انتقاد ترامپ از فشارهای داخلی درباره توافق با ایران؛ بقائی: مطالبات آمریکا متغیر است

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، روز پنجشنبه اعلام کرد بعد از تهدیدات ایالات متحده علیه عمان درباره تنگه هرمز، با سفیر این کشور در واشینگتن گفت‌وگو کرده و از او تضمین گرفته است که «هیچ برنامه‌ای برای دریافت عوارض» در این آبراه حیاتی وجود ندارد.

او در یک نشست خبری در کاخ سفید گفت: «به او گفتم که این موضوع از اساس غیرقابل قبول است و او نباید ریسک کند که افراد عمانی یا مؤسسات مالی عمان هدف تحریم قرار بگیرند.»

اسکات بسنت ساعاتی قبل در شبکه ایکس هشدار داد که عمان باید بداند دولت آمریکا به‌طور «تهاجمی» هر طرفی را که در تسهیل دریافت عوارض برای عبور از تنگه هرمز نقش داشته باشد، هدف قرار خواهد داد.

این تهدید یک روز بعد از آن صورت گرفته که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با تأکید بر لزوم باز شدن فوری تنگه هرمز بعد از توافق با ایران، عمان را تهدید کرد که اگر قصد کنترل این آبراه را داشته باشد، «نابود می‌شود».

تنگه هرمز که به‌طور معمول حدود یک‌پنجم انرژی جهان از آن عبور می‌کند، از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در نهم اسفند سال گذشته توسط ایران مسدود شد و طی هفته‌ها به یکی از نقاط بحرانی تنش در خاورمیانه تبدیل شده است.

مقام‌های ایرانی پیش‌تر گفته بودند در حال مذاکره با عمان برای رسیدن به سازوکاری برای عبور کشتی‌ها از این آبراه هستند.

گزارش‌های رسانه‌ای حاکی از آن است که ایالات متحده و ایران به یک توافق اولیه برای تمدید آتش‌بس دست یافته‌اند اما دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، هنوز آن را تأیید نهایی نکرده است.

این خبر را ابتدا وب‌سایت اکسیوس در روز پنجشنبه به نقل از مقام‌های آمریکایی اعلام کرد و ساعتی بعد، خبرگزاری‌های رویترز و فرانس‌پرس هم آن را به نقل از منابع خود تأیید کردند. رئیس‌جمهور آمریکا و مقام‌های ایرانی هنوز درباره این گزارش‌ها اظهارنظر نکرده‌اند.

بر اساس گزارش آکسیوس، دو طرف بر سر یک تفاهم‌نامه ۶۰ روزه توافق کرده‌اند تا آتش‌بس تمدید شود و مذاکرات درباره برنامه هسته‌ای ایران آغاز گردد؛ اما این طرح همچنان نیاز به امضای نهایی ترامپ دارد.

یک مقام آمریکایی به اکسیوس گفت که رئیس‌جمهور آمریکا به میانجی‌ها اطلاع داده که «می‌خواهد چند روز برای فکر کردن درباره آن زمان داشته باشد.»

در واکنش به این گزارش‌ها، خبرگزاری تسنیم، نزدیک به سپاه پاسداران، نهایی شدن متن تفاهم از نظر جمهوری اسلامی را رد کرد.

این خبرگزاری نوشت: «ایران تا این لحظه به میانجی پاکستانی اعلام نهایی شدن متن را انجام نداده است.»

این گزارش‌ها ساعاتی پس از آن منتشر شد که ایران، در واکنش به حملات آمریکا به آنچه واشنگتن «عملیات پهپادی ایران» خواند، یک پایگاه هوایی آمریکا در کویت را هدف قرار داد. سنتکام، فرماندهی مرکزی ایالات متحده، اعلام کرد که این موشک رهگیری و ساقط شد.

انتشار خبر توسط اکسیوس باعث شد قیمت نفت که پیش‌تر افزایش یافته بود، مسیر خود را معکوس کرده و کاهش پیدا کند.

