زنده هگست: کارزار اقتصادی علیه ایران به معنای کنار گذاشته‌ شدن گزینۀ نظامی نیست

خبرگزاری رویترز روز جمعه ۱۹ تیر به نقل از یک منبع آگاه اعلام کرد مذاکره‌کنندگان قطری برای دیدار با مقام‌های جمهوری اسلامی و با هدف کاهش تنش‌ها و فراهم کردن شرایط برای ادامه مذاکرات گسترده‌تر، در ایران به سر می‌برند.

بر اساس این گزارش، گفت‌وگو بین دوحه و تهران «با هماهنگی ایالات متحده» در حال انجام است.

این منبع گفت که هدف این مذاکرات، رسیدگی به اجرای تفاهم‌نامه میان آمریکا و ایران و همچنین موضوعاتی است که موجب تشدید اخیر تنش‌ها میان واشینگتن و تهران شده‌اند؛ از جمله اختلاف‌ها بر سر کشتیرانی در تنگه هرمز.

ساعاتی پیش وب‌سایت اکسیوس نیز خبر داد قطر، پاکستان و چند میانجی منطقه‌ای دیگر از جمله ترکیه، مصر و عربستان سعودی تلاش می‌کنند تنش میان آمریکا و ایران را کاهش دهند و مذاکرات هسته‌ای را از فروپاشی نجات دهند.

همچنین روزنامه نیویورک تایمز نیز روز جمعه به نقل از دو مقام آگاه نوشت که قطر در حال مذاکره با ایالات متحده و ایران برای کاهش تنش‌ها است.

دونالد ترامپ روز چهارشنبه در پی حملات ایران به چند کشتی در تنگه هرمز، تفاهم‌نامه و آتش‌بس با ایران را «پایان‌یافته» اعلام کرد و دستور حملات هوایی بیشتر داد. این حملات که شامگاه روزهای سه‌شنبه و چهارشنبه این هفته انجام شد، زیرساخت‌هایی در جنوب و شمال ایران را هدف قرار داد و چندین کشته به جا گذاشت.

در مقابل ایران نیز به پایگاه‌های آمریکا در کویت، بحرین و اردن حمله کرد.

دبیر شورای‌عالی امنیت ملی ایران می‌گوید که تهران با حمله به زیرساخت‌ها مقابله‌به‌مثل خواهد کرد و اسرائیل نیز از پاسخ جمهوری اسلامی در امان نخواهد بود.

محمدباقر ذوالقدر روز جمعه ۱۹ تیرماه در پستی که رسانه‌های ایران منتشر کردند، رئیس‌جمهور آمریکا را «منفورترین چهرهٔ جهان» توصیف کرد که به ادعای او «درخشش حماسهٔ تاریخی» مردم ایران و عراق در تشییع جنازهٔ علی خامنه‌ای، رهبر کشته‌شده جمهوری اسلامی در حملات ۹ اسقفند پارسال آمریکا و اسرائیل، «عصبانی» است.

تهدید این مقام ایرانی پس از آن صورت می‌گیرد که ایالات متحده در واکنش به حملات هفتهٔ گذشته منتسب به ایران به کشتی‌های تجاری در تنگهٔ هرمز، اهداف مختلف در نوار ساحلی جنوب ایران و همچنین دو پل در شمال شرقی کشور را مورد حمله قرار داد.

مقام‌های محلی در استان هرمزگان همچنین ادعا کرده‌اند که ۳۰ لنج صیادی به ارزش ۶۰ میلیارد تومان در اثر حملات آمریکا از بین رفته‌اند.

دو کشور ماه گذشته برای پایان دادن به جنگ ۴۰ روزه، تفاهم‌نامه‌ای امضا کردند که یکی از بندهای آن به آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز به مدت ۶۰ روز است ولی ایران می‌گوید که کشتی‌های باید از مسیر تعیین‌شده توسط آن عبور کنند، و مسیر عمان که مورد حمایت آمریکاست، امن نیست.

