، و نه محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، اشاره کرده و نه به مجتبی خامنه‌ای که به عنوان رهبر جدید معرفی شده است. او تنها از «مقامات ایران» حرف می‌زند.

وزارت خارجه بریتانیا روز پنج‌شنبه، ۱۳ فروردین، میزبان ائتلافی از بیش از ۴۰ کشور بود که برای بررسی راه‌های فشار بر جمهوری اسلامی برای بازگشایی تنگه هرمز گرد هم آمده بودند.

این جلسه که با ریاست ایوِت کوپر، وزیر خارجه بریتانیا، به طور مجازی برگزار شد و در آن از بریتانیا و آلمان و اتحادیه اروپا تا چندین کشور عرب خلیج فارس شرکت داشتند، طبق بیانیه رسمی برای بررسی «تمام اقدامات دیپلماتیک و اقتصادی و هماهنگ ممکن» برای اعمال فشار بر جمهوری اسلامی تشکیل شده بود.

به گفته خانم کوپر، در این باره نیاز به اقدام هماهنگ هست، چرا که ایران با حملات خود به کشتی‌رانی بین‌المللی و تلاش برای «گروگان گرفتن» اقتصاد جهانی به کشورهایی در سراسر جهان ضربه زده است که «هیچ نقشی در این درگیری نداشته‌اند».

بستن تنگه هرمز توسط سپاه پاسداران در چند هفته گذشته به گرانی سوخت هواپیماها، و گرانی و حتی تا اندازه‌ای کمبود کود شیمیایی در آفریقا و گاز در بخش‌هایی از آسیا از جمله هند منجر شده است.

به نوشته روزنامه گاردین، در این نشست مجازی، همچنین در این باره بحث شده است که باید کشورهای بیشتری از جنوب کره زمین بر ایران «فشار اقتصادی بگذارند» تا جمهوری اسلامی نتواند از بستن تنگه هرمز منتفع شود.

کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، که در این نشست حضور داشت در پیامی در شبکه ایکس تأکید کرده است که نمی‌توان به ایران اجازه داد بابت اجازه عبور و مرور کشتی‌‌ها از تنگه هرمز خراج یا عوارض دریافت کند.

ایالات متحده که در کنار اسرائیل خود آغازگر جنگ با ایران بود در این نشست مجازی حضور نداشت.

شبکه تلویزیونی سی‌ان‌ان روز جمعه ۱۴ فروردین به نقل از «سه منبع در دولت آمریکا» گزارش داد که به‌رغم پنج هفته بمباران بی‌امان توسط آمریکا و اسرائیل، هنوز نیمی از پرتابگرها یا لانچرهای موشک در ایران و پهپادهای تهاجمی آن قابل استفاده است.

در بیش از یک ماه گذشته، زرادخانهٔ موشک‌ها و پهپادهای ایران در گوشه و کنار کشور از جمله مهم‌ترین اهداف اسرائیل و آمریکا بوده است.

با این حال بر اساس ارزیابی اطلاعاتی دولت ایالات متحده، هنوز «هزاران پهپاد تهاجمیِ انتحاری ایران» و همین‌طور «تقریبا نیمی از پرتابگرهای موشک» آن سالم هستند و به گفته یک منبع در گفت‌وگو با سی‌ان‌ان، «می توانند کل منطقه را به آتش بکشند».

بر اساس این ارزیابی، بخشی از پرتابگرهای ایران «در حال حاضر در دسترس نیستند»؛ از جمله این پرتابگرها آن مواردی هستند که زیر زمین هدف قرار گرفته و مدفون شده‌، اما نابود نشده‌اند.

به گفته این سه منبع، ارزیابی اطلاعاتی مورد نظر که «در روزهای اخیر تهیه شده» حاکی است که «درصد قابل توجهی» از موشک‌های کروز ایران در سواحل کشور «دست‌نخورده و سالم» باقی مانده‌اند، و همین موشک‌ها به سپاه این قدرت را می‌دهد که تهدید خود بر سر اختلال در عبور و مرور دریایی در تنگهٔ هرمز را حفظ کند.

این ارزیابی تازه در تقابل با اظهار نظر دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، قرار می‌گیرد که در سخنرانی روز ۱۱ فروردین خود گفت که از «کارخانه‌های اسلحه‌سازی و پرتابگرهای آن‌ها چیز زیادی باقی نمانده» است.

سی‌ان‌ان به نقل از سنتکام، فرماندهی مرکزی ایالات متحده در خاورمیانه، نوشته است که ارتش آمریکا در پنج هفته گذشته بیش از ۱۲ هزار و ۳۰۰ هدف را در داخل ایران زده است.

تصاویر ماهواره‌ای اتحادیه اروپا در روز پنج‌شنبه، ۱۳ فروردین، نشان می‌دهد که دود از بندری در قشم به هوا برخاسته است.

به گفتهٔ مدیران منطقه آزاد قشم، بخش‌هایی از بندر تجاری بهمن و اسکلهٔ ماهیگیری دوحه در جزیرهٔ قشم در پی حملات آمریکا و اسرائیل به این تأسیسات بندری آسیب دیده‌اند.

این حملات از ۱۲ فروردین تا ظهر ۱۳ فروردین صورت گرفته‌اند.

خبرگزاری مهر می‌گوید هیچ تلفاتی در این حمله گزارش نشده است.

منصور عظیم‌زاده اردبیلی، معاون رئیس منطقه آزاد قشم، هم گفته که بندر بهمن کاملاً تجاری است و حمله به آن را «نقض قوانین بین‌المللی» خوانده است.

جزیرهٔ قشم در نزدیکی بندرعباس و بندر خمیر و در تنگهٔ هرمز در خلیج فارس واقع است.

این نخستین بار نیست که قشم در جنگ کنونی هدف قرار می‌گیرد.

در هفتهٔ آغازین جنگی که با حمله مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد، یک مجموعه آب‌شیرین‌کن در جزیره قشم هم هدف قرار گرفت که هنوز بهره‌برداری دوباره از آن به دلیل شرایط جنگی میسر نشده است.

به گفتهٔ یک مقام وزارت بهداشت ایران، تعمیر این کارخانه شیرین کردن آب دریا «در کوتاه‌مدت میسر نیست».