دونالد ترامپ بارها گفته است که پایان جنگ نزدیک است، اما روز چهارشنبه در نشست کابینه اعلام کرد که هنوز از روند مذاکرات رضایت ندارد و آمریکا درباره کاهش تحریم‌ها و آزاد کردن منابع مالی ایران که خواسته مقام‌های جمهورس اسلامی است، مذاکره نمی‌کند.

نسرین ستوده، وکیل و فعال حقوق بشر، در صفحه فیس‌بوک خود اعلام کرد که ۱۲ فروردین توسط مأموران وزارت اطلاعات بازداشت و در بازداشتگاه این نهاد مورد ضرب‌وجرح قرار گرفته است.

او نوشت مأموران هنگام ورود به بازداشتگاه دست و پایش را بسته و «به خاطر حجاب اجباری» او را کتک زده‌اند؛ به‌طوری که آثار کبودی روی پا و زخم روی صورتش باقی مانده است.

ستوده همچنین شرایط بازداشتگاه را «غیرانسانی» توصیف کرد و گفت در آن‌جا «بازار گرفتن اعتراف اجباری داغ بود» و آزادی برخی بازداشت‌شدگان به ضبط ویدئوی اعتراف اجباری مشروط می‌شد.

او افزود که روز ۲۳ اردیبهشت با تشکیل پرونده‌ای جدید به‌طور موقت آزاد شده است.

نسرین ستوده در پایان پیام خود با اشاره به حمایت‌های داخلی و بین‌المللی از زندانیان سیاسی در ایران نوشت: «نه به جنگ، نه به استبداد».

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، روز پنج‌شنبه گفت که ایالات متحده در راستای افزایش فشار بر تهران و باز نگه داشتن تنگه هرمز، دسترسی شرکت‌های هواپیمایی ایرانی به اماکن فرود را متوقف خواهد کرد.

او در پیامی در شبکه ایکس نوشت که آمریکا «دسترسی هر دو شرکت هواپیمایی ایرانی به اماکن فرود، سوخت‌گیری و فروش بلیت را متوقف خواهد کرد»، اما جزئیات بیشتری ارائه نداد و به نام دو شرکت اشاره نکرد.

ایالات متحده پیش‌تر تعدادی از شرکت‌های هواپیمایی ایران ازجمله ایران ایر و ماهان را در فهرست تحریم‌های خود قرار داده است.

بسنت هشدار داد: «فقط یک نتیجه رضایت‌بخش در مذاکرات می‌تواند به این روند نزولی پایان دهد.»

وزیر خزانه‌داری آمریکا با اشاره به اجرای برنامه «خشم اقتصادی» این وزارتخانه علیه ایران که بعد از برقراری آتش‌بس اجرا می‌شود، اعلام کرد: «نیروهای نظامی آنها حقوق دریافت نمی‌کنند، پلیس سرِ کار حاضر نمی‌شود و جزیره خارک تعطیل شده است. اقتصاد و ارزش پول ایران در وضعیت سقوط آزاد قرار دارد.»

ساعتی پیش‌تر نیز دفتر کنترل دارایی‌های خارجی وزارت خزانه‌داری آمریکا نهاد تازه‌تأسیس «مدیریت آبراه خلیج فارس» را که جمهوری اسلامی گفته است برای «مدیریت» عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز ایجاد کرده، در فهرست تحریم‌های خود قرار داد.

هشدار به عمان

اسکات بسنت سپس در پیام دیگری در شبکه ایکس هشدار داد که عمان باید بداند دولت آمریکا به‌طور «تهاجمی» هر طرفی را که در تسهیل دریافت عوارض برای عبور از تنگه هرمز نقش داشته باشد، هدف قرار خواهد داد.