درگیری‌های اخیر میان ایران و آمریکا بر سر عبور کشتی‌ها از تنگهٔ هرمز، بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های بین‌المللی داشته است و بسیاری از تحلیلگران آن را نه صرفاً یک رویارویی نظامی، بلکه نشانه‌ای از تشدید بی‌اعتمادی میان تهران و واشینگتن و تلاش دو طرف برای تغییر موازنه قدرت در آستانه مذاکرات احتمالی ارزیابی کرده‌اند.

روزنامهٔ نیویورک‌تایمز در گزارشی با عنوان «حملات به نفتکش‌ها خطر شعله‌ور شدن دوبارهٔ جنگ را افزایش می‌دهد»، به نقل از تحلیلگران نوشت که حملات ایران به نفتکش‌ها در شرایطی صورت گرفت که ایران بیم آن داشت کنترل تنگهٔ هرمز را که تازه به‌دست‌آورده‌، بر اثر مذاکرات کُند و بی‌نتیجه با واشینگتن به‌تدریج از دست بدهد.

این روزنامه نوشت: با این حال، ایران با حملهٔ دوباره به نفتکش‌ها بیش از حد خطر کرده و ممکن است یک جنگ بزرگ با ایالات متحده را دوباره شعله‌ور کند. نیویورک‌تایمز افزود تاریخ نشان می‌دهد که ایران حاضر است حتی زمانی که ممکن است متحمل خسارات سنگینی شود، بر مواضع خود پافشاری کند.

بیشتر در این باره:

درگیری‌های تنگهٔ هرمز؛ چانه‌زنی گذرا یا بحرانی طولانی‌مدت؟

داده‌های ردیابی کشتی‌ها نشان می‌دهد در روزهای اخیر شمار بیشتری از کشتی‌های حامل گاز طبیعی مایع عبور از تنگهٔ هرمز را از سر گرفته‌اند.

همچنین به گفتهٔ توکیو، با وجود درگیری‌های تازه در خاورمیانه، از روز سه‌شنبه تاکنون ۲۲ کشتی مرتبط با ژاپن از خلیج فارس خارج شده‌اند.

تنگهٔ هرمز که مسیر حیاتی انتقال نفت و گاز طبیعی مایع در جهان است، پس از حملات این هفته تهران به کشتی‌های تجاری و حملات تلافی‌جویانه آمریکا علیه ایران که موجب کاهش تردد در این آبراه شده، به‌دقت زیر نظر شرکت‌های کشتیرانی و دولت‌ها قرار دارد.

با این حال، طبق داده‌های کپلر و ال‌اس‌ای‌جی، دست‌کم پنج کشتی حامل گاز طبیعی مایع در روزهای اخیر از تنگه عبور کرده‌اند.

خاویر تانگ، تحلیلگر ارشد بازار در وُرتکسا، گفت: «تفاوت اکنون با ابتدای درگیری این است که ایران به‌جای هدف قرار دادن همه کشتی‌ها، کشتی‌هایی را که از “مسیر عمانی” عبور می‌کنند هدف می‌گیرد؛ این موضوع باعث می‌شود کشتی‌ها بیشتر به سمت “مسیر ایرانی” بروند یا هنگام عبور از تنگه، دستگاه‌های ردیابی خود را خاموش کنند».

در همین حال، یاسوشی کانکو، وزیر حمل‌ونقل ژاپن، روز جمعه ۱۹ تیرماه در یک نشست خبری گفت که ۲۲ کشتی مرتبط با ژاپن، از جمله شش نفتکش بزرگ، بین ۷ تا ۹ ژوئیه از تنگه عبور کرده و از منطقه خارج شده‌اند و تنها چهار کشتی در خلیج باقی مانده است.

طبق اعلام سخنگوی انجمن مالکان کشتی ژاپن، تعداد کشتی‌های مرتبط با ژاپن در خلیج فارس از ۴۵ فروند با حدود ۱۱۰۰ خدمه در آغاز درگیری‌ها، به چهار کشتی با حدود ۱۰۰ خدمه کاهش یافته است.

