زنده ایران: هنوز برنامه‌ای برای مذاکره با آمریکا نداریم؛ ترامپ: وَنس در راه اسلام‌آباد

محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، که گفته می‌شود از اعضای گروه مذاکره کننده ایران با آمریکا در پاکستان است، عصر جمعه ۲۱ فروردین، ساعاتی پیش از آغاز مذاکرات خواستار محقق شدن دو شرط «برقراری آتش‌بس در لبنان» و «آزادسازی دارایی‌های مسدود شدهٔ ایران» شد.

او در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس این دو شرط را به عنوان اقدامات مورد توافق دو طرف خواند و خواست تا پیش از شروع مذاکرات محقق شوند.

مقام‌های جمهوری اسلامی از زمان برقراری آتش‌بس، بارها خواستار توقف حملات اسرائیل به لبنان شده و آن را به عنوان موارد توافق آتش‌بس دانسته است اما آمریکا و اسرائیل چنین موضوعی را رد کرده‌اند.

آزادسازی دارایی‌های مسدود شده از بندهای شروط ده گانهٔ مطرح شدهٔ ایران برای پایان جنگ بود اما برای نخستین بار است که به عنوان شرط آغاز مذاکرات از سوی یک مقام ایران مطرح می‌شود.

قالیباف روز چهارشنبه و چند ساعت بعد از برقراری آتش‌بس اعلام کرده بود که تداوم حملات اسرائیل به لبنان، ورود یک پهپاد متخاصم به آسمان ایران و انکار حق غنی‌سازی اورانیوم برای ایران از طرف رئیس‌جمهور آمریکا باعث نقض آتش‌بس شده است.

با این حال ایران از آن زمان تاکنون به آتش‌بس شکننده‌ای که با آمریکا برقرار شد، پایبند مانده است.

روزنامه واشینگتن‌پست روز جمعه به نقل از منابع مطلع خبر داد که نمایندگان آمریکا قصد دارند به عنوان بخشی از مذاکرات در پاکستان با هدف پایان دادن به جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران، درخواست آزادی آمریکایی‌های زندانی در ایران را مطرح کنند.

این منابع که نامشان اعلام نشده گفتند که مشخص نیست مقامات دولت چه میزان با جدیت، ایران را برای آزادی آمریکایی‌های زندانی تحت فشار قرار دهند. برخی از آنها ابراز نگرانی کرده‌اند که اگر مذاکرات دشوار باشد، این درخواست ممکن است به تأخیر بیفتد.

وکلای تعدادی از آمریکایی‌های زندانی به واشینگتن‌پست گفته‌اند که تصمیم اخیر ایران در اجازه خروج دادن به دو شهروند فرانسوی، امیدهای آنها را تقویت کرده است.

کیران رمزی از سازمان غیرانتفاعی گلوبال ریچ، که بر آزادی گروگان‌های آمریکایی و بازداشت‌شدگان غیرقانونی تمرکز دارد، گفت که آزادی شهروندان آمریکایی توسط ایران «راهی ساده و بدون ضرر برای خروج از خصومت‌های فعلی» برای ایران خواهد بود.

روزنامه واشینگتن‌پست گفته است که گمان می‌رود دست‌کم شش آمریکایی در ایران زندانی باشند. از جمله این افراد رضا ولی‌زاده، روزنامه‌نگار ایرانی-آمریکایی و خبرنگار پیشین رادیو فرداست که از اول مهر ۱۴۰۳ بازداشت شد. یک مقام ارشد آمریکایی پیشتر در ۳۰ دی ۱۴۰۴ به شبکه سی‌بی‌اس نیوز گفته بود که دولت ترامپ از نزدیک پروندهٔ رضا ولی‌زاده، را زیر نظر دارد.

تبادل آتش میان ارتش اسرائیل و شبه نظامیان گروه حزب‌الله لبنان روز جمعه هم ادامه پیدا کرد و حزب‌الله از حمله موشکی به پایگاه دریایی اشدود و چند منطقه دیگر در شمال اسرائیل خبر داد.