او افزود که هر شریک یا طرفی که در تلاش برای اعمال سیستم اخذ عوارض در تنگه هرمز مشارکت کند، با مجازات و تحریم روبه‌رو خواهد شد.

این تهدید یک روز بعد از آن صورت گرفته که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، با تأکید بر لزوم باز شدن فوری تنگه هرمز بعد از توافق با ایران، عمان را تهدید کرد که نباید قصد کنترل این آبراه را داشته باشد.

او در نشست کابینه خود گفت که تنگه هرمز یک آبراه بین‌المللی است و «عمان هم مثل بقیه رفتار خواهد کرد، وگرنه مجبور می‌شویم آن‌ها را نابود کنیم.»

وزارت خارجه پاکستان روز پنج‌شنبه اعلام کرد که اسحاق دار، وزیر خارجه، روز جمعه به واشنگتن سفر خواهد کرد و با مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، دیدار می‌کند.

این سفر در حالی انجام می‌شود که اسلام‌آباد در تلاش است برای پایان دائمی جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، یک توافق صلح مذاکره کند. دولت پاکستان بعد از برقراری آتش بس میان واشینگتن و تهران میانجی اصلی مذاکرات بوده و یک دور گفت‌وگوهای حضوری نمایندگان ارشد ایران و آمریکا در پایتخت این کشور برگزار شد.

وزارت خارجه پاکستان در بیانیه‌ای اعلام کرد که دار و روبیو «روابط دوجانبه را بررسی کرده و درباره تحولات منطقه‌ای و جهانیِ مورد علاقه مشترک تبادل نظر خواهند کرد.»

این در حالی است که روز چهارشنبه نیز شهباز شریف، نخست‌وزیر پاکستان، با مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران تماس تلفنی داشت.

دفتر آقای شریف در بیانیه‌ای اعلام کرد که او ابراز امیدواری کرده توافق صلح بین ایران و آمریکا به‌زودی نهایی شود.

رسانه‌های ایران پیامی منسوب به مجتبی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی، را خطاب به نمایندگان مجلس شورای اسلامی منتشر کردند که در آن می‌گوید «ایجاد تفرقه و تجزیه اجتماعی»، در کنار جنگ و فشار اقتصادی و محاصره، «طرح و نقشهٔ کور دشمن» است.

مجتبی خامنه‌ای در این پیام که روز پنجشنبه هفتم خرداد منتشر شد، همچنین به تمام کسانی که آن‌ها را «جان‌فدایانی که دل‌شان برای اسلام و انقلاب یا استقلال و سربلندی ایران می‌تپد» نامیده، هشدار داد که «اختلافات غیرموجه و حتی موجه را به تنازع و تفرقه تبدیل نکنند».

وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی روز گذشته در بیانیه‌ای هشدار داد که بعد از جنگ اخیر، «برخی کمبودها و گرانی‌ها» در پی فشارهای اقتصادی آمریکا می‌تواند باعث بروز ناآرامی‌های تازه در ایران شود.

وال‌استریت جورنال نیز روز پنجشنبه در گزارشی به نقل از تحلیلگران هشدار داد که ادامهٔ محاصرهٔ دریایی آمریکا علیه ایران که به کاهش ذخایر ارزی ایران انجامیده، می‌تواند احتمال بروز اعتراضات جدید در ایران را افزایش دهد.

مجتبی خامنه‌ای در بیانیه خود بر رسیدگی به وضعیت اقتصادی کشور و تورم نیز تأکید کرد و از نمایندگان مجلس شورای اسلامی خواست به مسايل اقتصادی و معیشتی به‌طور خاص توجه داشته باشند.

رهبر جمهوری اسلامی در بیانیه خود به موضوع مذاکرات جاری بین ایران و آمریکا برای توافق بر سر پایان جنگ، که در ساختار حکومت نیز محل بحث و جدل است، اشاره‌ای نکرد، اما تأکید کرد «نخبگان فکری و سیاسی از جمله نمایندگان مجلس» باید نسبت به «صیانت از وحدت و پرهیز از اختلافات پوچ سیاسی اهتمام داشته باشند».

