زنده ایران و آمریکا بر سر آتش‌بس دو هفته‌ای در جنگ و بازگشایی تنگه هرمز توافق کردند

دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، روز دوشنبه همزمان با مراسم عید پاک در کاخ سفید در واشینگتن نشست خبری‌ خود را با شرح عملیات جست‌وجو و نجات سرهنگ خلبانی آغاز کرد که یکی از خلبانان هواپیمای اف ۱۵ بود که روز جمعه در خاک ایران سرنگون شد.

به گفته ترامپ، «آنها شانس آوردند که هواپیمای ما را زدند». او اما اضافه کرد که عملیات نجات خلبان از عمق خاک ایران «تاریخی» بوده است.

او در میانه این شرح از عملیات نجات چنین گفت: «تکلیف کل ایران را می‌توان یک‌شبه تعیین کرد، آن شب شاید فردا شب باشد.»

او سپس با تأکید بر این که «در ارتش آمریکا ما کسی را پشت سر جا نمی‌گذاریم» آماری از تسلیحات و تجهیزاتی داد که در این عملیات استفاده شده است.

به گفته ترامپ، «۱۵۵ هواپیما در عملیات نجات دخیل بودند».

او سپس تأکید کرد که نیروهای آمریکایی «دو هواپیما را خود منفجر کرده‌اند تا به دست سپاه نیفتد».

به گفته رئیس جمهور آمریکا، این دو هواپیما در «مزرعه‌ای» که به نظر می‌رسد در جنوب اصفهان بوده فرود آمده و در انتظار بازگشت نیروهایی بودند که قرار بود با سرهنگ خلبان بازگردند.

بیشتر در این باره:

ترامپ می‌گوید ارتش آمریکا خلبان دوم جنگندهٔ خود را از عمق خاک ایران نجات داد

رجب طیب اردوغان، رئیس جمهور ترکیه، روز دوشنبه در یک سخنرانی در آنکارا دولت اسرائیل را به برهم زدن هر گونه ابتکار صلح در خاورمیانه متهم کرد.

او گفت: «دولت اسرائیل تمام ابتکارات برای پایان دادن به جنگ را سست کرده و برهم زده است.»

او اما در ادامه وعده داد:‌ «اگر حتی کوچک‌ترین شانسی برای خاموش کردن اسلحه‌ها و باز کردن فضا برای مذاکره پیش بیاید، ما صادقانه تلاش خواهیم کرد تا از این شانس بهره بگیریم.»

از ترکیه به عنوان یکی از کشورهایی یاد می‌شود که حتی پیش از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران مخالف آن بود و بارها تلاش کرده است که با بازی کردن نقش میانجی میان طرفین صلح را برقرار کند.

خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی،‌ ایرنا، روز دوشنبه خبر داد که ایران پاسخی ده‌بندی را برای طرح آتش‌بس به پاکستان ارائه کرده تا به آمریکا برساند.

بر اساس این پاسخ ده‌ماده‌ای جمهوری اسلامی آتش‌بس موقتی را رد کرده و در عوض خواستار پایان یافتن دائمی جنگ شده است.

به نوشته ایرنا، پاسخ تهران «شامل مجموعه‌ای از خواسته‌های ایران از جمله پایان درگیری‌ها در منطقه، پروتکل‌ عبور و مرور امن از تنگه هرمز، بازسازی و رفع تحریم‌ها» می‌شود.

رسانه‌های غربی از جمله آکسیوس پاسخ ایران را «حداکثری» توصیف کرده و موافقت دولت آمریکا با آن را نامحتمل دانسته‌اند.

با این حال دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا، در حاشیه مراسم عید پاک در واشینگتن به خبرنگاران گفت که پیشنهاد ایران «به اندازه کافی خوب نیست، اما قدم قابل توجهی است». به نظر می‌رسد اشاره او به همین پیشنهاد ده‌بندی ایران بود.