رسانه‌های اسرائیل از تخریب یک خانه بر اثر این حملات خبر دادند اما گفتند این حملات تلفاتی نداشت. ارتش اسرائیل در واکنش به این حملات مناطقی را در جنوب لبنان بمباران کرد که به نوشته رسانه‌های لبنانی بر اثر آن دست‌کم یک نفر کشته شد.

حملات متقابل در جنوب لبنان در حالی ادامه دارد که قرار است هفته آینده مذاکراتی میات دولت لبنان و اسرانیل در آمریکا انجام شود.

نعیم قاسم، دبیرکل حزب‌الله لبنان روز جمعه از دولت لبنان خواست که از دادن «امتیازات رایگان» به اسرائیل دست بردارد. در پیام کتبی نعیم قاسم که از تلویزیون المنار پخش شد، آمده است: «ما بازگشت به وضعیت قبلی را نمی‌پذیریم.

ایران توقف حملات اسرائیل به لبنان را از شروط توافق آتش‌بس اخیر خوانده است اما آمریکا و اسرائیل می‌گویند این توافق شامل لبنان نمی‌شود.

وزارت بهداشت لبنان اعلام کرد روز چهارشنبه بیش از ۳۰۰ نفر در حملات گسترده اسرائیل در سراسر لبنان کشته شدند. از آن زمان، شدت حملات اسرائیل به لبنان کاهش یافته است.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، روز پنجشنبه به شبکه تلویزیونی ان‌بی‌سی گفت که با بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، صحبت کرده و او گفته است که حملات را کاهش خواهد داد.

با این حال، نتانیاهو بعداً اظهار داشت که اسرائیل به مبارزه با حزب‌الله ادامه خواهد داد و تا زمانی که امنیت برای مردم شمال اسرائیل برقرار نشود، متوقف نخواهد شد.

کشته شدن ۱۳ نیروی امنیتی لبنان

رئیس جمهور لبنان ساعتی بعد اعلام کرد که ۱۳ نفر از نیروهای امنیتی این کشور در حمله هوایی اسرائیل به یک ساختمان دولتی در شهر جنوبی نبطیه کشته شده‌اند.

جوزف عون در بیانیه‌ای حملات مداوم اسرائیل را محکوم کرد و گفت که هدف قرار دادن نهادهای دولتی، لبنان را از دفاع از حاکمیت خود باز نخواهد داشت.

در ادامه تبادل آتش در جنوب لبنان، ارتش اسرائیل اعلام کرد که حزب‌الله، روز جمعه حدود ۳۰ پرتابه از لبنان به اسرائیل شلیک کرده و گزارش داد که در برخی از این حملات، خساراتی به بار آمده است. از جمله در شهر صفد که چندین وسلیه نقلیه بر اثر اصابت موشک آسیب دیدند.

خدمات اورژانس اسرائیل از خسارات بیشتر در منطقه جلیله خبر داد که در آن یک ساختمان مورد اصابت قرار گرفت

جیمیسون گریر، نماینده تجاری ایالات متحده، روز جمعه گفت که آمریکا در تلاش است تا رابطه‌ای پایدار را با چین حفظ کند، اما اگر پکن به گونه‌ای با ایران وارد تعامل شود که مغایر با منافع ایالات متحده باشد، این اتفاق مسائل را پیچیده‌تر خواهد کرد.

گریر در گفت‌وگویی با شبکه ان‌بی‌سی گفت: «اهداف اساسی اقتصادهای ما بسیار متفاوت است. اما راهی وجود دارد که می‌توانیم تا حدودی ثبات اقتصادی داشته باشیم. اگر چین قرار است به گونه‌ای در ایران وارد تعامل شود که برای منافع ایالات متحده مضر باشد، بدیهی است که این امر اوضاع را پیچیده‌تر می‌کند و این مسئولیت چین است که این امر را از بین ببرد.»

او همچنین گفت که انتظار دارد دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در ماه مه دیدار خوبی با شی جین پینگ، رئیس‌جمهور چین، داشته باشد. این سفر تنها یک سال پس از آن انجام می‌شود که واشینگتن تعرفه‌هایی را علیه چین اعمال کرد.

نماینده تجاری آمریکا ادامه داد: «فکر می‌کنم نکته‌ای که باید در مورد چین به خاطر داشت این است که اگرچه ما به سختی تلاش می‌کنیم تا با چین ثبات داشته باشیم، به خصوص در تجارت و اقتصاد، اما همه چالش‌های ما با آنها حل نشده است.»