از زمان اعلام نام مجتبی خامنه‌ای، به عنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی، تصویر یا صدایی از او منتشر نشده و رسانه‌های ایران فقط پیام‌های کتبی از او منتشر می‌کنند.

چند اقتصاددان و استاد دانشگاه ایران، در یک نشست تخصصی، از احتمال «رشد منفی ۱۰ درصدی» اقتصاد کشور پس از وقوع جنگ اخیر خبر داده و پیش‌بینی کردند که در سال جاری، حدود «چهار و نیم میلیون نفر» به جمعیت فقیر ایران اضافه شود.

روزنامهٔ دنیای اقتصاد در شمارهٔ روز پنج‌شنبه، هفتم خرداد خود، نوشته که چهار اقتصاددان و پژوهشگر حوزهٔ اقتصاد و سیاست‌گذاری اجتماعی، باتوجه به وضعیت کشور، وضعیت «نگران‌کننده‌ای» برای اقتصاد ایران ترسیم کردند.

حجت میرزایی، عضو هیئت علمی دانشکدهٔ اقتصاد علامه طباطبایی، در این نشست گفته باتوجه به محاصرهٔ دریایی و کاهش صادرات نفت ایران به نزدیک صفر درصد، «پیش‌بینی می‌شود رشد اقتصادی ایران در سال ۱۴۰۵ بین منفی ۸.۸ تا منفی ۱۰ درصد باشد.»

او افزوده که «با در نظر گرفتن آثار جنگ، پیش‌بینی می‌شود بین ۳.۵ تا ۴.۵ میلیون نفر دیگر در سال ۱۴۰۵ به جمعیت فقیر ایران افزوده شوند و شمار افراد زیر خط فقر به بیش از ۴۰ میلیون نفر برسد.»

حسین رجب‌پور، رئیس مؤسسهٔ پژوهشی صبا، نیز در این نشست گفت که در سال ۱۴۰۳ در مجموع تنها «۵۷ هزار شغل» در ایران ایجاد شد و در حالی که در بهار ۱۴۰۴ روند بازار کار «بار دیگر مثبت شده بود، اما پس از جنگ ۱۲ روزه، این روند تغییر کرد و منفی شد».

کوثر یوسفی، عضو هیئت علمی مؤسسهٔ عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‌ریزی نیز به پدیدهٔ «شاغلان فقیر» در ایران اشاره کرد و گفت بخش قابل‌توجهی از افراد شاغل، با وجود داشتن کار، همچنان زیر خط فقر قرار دارند.

به‌گفتۀ او، برخلاف کشورهای پیشرفته که متوسط طول دورهٔ بیکاری در آن‌ها حدود سه تا چهار ماه است، در ایران دوره‌های بیکاری سه تا چهار ساله نیز مشاهده می‌شود.

غلامرضا کشاورز حداد، عضو هیئت علمی دانشکدهٔ اقتصاد دانشگاه صنعتی شریف، نیز در این نشست گفته حتی در صورت عدم وقوع جنگ نیز شرایط اقتصادی ایران تقریباً بحرانی بود.

وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی روز چهارشنبه ششم خرداد هشدار داد که بعد از جنگ اخیر، «برخی کمبودها و گرانی‌ها» در پی فشارهای اقتصادی آمریکا می‌تواند باعث بروز ناآرامی‌های تازه در ایران شود.

هشدار دربارهٔ احتمال ناآرامی هم‌زمان با افزایش شدید نرخ تورم و گرانی کالاها و همچنین انتشار گزارش‌هایی دربارهٔ کاهش شدید درآمدهای دولت جمهوری اسلامی در پی هفته‌ها محاصرهٔ دریایی آمریکا و سقوط شدید صادرات نفت ایران مطرح شده است.