ایرنا در خبر خود به نکته‌ای اشاره کرده است که شاید دلیل این نوع موضع‌گیری «حداکثری» تهران را نشان دهد: «ارائه این متن پس از آن صورت گرفت که متعاقب تحولات شنبه و یک‌شنبه در مناطق غربی و مرکزی ایران و شکست فاجعه‌بار عملیات هِلی‌بُرن آمریکا، ایران دست برتر خود در جنگ را یک‌بار دیگر نشان داد.»

اشاره خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی به عملیات ارتش آمریکا در عمق خاک ایران است که گرچه با انهدام دست‌کم دو هواپیمای آمریکایی همراه بود، اما توانست به هدف خود یعنی نجات دادن خلبان اف ۱۵ سرنگون‌شده در ایران برسد.

عده‌ای از کارشناسان نظامی غربی در روز دوشنبه این عملیات را ستوده‌اند. در مقابل رسانه‌های حکومتی ایران می‌گویند که ایران خود این دو هواپیما را سرنگون کرده و به همین دلیل آمریکا در اقدام خود «شکست فاجعه‌بار» خورده است.

رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، روز دوشنبه در پیامی در شبکه ایکس خواستار توقف فوری حمله به محیط اطراف نیروگاه اتمی بوشهر در جنوب ایران شد.

به گفته آقای گروسی، حمله به این نیروگاه یا محیط اطراف آن «خطری بسیار واقعی برای ایمنی هسته‌ای است و باید بلافاصله متوقف شود».

در کمتر از ۴۰ روزی که از آغاز حمله مشترک آمریکا و اسرائیل به خاک ایران می‌گذرد، نیروگاه هزار مگاواتی بوشهر چهار بار هدف گرفته شده است. آخرین مورد از این حملات روز شنبه گذشته رخ داد.

رافائل گروسی با اشاره به این که در یکی از این موارد بمب در فاصله ۷۵ متری نیروگاه فرود آمده هشدار داده است که حمله به این نقطه می‌تواند به «یک تصادف رادیولوژیکی شدید بینجامد که برای مردم و محیط زیست در ایران و خارج از ایران عواقب مضری خواهد داشت».

پیام مدیرکل آژانس پس از آن منتشر می‌شود که رئیس سازمان انرژی اتمی ایران در نامه‌ای به او خواستار «محکومیت صریح» حملات آمریکا و اسرائیل به نیروگاه اتمی بوشهر از سوی آژانس شد.

نامه محمد اسلامی را رسانه‌های ایران روز دوشنبه ۱۷ فروردین منتشر کردند.

رسانه‌های ایران روز دوشنبه از حمله به پروژه پتروشیمی پارس جنوبی در عسلویه خبر دادند. ساعتی بعد خبر رسید که پتروشیمی مرودشت در شمال استان فارس هم هدف حمله بوده است.

اسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، با تأیید این حمله و برعهده گرفتن مسئولیت آن، گفت: «ارتش اسرائیل بزرگ‌ترین تأسیسات پتروشیمی ایران در عسلویه را به‌شدت هدف قرار داده است. این دو تأسیسات، که در مجموع مسئول حدود ۸۵ درصد از صادرات پتروشیمی ایران هستند، اکنون از کار افتاده‌اند و دیگر فعال نیستند».

او افزود به ارتش اسرائیل دستور داده شده که حمله به «زیرساخت‌های ملی» در ایران را با تمام قوا ادامه دهد.

خبرگزاری تسنیم، نزدیک به سپاه پاسداران، در این زمینه گزارش داد: «شرکت‌های مبین و دماوند که برق، آب و اکسیژن پتروشیمی‌های عسلویه را تامین می‌کردند هدف حمله قرار گرفته‌اند».

به گفته این خبرگزاری، «همچنین پتروشیمی پارس سالم است و آسیبی به این شرکت وارد نشده است».

تسنیم افزود: «این دو شرکت فعالیتی مشابه فجر انرژی در ماهشهر داشته‌اند و به همین دلیل برق تمامی پتروشیمی‌های عسلویه تا بازسازی این شرکت‌ها خاموش خواهد ماند».