این اظهارات در حالی بیان شده است که در روزهای اخیر گزارش‌های مختلفی دربارهٔ نقش پررنگ چین در شکل‌گیری توافق آتش‌بس اخیر میان ایران و آمریکا و اسرائیل منتشر شده است. در همین باره روز جمعه یک مقام پاکستانی گفت که حکومت ایران در آخرین لحظات با فشار چین به توافق آتش‌بس تن داد.

عبدالرضا رحمانی‌فضلی، سفیر ایران در چین هم روز پنج‌شنبه گفت: «تماس‌های زیادی بین ایران و چین در سطوح وزرای خارجه و نیز سفارتخانه‌های دو کشور صورت گرفت» و افزود همکاری با کشورهایی مانند چین، روسیه، پاکستان، ترکیه و مصر به شکل‌گیری اصولی برای توقف جنگ کمک کرده است.

چین در کنار نقش میانجی‌گرانه، اقدامات دیپلماتیک دیگری نیز در حمایت از مواضع حکومت ایران انجام داده است؛ آخرین مورد علنی آن، وتوی مشترک این کشور با روسیه در ممانعت از تصویب قطعنامه پیشنهادی بحرین در شورای امنیت سازمان ملل دربارهٔ لزوم حفاظت از کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز بود.

بیشتر در این باره:

نقش «کلیدی» چین در توافق آتش‌بس و مذاکرات؛ تهران: ضمانت پکن را قبول می‌کنیم

جی.دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، روز جمعه گفت در حالی که برای انجام گفت‌وگوها عازم پاکستان می‌شود، به مذاکراتی مثبت با ایران امیدوار است و در عین حال به تهران هشدار داد که «ما را بازی ندهد.»

ونس پیش از ترک واشینگتن به خبرنگاران گفت: «ما مشتاق انجام مذاکرات هستیم. فکر می‌کنم این مذاکرات مثبت خواهد بود.»

او افزود: «همان‌طور که رئیس‌جمهور ایالات متحده گفته است، اگر ایرانی‌ها مایل باشند با حسن نیت مذاکره کنند، ما قطعاً آماده‌ایم دست دوستی دراز کنیم. اگر بخواهند ما را بازی بدهند، خواهند دید که تیم مذاکره‌کننده چندان پذیرای این رفتار نخواهد بود.»

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در پی برقراری آتش‌بس دو هفته‌ای با ایران معاون خود را همراه با دو نماینده ویژه خود راهی مذاکرات می‌کند. این در حالی است که مقام‌های ایرانی می‌گویند تا زمانی که لبنان به توافق آتش‌بس اضافه نشود و اسرائیل حملات خود به مواضع گروه حزب‌الله را قطع نکند، در مذاکرات با آمریکا شرکت نمی‌کنند.

مذاکره بین واشینگتن و تهران برای رسیدن به صلح قرار است رئوز شنبه در اسلام‌آباد برگزار شود و خبرگزاری فرانسه گزارش داده که به شکل «غیرمستقیم» برگزار خواهد شد.

رئیس جمعیت هلال‌احمر ایران روز جمعه ۲۱ فروردین آماری از خسارات حملات آمریکا و اسرائیل ارائه کرد و گفت «تا امروز ۱۲۵ هزار و ۶۳۰ واحد غیرنظامی در کل کشور آسیب دیده که از این تعداد ۱۰۰ هزار واحد مسکونی است که بعضی صددرصد آسیب دیده است».

به‌گفتهٔ پیرحسین کولیوند، برخی از این ساختمان‌ها به‌طور کامل تخریب شده‌اند و مستندات این خسارت‌ها به نهادهای بین‌المللی ارسال شده است.

رئیس جمعیت هلال‌احمر همچنین اعلام کرد چندین مرکز درمانی و خدماتی از جمله مجتمع‌های توانبخشی، شیرخوارگاه و مراکز بهزیستی نیز در جریان این حملات آسیب دیده‌اند. او همچنین از خسارت به بیمارستان‌هایی مانند خاتم، ولی‌عصر، شهید مطهری و شهید رجایی خبر داد.