روزنامه وال‌استریت جورنال در گزارشی نوشت جمهوری اسلامی ایران در پی جنگ و محاصرهٔ دریایی آمریکا، با بحرانی عمیق‌تر از گذشته در اقتصاد خود مواجه شده و مقامات تهران در حال سنجیدن این موضوع هستند که آیا می‌توانند فشارها را برای گرفتن امتیازهای بیشتر در مذاکرات تحمل کنند یا نه.

بر اساس این گزارش که روز پنجشنبه هفتم خرداد منتشر شد، محاصرهٔ دریایی آمریکا باعث کاهش درآمدهای نفتی ایران شده و خطر تعطیلی برخی چاه‌های نفت را هم به‌دلیل کمبود ظرفیت ذخیره‌سازی نفت خام افزایش داده است.

در روزهای اخیر، برخی مقامات جمهوری اسلامی از مردم خواسته‌اند در مصرف سوخت، برق و آب صرفه‌جویی کنند و مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، نیز دیروز در نشست با اعضای اتاق بازرگانی تهران گفت جنگ اصلی در میدان اقتصاد است و به فعالان اقتصادی هشدار داد «اگر شکست بخورید، مملکت شکست می‌خورد.»

این در حالی است که افزایش شدید قیمت کالاهای اساسی مانند برنج، گوشت، نان و پنیر فشار بر خانوارهای ایرانی را بیشتر کرده و نگرانی حکومت از تکرار اعتراضات گستردهٔ پیشین را هم افزایش داده است.

گزارش وال‌استریت جورنال همچنین به افزایش بیکاری، سقوط ارزش ریال و آسیب دیدن صنایع مهم در جنگ ۴۰روزه اشاره کرده و نوشته است «بیش از یک میلیون ایرانی» شغل خود را از دست داده‌اند.

در عین حال، وال‌استریت جورنال نوشت حکومت ایران تمایلی به دادن امتیازهای گسترده در مذاکراتش با آمریکا ندارد، زیرا نمی‌خواهد آمریکا و اسرائیل جنگ را پیروزمندانه به پایان رسانده باشند.

این گزارش همچنین به نقل از تحلیلگران هشدار داده است که ادامهٔ محاصره می‌تواند خطر ناآرامی‌های تازه را افزایش دهد، زیرا ذخایر ارزی ایران تنها برای چند ماه واردات کافی است.

وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی روز چهارشنبه هشدار داد که بعد از جنگ اخیر، «برخی کمبودها و گرانی‌ها» در پی فشارهای اقتصادی آمریکا می‌تواند باعث بروز ناآرامی‌های تازه در ایران شود.

وال‌استریت جورنال در پایان تأکید کرده است که با وجود فشارهای داخلی، حکومت ایران همچنان اهرم‌هایی در مذاکرات در اختیار دارد و نشان داده که در صورت ادامهٔ درگیری‌ها می‌تواند بر بازار جهانی انرژی و اقتصاد منطقه تأثیر بگذارد و این خود موضع چانه‌زنی واشینگتن را تضعیف و نیاز فوری دولت ترامپ برای رسیدن به توافق را افزایش می‌دهد.

اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، حمله بامداد پنج‌شنبه آمریکا در نزدیکی تنگه هرمز را «تجاوز» نامید و آن را محکوم کرد.

آقای بقائی این حمله را «نقض فاحش حقوق بین‌الملل و منشور ملل متحد» دانست و افزود: «شورای امنیت سازمان ملل موظف به ایفای مسئولیت قانونی خود برای پاسخگو کردن متجاوزان آمریکایی است.»

سخنگوی وزارت خارجه ایران می‌گوید آمریکا «به‌طور مستمر»، آتش‌بس میان دو کشور را که از ۱۹ فروردین اجرایی شده، «نقض» می‌کند.