روزنامه هم‌میهن نیز نوشت: «این حادثه هیچ‌گونه تلفات جانی یا مصدومیتی در میان کارکنان و نیروهای مستقر در سایت در پی نداشته است.»

همزمان به گفته فرمانداری شهرستان مرودشت در شمال شهر شیراز، «این حمله هیچ گونه تلفات جانی نداشته و به دلیل جزئی بودن آسیب، خللی در فعالیت این واحد نیز وارد نشده است.»

او ادامه داد: «با توجه به تخلیه و انتقال مواد حساسیت‌زا و حجم بسیار اندک خسارات و به‌ویژه آماده‌باش کامل ستاد مدیریت بحران، هیچ گونه خطری مرودشت یا روستاهای همجوار را تهدید نمی‌کند.»

میدان گازی پارس جنوبی، که ایران و قطر به‌طور مشترک از آن بهره‌برداری می‌کنند، بزرگ‌ترین ذخیرهٔ شناخته‌شدهٔ گاز در جهان است و حدود ۷۰ درصد از کل گاز مصرفی ایران را تأمین می‌کند.

پارس جنوبی اواخر اسفند نیز مورد حمله اسرائیل قرار گرفت که ایران به تلافی آن، تأسیسات راس لفان در قطر، بزرگ‌ترین قطب تولید گاز طبیعی مایع جهان، را هدف قرار داد که به‌دنبال این حمله، ۱۷ درصد از ظرفیت صادرات گاز به بازارهای جهانی از بین رفت.

آمریکا و اسرائیل هفته گذشته نیز مجتمع پتروشیمی ماهشهر را مورد حمله قرار دادند که فعالیت در این تأسیسات را متوقف کرد.

رئیس شورای اروپا می‌گوید هرگونه هدف قرار دادن زیرساخت‌های غیرنظامی، به‌ویژه تأسیسات انرژی، غیرقانونی و غیرقابل‌قبول است.

آنتونیو کاستا روز دوشنبه ۱۷ فروردین در پستی در شبکهٔ اجتماعی ایکس نوشت: «پس از پنج هفته جنگ در خاورمیانه، روشن است که تنها یک راه‌حل دیپلماتیک می‌تواند به ریشه‌های این بحران پایان دهد».

او افزود: «هرگونه هدف قرار دادن زیرساخت‌های غیرنظامی، به‌ویژه تأسیسات انرژی، غیرقانونی و غیرقابل‌قبول است. این اصل هم در مورد جنگ روسیه در اوکراین صدق می‌کند و هم در همه‌جا. مردم غیرنظامی ایران قربانی اصلی حکومت ایران هستند و در صورت گسترش عملیات نظامی نیز بار دیگر قربانی اصلی خواهند بود».

اظهارنظر رئیس شورای اروپا در زمانی صورت می‌گیرد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، تا بامداد چهارشنبه به وقت تهران، به ایران مهلت داده است که تنگه هرمز را باز کند، وگرنه تمام زیرساخت‌های برق کشور هدف حمله قرار می‌گیرد.

تنگه هرمز که تا پیش از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند باز بود، عملاً بیش از یک ماه است که از سوی سپاه پاسداران بسته شده و تنها تعداد معدودی از کشتی‌ها توانسته‌اند با مجوز ایران از آن عبور کنند.

آقای کاستا در ادامه از ایران خواسته که فوراً به حملات خود علیه کشورهای منطقه پایان دهد و امکان برقراری مجدد آزادی کامل کشتیرانی در تنگه هرمز را فراهم کند.

به گفته او، «تشدید تنش‌ها به آتش‌بس و صلح منجر نخواهد شد. تنها مذاکره می‌تواند چنین نتیجه‌ای داشته باشد، به‌ویژه تلاش‌های جاری که توسط شرکای منطقه‌ای هدایت می‌شود».