مقام‌های لبنانی و آمریکایی می‌گویند ایالات متحده بر عقب‌نشینی نیروهای اسرائیلی از «مناطق آزمایشی» در جنوب لبنان نظارت خواهد کرد و اجرای نخستین مرحله آن ظرف چند روز آغاز می‌شود.

بر اساس توافق اولیه‌ای که پنجم تیرماه میان طرف‌ها حاصل شد، اسرائیل به‌تدریج از مناطقی در جنوب لبنان که در جریان عملیات نظامی علیه حزب‌الله وارد آن شده، عقب‌نشینی خواهد کرد و ارتش لبنان کنترل کامل دو منطقه کوچک موسوم به «مناطق آزمایشی» را بر عهده می‌گیرد.

میشل عیسی، سفیر آمریکا در لبنان، به ژوزف عون، رئیس‌جمهوری لبنان، گفت یک هیئت نظامی آمریکایی در روزهای آینده برای تعیین سازوکار اجرای این روند وارد بیروت می‌شود. یک مقام آمریکایی نیز در واشینگتن گفت اجرای چارچوب وارد مرحله عملیاتی شده و ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا هماهنگی با اسرائیل و لبنان را بر عهده خواهد داشت.

این توافق تصریح می‌کند که لبنان تنها پس از تأیید خلع سلاح گروه‌های مسلح غیردولتی، از جمله حزب‌الله، مسئولیت کامل این مناطق را در اختیار می‌گیرد. حزب‌الله این توافق را رد کرده و مقام‌های اسرائیلی نیز گفته‌اند تا زمانی که حزب‌الله مسلح باشد، نیروهای اسرائیلی در یک «منطقه امنیتی» به عمق ۱۰ کیلومتر باقی خواهند ماند.

ژوزف عون بار دیگر از آمریکا خواست بر اسرائیل فشار بیاورد تا عملیات نظامی را متوقف و مفاد توافق چارچوبی را اجرا کند. گفت‌وگوهای تازه اسرائیل و لبنان قرار است چهارشنبه و پنج‌شنبه آینده در رم و در سطح تیم‌های فنی، پشت درهای بسته، برگزار شود.

اسماعیل کوثری، عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی، امارات متحده عربی را به همکاری با آمریکا در حملات اخیر به ایران متهم کرد و هشدار داد که این کشور «تاوان» آن را خواهد پرداخت.

او در گفت‌وگو با خبرگزاری فارس مدعی شد امارات علاوه بر اجازه استفاده از پایگاه‌های آمریکایی در خاک خود، با ارائه سوخت‌رسان و پشتیبانی لجستیکی در حملات اخیر علیه ایران «نقش مستقیم» داشته است. کوثری این اقدام را «خط قرمز جمهوری اسلامی» خواند و گفت زیرساخت‌های ترابری، فرودگاهی، دریایی و تأسیسات نفت و گاز امارات در صورت هرگونه اقدام تازه، از نگاه ایران «هدف مشروع» خواهد بود.

این نماینده مجلس همچنین از «پاسخ کوبنده» و «هزینه سنگین» برای امارات متحده سخن گفت و دیگر کشورهای منطقه را نیز تهدید کرد. او گفت کشورها اگر «به پشتوانه آمریکا امنیت ایران را هدف قرار دهند» و در صورت ادامه این روند با «واکنش سخت و پشیمان‌کننده» روبه‌رو خواهند شد.

خبرگزاری فارس در ادامه مدعی شد داده‌های فلایت‌رادار و منابع اوسینت حضور هواپیماهای سوخت‌رسان از مبدأ پایگاه‌هایی در امارات و قطر را در حملات ۴۸ ساعت اخیر آمریکا به ایران نشان می‌دهد.

سایت اکسیوس می‌گوید قطر، پاکستان و چند میانجی منطقه‌ای دیگر از جمله ترکیه، مصر و عربستان سعودی در تلاشند تنش میان آمریکا و ایران را کاهش دهند و مذاکرات هسته‌ای را از فروپاشی نجات دهند.