او افزود که «تعرض به کشتیرانی تجاری در منطقه‌ خلیج فارس و آب‌های آزاد و نیز تعرض هوایی به مناطق جنوبی ایران ظرف چند روز گذشته»، منجر به «عزم جمهوری اسلامی ایران برای اتخاذ همه تدابیر لازم جهت دفاع از حاکمیت ملی و تمامیت سرزمینی» است.

بامداد پنجشنبه هفتم خرداد خبرگزاری‌های بین‌المللی به‌نقل از فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، سنتکام، خبر دادند که نيروهای آمریکایی «چهار پهپاد انتحاری ايرانی» را که در اطراف تنگه هرمز «تهديد ايجاد کرده بودند»، ساقط کردند و «يک ايستگاه کنترل زمينی ايران در بندرعباس را که در آستانهٔ پرتاب پنجمين پهپاد بود، هدف قرار دادند.»

سنتکام با این حال تأکید کرده که اين اقدامات «سنجيده، صرفاً دفاعی و با هدف حفظ آتش‌بس» انجام شد. این دومین بار در سه روز گذشته بود که آمریکا اهدافی را در ایران هدف حمله قرار داد.

بقایی در بخش دیگری از اظهاراتش، همچنین افزود که ایران در پی «تهدیدهای مقام‌های آمریکایی» با عمان اعلام همبستگی می‌کند.

این اظهارات پس از آن مطرح شد که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا با تأکید بر لزوم باز شدن فوری تنگه هرمز بعد از توافق با ایران، عمان را تهدید کرد که نباید قصد کنترل این آبراه را داشته باشد.

هشدار ترامپ پس از انتشار گزارش‌ تلویزیون ایران درباره «پیش‌نویس اولیه یک تفاهم غیررسمی میان تهران و واشینگتن» با میانجیگری پاکستان مطرح شد؛ تفاهمی که مدیریت مسیر عبور کشتی‌ها در تنگه هرمز را با همکاری ایران و عمان پیش‌بینی کرده است. کاخ سفید این گزارش را رد کرده و آن را «کاملاً ساختگی» خوانده است.

وزارت دادگستری آمریکا یک شهروند آمریکایی را به‌دلیل مشارکت در طرح «تعقیب و قتل» مسیح علی‌نژاد، فعال سیاسی ایرانی-آمریکایی، به ۱۰ سال زندان زندان محکوم کرد.

در بیانیه‌ای این نهاد که روز چهارشنبه ششم خرداد منتشر کرده، آمده جاناتان لودهولت، ساکن استاتن آیلند، «به‌دلیل نقش خود در توطئه تعقیب و قتل یک روزنامه‌نگار و منتقد برجسته حکومت ایران، به زندان محکوم شد.»

بر اساس اعلام وزارت دادگستری آمریکا، لودهولت در یک طرح «قتل سفارشی» که به‌گفته مقامات آمریکایی از سوی حکومت ایران هدایت می‌شد، علیه مسیح علی‌نژاد فعال سیاسی ایرانی-آمریکایی که به‌طور علنی با حکومت ایران مخالفت کرده است، مشارکت داشت.

این متهم علاوه بر حکم زندان، به سه سال آزادی تحت نظارت نیز محکوم شد.

جی کلیتون، دادستان ایالات متحده درباره این پرونده گفته که «حکومت ایران بارها تلاش کرده است تا مسیح علی‌نژاد را همین‌جا در شهر نیویورک ردیابی و به قتل برساند.»

او افزود که حکم روز چهارشنبه «باید هشدار جدی به هر کسی باشد که می‌کوشد با اجرای خواسته‌های یک رژیم بیگانه متخاصم در خاک ایالات متحده، کسب درآمد کند.»

لودهولت دومین فردی است که در این پرونده محکوم می‌شود. در ژانویه ۲۰۲۶، نیز کارلایل ریورا، دوست او، به ۱۵ سال زندان محکوم شد. دیگر متهم این پرونده که فرهاد شاکری نام دارد، کماکان متواری است.