رئیس سازمان انرژی اتمی ایران در نامه‌ای به رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، خواستار «محکومیت صریح» حملات آمریکا و اسرائیل به نیروگاه اتمی بوشهر از سوی آژانس شد.

محمد اسلامی در این نامه که رسانه‌های ایران روز دوشنبه ۱۷ فروردین آن را منتشر کردند، گفته که حملات اخیر آمریکا و اسرائیل به اطراف واحد یکم نیروگاه اتمی بوشهر «نقض آشکار قوانین بین‌المللی و مصداق جنایت جنگی» است.

ایران می‌گوید که نیروگاه اتمی بوشهر از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به کشور در ۹ اسفند پارسال، دستکم چهار بار هدف اصابت پرتابه‌ها قرار گرفته است ولی آسیبی به راکتور آن وارد نشده است. این نیروگاه به‌طور مشترک از سوی متخصصان روسی و ایرانی اداره می‌شود، اما روسیه تمام کارکنان خود را از این محل تخلیه کرده است.

رئیس سازمان انرژی اتمی ایران در نامهٔ خود به گروسی گفته که حمله به نیروگاه اتمی بوشهر «می‌تواند خطر انتشار گستردهٔ مواد پرتوزا از یک راکتور در حال بهره‌برداری را در پی داشته باشد؛ موضوعی که پیامدهای جبران‌ناپذیری برای مردم، محیط زیست و حتی کشورهای همسایه به همراه خواهد داشت».

آقای اسلامی این حملات را «نقض آشکار اصل ممنوعیت حمله به تاسیسات هسته‌ای تحت پادمان یک دولت عضو معاهده منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (ان‌پی‌تی)»، دانسته و آن را «مصداق آشکاری از جنایت جنگی و تهدیدی علیه نظم جهانی عدم اشاعه» توصیف کرده است.

رئیس سازمان انرژی اتمی ایران از آنچه که «بی‌عملی آژانس و شخص مدیرکل» در قبال این حملات خوانده، انتقاد کرده و گفته است که صرف ابراز «نگرانی عمیق» بدون محکومیت صریح این «اقدامات تجاوزکارانه» کافی نیست و «چنین رویکردی می‌تواند متجاوزان را برای تکرار این حملات جسورتر کند».

آقای گروسی در واکنش به چهار حمله‌ای که تا کنون به نیروگاه اتمی بوشهر شده است، همواره خواستار «خویشتنداری حداکثری» طرفین مخاصمه شده است.

اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، نیز روز دوشنبه رویکرد آژانس را «فاجعه‌بار» خواند و گفت که این نهاد سازمان ملل «به جای این‌که این حملات را محکوم کند در جهت عادی‌سازی حمله به برنامهٔ صلح‌آمیز ایران گام برداشته و مصاحبه‌های مدیرکل از حد خارج شده است».

سپاه پاسداران انقلاب اسلامی روز دوشنبه ۱۷ فروردین اعلام کرد که «سردار سرلشکر پاسدار سید مجید خادمی»، رئیس سازمان اطلاعات این نیروی نظامی کشته شده است.

سپاه پاسداران گفته که او بامداد دوشنبه در حملات آمریکا و اسرائیل کشته شد.

بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر اسرائیل، در پیامی در شبکه ایکس علاوه بر خادمی، از یک فرمانده دیگر سپاه به نام «اصغر بَکری» [باکری یا باقری] هم نام می‌برد، فرمانده واحد ۸۴۰ سپاه قدس،‌ شاخه برون‌مرزی سپاه پاسداران، که همزمان با خادمی کشته شده است.

با این حال هنوز منابع حکومتی در ایران مرگ این فرمانده سپاه قدس را تأیید نکرده‌اند.

سپاه پاسداران از مجید خادمی به عنوان نیرویی نام برده که به گفته آن، «حدود نیم قرن پاسداری صادقانه و شجاعانه از انقلاب، نظام و میهن اسلامی در حوزه‌های اطلاعاتی و امنیتی» را در کارنامه خود ثبت کرده بود.

اسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، ساعتی بعد از اعلام این خبر گفت که در جریان یک جلسه ارزیابی با رئیس ستاد ارتش، سپهبد ایال زمیر، از این حمله مطلع شده است.

کاتز گفت: «رهبران ایران با احساس تعقیب و تهدید زندگی می‌کنند. ما به تعقیب یک‌یک آن‌ها ادامه خواهیم داد».

مجید خادمی تابستان پارسال و در پی کشته شدن محمد کاظمی در حملات اسرائیل، طی جنگ ۱۲ روزه، به ریاست سازمان اطلاعات سپاه منصوب شده بود. او تا پیش از تصدی این سمت، ریاست «سازمان حفاظت اطلاعات وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح» را برعهده داشت.

وزارت خزانه‌داری آمریکا ۱۰ بهمن پارسال، او را در فهرست تحریم‌ها قرار داد و گفته بود که سازمان اطلاعات سپاه پاسداران «ستون فقرات کارزار سراسری نیروهای امنیتی ایران برای اعمال خشونت گسترده، بازداشت‌های خودسرانه و ارعاب بوده است؛ کارزاری که با هدف درهم شکستن موج اعتراضات در ایران انجام شده است».

سازمان اطلاعات سپاه پاسداران وظایفی چون «مقابله با جاسوسی در داخل سپاه، جلوگیری از نفوذ جریان‌های ناهمسو با خط‌مشی سپاه، جلوگیری از راه یافتن اطلاعات محرمانه به خارج از سپاه و نظارت سیاسی امنیتی بر فرماندهان و پرسنل این نیروی مسلح» را بر عهده دارد.

رسانه‌های اسرائیلی گزارش دادند که ایران بامداد دوشنبه ۱۷ فروردین بار دیگر در حملهٔ موشکی جدید به تل‌آویو از «مهمات خوشه‌ای» استفاده کرده است.

به گزارش وب‌سایت خبری وای‌نت، حدود ۲۰ محل اصابت در اطراف تل‌آویو ثبت شده است.

به گفتهٔ خدمات اورژانسی ماگن داوید آدوم، چندین نفر زخمی شدند، از جمله زنی که حال او وخیم اعلام شده است. همچنین یک مدرسه در شهر تل‌آویو هدف قرار گرفت.

یک سخنگوی نظامی نیز گفت که «استفاده از مهمات خوشه‌ای بسیار محتمل است».

در شمال نیز، به گزارش وای‌نت، در پی حملهٔ ایران با استفاده از «مهمات خوشه‌ای»، حدود ۱۰ محل اصابت در منطقه حیفا ثبت شد. این گزارش افزود که چندین خودرو دچار آتش‌سوزی شدند.

کانال ۱۲ تلویزیون اسرائیل می‌گوید که دامنهٔ حملات ایران، پنج شهر و ۱۵ نقطه در خاک اسرائیل را در برمی‌گیرد.

شامگاه یکشنبه، پس از اصابت یک موشک ایرانی در حمله‌ای به ساختمانی در حیفا، جسد دو نفر از زیر آوار بیرون کشیده شد.

سازمان غیردولتی دیدبان حقوق بشر اخیراً حملات ایران با استفاده از مهمات خوشه‌ای به شهرهای اسرائیل را محکوم کرده و اعلام کرده است که این اقدام می‌تواند «مصداق جنایت جنگی» باشد.

خبرگزاری رویترز روز دوشنبه ۱۷ فروردین به نقل از «یک منبع آگاه» گزارش داد که ایران و ایالات متحده طرحی برای پایان دادن به درگیری‌ها دریافت کرده‌اند که می‌تواند از روز دوشنبه اجرایی شود و تنگهٔ هرمز را دوباره بازگشایی کند.

به گفته این منبع، چارچوبی برای پایان دادن به خصومت‌ها توسط پاکستان تهیه و شامگاه یکشنبه با ایران و آمریکا در میان گذاشته شده است.