بر اساس این گزارش، با وجود آن‌که دونالد ترامپ روز ۱۷ تیرماه تفاهم‌نامه و آتش‌بس با ایران را «پایان‌یافته» اعلام کرد و دستور حملات هوایی داد، دولت او همچنان خواهان بازگشایی تنگهٔ هرمز و پرهیز از بازگشت به جنگ تمام‌عیار است.

یک منبع منطقه‌ای گفته میانجی‌ها معتقدند حملات اخیر ایران در تنگهٔ هرمز احتمالاً از سوی عناصری در داخل حکومت ایران انجام شده که با تفاهم‌نامه مخالفند و قصد تضعیف آن را دارند.

اکسیوس می‌نویسد مقام‌های میانجی روز چهارشنبه تماس‌های متعددی با مقام‌های آمریکایی و ایرانی داشته‌اند تا ابتدا بر سر کاهش تنش توافق شود و سپس تاریخی برای دور تازه مذاکرات فنی تعیین شود.

یک مقام آمریکایی نیز پس از نشست ترامپ با تیم امنیت ملی خود گفت دولت آمریکا همچنان به یافتن راه‌حل متعهد است و گفت‌وگوهای فنی برای رسیدن به توافق هسته‌ای ادامه دارد، هرچند واشینگتن حملات ایران به کشتی‌ها را «اقدامات تروریستی» و نقض عملکرد مورد انتظار در تفاهم‌نامه می‌داند.

در همین حال، وال‌استریت جورنال نوشت بهای نفت روز جمعه با امید بازارها به مهار تنش و خودداری آمریکا از هدف قرار دادن زیرساخت‌های انرژی ایران کاهش یافت؛ نفت خام وست‌تگزاس اینترمدیت با ۰.۲۵ درصد کاهش به ۷۱ دلار و ۹۰ سنت در هر بشکه و نفت برنت با ۰.۲۹ درصد کاهش به ۷۶ دلار و ۸ سنت در هر بشکه رسید.

شاهزاده رضا پهلوی، ولیعهد پیشین ایران، در پیامی به مناسبت گذشت شش ماه از «کشتار دی‌ماه ۱۴۰۴» گفت که اعتراضات ۱۸ و ۱۹ دی «نقطهٔ شکستن سکوت در ایران» بود و «میلیون‌ها نفر در شهرها و میدان‌ها و بر بام‌ها» علیه حکومت اعتراض کردند.

او با اشاره به کشته شدن «ده‌ها هزار نفر» در آن دو روز و بازداشت، شکنجه یا صدور حکم مرگ برای شمار بیشتری از معترضان در ماه‌های بعد، تأکید کرد که یاد جان‌باختگان نباید فراموش شود.

شاهزاده رضا پهلوی همچنین از جامعه جهانی خواست مذاکرات سیاسی در ژنو یا اسلام‌آباد باعث نادیده گرفتن آنچه در خیابان‌های ایران رخ داد، نشود. او گفت تغییر حکومت و «آزادی ایران می‌تواند به گشایش تنگه هرمز، پایان تهدید هسته‌ای و دستیابی به صلح واقعی» منجر شود.

ولیعهد پیشین ایران در پایان پیام خود اعتراضات دی‌ماه را «مسیری بازگشت‌ناپذیر» خواند و گفت : «اکنون زمان آن است که درنگ کنیم، دوباره نیرو بگیریم، و بار دیگر خود را وقف پیروزی کنیم.»

شاهزاده رضا پهلوی یک روز پیشتر نیز در پیامی گفت جمهوری اسلامی با برگزاری مراسم حکومتی و تبلیغات رسمی می‌کوشد «بحران مشروعیت خود و صدای واقعی مردم ایران را پنهان کند.»