رئیس جمعیت هلال‌احمر افزود ۳۲ دانشگاه و حدود ۸۵۷ مرکز آموزشی و مدرسه نیز آسیب دیده‌اند و ۲۰ مرکز وابسته به هلال‌احمر، از جمله پایگاه‌ها و انبارها، هدف قرار گرفته‌اند.

او شمار زیرساخت‌های هدف گرفته‌شده را ۱۵ مورد اعلام کرد و افزود پنج مخزن سوخت و همچنین فرودگاه‌ها و هواپیماهای مسافری نیز مورد هدف قرار گرفته و آسیب دیده‌اند.

رادیوفردا به‌طور مستقل قادر به تأیید این آمارها نیست. مقام‌های اسرائیل و ایالات متحده تاکنون واکنشی به این گزارش نشان نداده‌اند.

سازمان عفو بین‌الملل، در هزارمین ساعت قطع اینترنت در ایران توسط حکومت، اعلام کرد این یک مسئله حقوق‌بشری است و مقامات جمهوری اسلامی باید فوراً دسترسی به اینترنت را برقرار کنند.

در این بیانیه که روز جمعه، ۲۱ فروردین، منتشر شد، این نهاد حقوق بشری تأکید کرد «مردم ایران بیش از هزار ساعت است که در تاریکی دیجیتال زندگی کرده‌اند. دسترسی به اینترنت یک حق اساسی بشر است و در زمان درگیری‌ها امری حیاتی و غیرقابل جایگزین محسوب می‌شود. مقامات باید فوراً دسترسی به اینترنت را برقرار کنند».

دفتر بریتانیای این سازمان حقوق‌بشری نیز نوشت: «هزار ساعت بدون این‌که بتوانید با خانواده‌تان تماس بگیرید، هزار ساعت بدون خبر از دنیای بیرون، هزار ساعت بدون دسترسی به اطلاعات ضروری؛ ۹۰ میلیون نفر در ایران اکنون هزار ساعت را در تاریکی دیجیتال گذرانده‌اند.»

حکومت ایران در روز نخست حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در نهم اسفند ۱۴۰۴، اولین اقدام‌شان این بود که اینترنت و دیگر راه‌های تماس با خارج از کشور را برای مردم قطع کرد و به‌رغم گذشت ۴۲ روز از سلب این حق اساسی، همچنان بدون هیچ توضیحی، آن را مسدود نگه داشته است.

قطع اینترنت در ایران روز ۱۶ فروردین ماه از نظر گستردگی و زمان از تمام نمونه‌های مشابه سبقت گرفت و به مقام «طولانی‌ترین قطع اینترنت کشوری» در جهان رسید.

جلوگیری از دسترسی مردم به اینترنت در میانه جنگ در حالی است که مقامات و افراد نزدیک به حکومت یا کسانی که حکومت خود با واگذاری «سیم‌کارت سفید» انتخاب می‌کند، هم‌چنان به اینترنت دسترسی دارند.

این نکته‌ای است که از چشم شهروندان عادی در کشور دور نمانده و با فرارسیدن آتش‌بس دو هفته‌ای که دو روز پیش آغاز شد، بلافاصله اعتراض آنها را به دنبال داشته که اگر جنگ بهانه قطع اینترنت بود، اکنون دیگر این بهانه وجود ندارد.

تداوم قطع اینترنت از منظر اقتصادی نیز ابعادی بسیار سنگین برای اقتصاد ایران داشته است. بر اساس یک محاسبهٔ مقدماتی، ادامهٔ قطع اینترنت در این مدت به معنای زیانی حدود ۲۰ هزار میلیارد تومان برای اقتصاد دیجیتال و حدود ۲۰۰ هزار میلیارد تومان برای اقتصاد کلان است.

این محاسبه البته یک برآورد ساده بر اساس رقم‌های اعلام‌شده از سوی خود مقام‌های جمهوری اسلامی در دورهٔ جنگ ۱۲ روزه است است و همهٔ ابعاد خسارت کنونی را نشان نمی‌دهد.

سازمان «برنامه جهانی غذا» که زیرمجموعه سازمان ملل به شمار می‌رود روز جمعه در بیانیه‌ای در مورد «بحران امنیت غذایی» در لبنان به دلیل جنگ در ایران و پیامدهای آن هشدار داد.