این طرح شامل رویکردی دو مرحله‌ای است: ابتدا آتش‌بس فوری و سپس دستیابی به یک توافق جامع.

این منبع گفت: «همه عناصر باید امروز مورد توافق قرار گیرد» و افزود که تفاهم اولیه به‌صورت یک یادداشت تفاهم تنظیم خواهد شد و به‌ صورت الکترونیکی و از طریق پاکستان، به‌عنوان تنها کانال ارتباطی در این مذاکرات، نهایی می‌شود.

نخستین بار وب‌سایت آکسیوس روز یکشنبه به نقل از منابع آمریکایی، اسرائیلی و منطقه‌ای گزارش داد که ایالات متحده، ایران و میانجی‌های منطقه‌ای در حال بررسی یک آتش‌بس احتمالی ۴۵روزه به‌عنوان بخشی از یک توافق دو مرحله‌ای هستند که می‌تواند به پایان دائمی جنگ منجر شود.

این منبع به رویترز گفت که عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، «تمام شب» با جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، استیو ویتکاف، فرستاده ویژه، و عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، در تماس بوده است.

بر اساس این پیشنهاد، آتش‌بس فوراً اجرا می‌شود و تنگه هرمز بازگشایی خواهد شد و سپس ۱۵ تا ۲۰ روز برای نهایی‌سازی یک توافق گسترده‌تر در نظر گرفته می‌شود.

این توافق که به‌طور موقت «توافق اسلام‌آباد» نامیده شده، شامل یک چارچوب منطقه‌ای برای تنگه خواهد بود و مذاکرات نهایی حضوری در اسلام‌آباد برگزار می‌شود.

مقام‌های آمریکایی و ایرانی هنوز به این گزارش واکنش نشان نداده‌اند.

طاهر اندرابی، سخنگوی وزارت خارجه پاکستان، نیز از اظهار نظر در این زمینه خودداری کرده است.

مقام‌های ایرانی پیش‌تر به رویترز گفته بودند که تهران به دنبال یک آتش‌بس دائمی همراه با تضمین‌هایی است که از حمله دوباره آمریکا و اسرائیل جلوگیری کند. آن‌ها همچنین گفته‌اند ایران پیام‌هایی از میانجی‌هایی از جمله پاکستان، ترکیه و مصر دریافت کرده است.

این منبع افزود انتظار می‌رود توافق نهایی شامل تعهد ایران به عدم پیگیری سلاح هسته‌ای در ازای کاهش تحریم‌ها و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده باشد.

دو منبع پاکستانی گفتند که با وجود افزایش تلاش‌های دیپلماتیک در سطوح غیرنظامی و نظامی، ایران هنوز به این پیشنهادها متعهد نشده است.

یکی از این منابع گفت: «ایران هنوز پاسخی نداده است» و افزود که پیشنهادهای مورد حمایت پاکستان، چین و ایالات متحده برای یک آتش‌بس موقت تاکنون با تعهدی از سوی ایران همراه نبوده است.

مقام‌های چینی نیز بلافاصله به درخواست‌ها برای اظهار نظر پاسخ ندادند.

این تلاش دیپلماتیک در حالی صورت می‌گیرد که تشدید جنگ، نگرانی‌ها درباره اختلال در کشتیرانی از طریق تنگه هرمز، یکی از شریان‌های حیاتی تأمین نفت جهان، را افزایش داده است.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در روزهای اخیر علناً برای پایان سریع این درگیری فشار آورده و هشدار داده است که اگر در مدت کوتاهی آتش‌بس برقرار نشود، پیامدهایی در پی خواهد داشت.

این درگیری نوسانات بازارهای انرژی را افزایش داده و معامله‌گران با دقت تحولات را دنبال می‌کنند تا ببینند چه عواملی می‌تواند بر جریان عبور از این تنگه تأثیر بگذارد.