به گفته آلیسون عُمان، مدیر بخش لبنان در برنامه جهانی غذا، این کشور دیگر فقط با بحران بیجاشدگی مردم روبه‌رو نیست، بلکه اکنون مجبور است با «بحران امنیت غذایی» هم دست و پنجه نرم کند.

در پی حمله مشترک آمریکا و اسرائیل به خاک ایران، حکومت ایران در حرکتی تلافی‌جویانه تنگه هرمز را عملا بست و با این کار راه صادرات نفت و گاز و کود به خارج از منطقه و واردات غلات و حبوبات به داخل منطقه را مسدود کرد.

به گفته خانم عمان، اکنون لبنان با بحرانی دوجانبه روبه‌روست، از یک سو بعضی بازارها به‌ویژه در جنوب این کشور کلا به تعطیلی کشیده شده، و از سوی دیگر کسب و کارها در بیروت زیر فشاری فزاینده است؛ بعضی از تجار و بازرگانان اعلام کرده‌اند که کمتر از یک هفته ذخیره مواد غذایی دارند.

وزیر امور خارجه اسپانیا روز جمعه خبر داد که در گفت‌وگو با همتای ایرانی خود به او توصیه کرده است که ایران «با حسن نیت» وارد مذاکرات اسلام‌آباد شود.

در آستانه آغاز مذاکرات تهران و واشینگتن برای دائمی کردن احتمالی آتش‌بسی که دو روز پیش آغاز شد، خوزه مانوئل آلبارِس خبر داد که دو روز پیش یعنی در روز نخستین آتش‌بس با عباس عراقچی گفت‌وگویی داشته و از جمله از او خواسته است که ایران به «حملات موشکی و پهپادی خود پایان دهد».

اسپانیا تنها کشور اروپایی بود که دولتش به‌صراحت با شراکت در جنگ در کنار آمریکا مخالفت کرد و به دولت دونالد ترامپ اجازه استفاده از پایگاه‌هایش را نداد.

این تصمیم و اقدام مادرید حکومت جمهوری اسلامی و حامیانش را بسیار خوش آمد، تا آنجا که بارها در تجمع‌ها و رسانه‌های خود از این کشور تقدیر کرده و سوگند یاد کرده‌اند که این تصمیم را از یاد نبرند.

این در حالی است که دولت اسپانیا همزمان بارها از نقض حقوق بشر در ایران و به‌ویژه توسل به خشونت در برابر معترضان در ایران انتقاد و به آن اعتراض کرده است. رسانه‌های حکومتی در ایران هرگز به این وجه از سیاست دولت اسپانیا اشاره نکرده‌اند.

آلبارس روز جمعه همچنین بار دیگر از اسرائیل به دلیل حملاتش به لبنان انتقاد کرد و «سطح خشونت و نقض قوانین بین‌الملل» توسط اسرائیل را «غیر قابل قبول» خواند.

پس از آن که دولت پاکستان در آستانه مذاکرات ایران و ایالات متحده دو روز پنج‌شنبه و جمعه را در این کشور تعطیل اعلام کرد و خبری منتشر شد از این که آغاز مذاکرات روز جمعه خواهد بود، چند رسانه غربی خبر دادند که مذاکره دو طرف روز شنبه، ۲۲ فروردین، صورت خواهد گرفت.

به نوشته خبرگزاری فرانسه، این مذاکرات هم به روال اخیرا معمول دو کشور غیرمستقیم خواهد بود؛ یعنی دو طرف در اتاق‌های جدا خواهند نشست و پاکستانی‌ها پیغام‌ها را بین دو اتاق منتقل خواهند کرد.

در آستانه این گفت‌وگوها، پاکستان نیروهای ارتش را به خیابان آورده تا امنیت را در کشور برقرار کنند.

توافق بر سر آتش‌بس دوهفته‌ای میان ایران و آمریکا که با میانجی‌گری پاکستان حاصل شد تنها ساعاتی پیش از آن اعلام شد که ضرب‌الاجل دونالد ترامپ داشت به پایان می‌رسید، ضرب‌الاجلی همراه با این تهدید که «تمدن ایران نابود خواهد شد».