او از مردم خواست خانواده‌های جان‌باختگان دی‌ماه را تنها نگذارند، صدای آنان را بازتاب دهند و اجازه ندهند فشارهای امنیتی، مالی و روحی موجب فراموشی این قربانیان شود.

وال‌استریت جورنال و سی‌ان‌ان به نقل از منابع آگاه گزارش دادند که اسرائیل به‌تازگی اطلاعاتی را در اختیار آمریکا گذاشته که به گفته آن، نشان می‌دهد جمهوری اسلامی طرح تازه‌ای برای ترور دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، بررسی کرده است.

به گزارش سی‌ان‌ان، هشدار اسرائیل در همین هفته به واشینگتن منتقل شده و برخلاف گزارش‌های اطلاعاتی پراکنده هفته‌های اخیر، به یک طرح مشخص مربوط بوده است. با این حال، جزئیات این طرح روشن نیست و دو منبع آگاه گفته‌اند که آمریکا هنوز این اطلاعات را مستقلاً راستی‌آزمایی نکرده است.

برخی مقام‌های آمریکایی گفته‌اند این گزارش ممکن است بخشی از تلاش اسرائیل برای اثرگذاری بر تصمیم‌گیری ترامپ باشد؛ به‌ویژه در شرایطی که او در حال بررسی تشدید اقدام نظامی علیه ایران است. با این حال، دولت آمریکا از سال‌ها پیش هشدار داده که جمهوری اسلامی ممکن است در واکنش به کشته شدن قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه، در حمله پهپادی سال ۲۰۲۰ به دستور ترامپ، برای ترور او تلاش کند.

خبرگزاری فرانسه می‌نویسد درباره این گزارش‌های تازه با کاخ سفید تماس گرفته و یک مقام که نامش ذکر نشده به اظهارات روز چهارشنبه ترامپ اشاره کرده است.

دونالد ترامپ هنگام بازگشت از نشست ناتو، در هواپیمای ویژهٔ ریاست‌جمهوری به خبرنگاران گفت: «آنها می‌خواهند رهبر آمریکا را از میان بردارند؛ یعنی مرا. نام من در هر فهرستی هست. امروز صبح دیدم که نام من در تک‌تک فهرست‌های آنهاست.»

ترامپ برای ترک ترکیه، محل برگزاری نشست، از هواپیمای قدیمی ریاست‌جمهوری خود استفاده کرد و جت تازه‌ای را که قطر به او هدیه داده بود، زودتر راهی بریتانیا کرد تا سپس برای سفر به واشینگتن هواپیمای خود را عوض کرد.

خبرگزاری فرانسه می‌نویسد این تغییر هواپیما در نخستین سفر خارجی جت جدید، گمانه‌زنی‌هایی را برانگیخت مبنی بر این‌که شاید امکانات امنیتی آن کافی نبوده است؛ به‌ویژه در شرایطی که آمریکا حملات تازه‌ای علیه ایران، همسایه ترکیه، انجام داده بود.

نیویورک تایمز شامگاه چهارشنبه گزارش داد که این تغییر به درخواست سرویس مخفی آمریکا و «به عنوان یک اقدام احتیاطی امنیتی» انجام شده است.

ترامپ در یک نشست خبری از پاسخ مستقیم به پرسش‌های مربوط به امنیت خودداری کرد، اما به تلاش‌های ادعایی پیشین ایران برای ترور اشاره کرد.

به گفته یک مقام آمریکایی، در حال حاضر تلاش‌های دیپلماتیک پشت پرده برای کاهش تنش‌ها در درگیری آمریکا و ایران در جریان است.

این مقام گفت آمریکا عمداً حملاتی انجام داده و سپس مکث کرده است تا از تشدید درگیری جلوگیری شود و به دیپلماسی فرصت اثرگذاری داده شود. به گفته او، آمریکا فهرستی از اهداف را به عنوان اهرم فشار حفظ کرده است.

چند مقام شامگاه پنج‌شنبه به سی‌ان‌ان گفتند که برای حملات احتمالی آمریکا، در صورت نیاز، طی امشب آمادگی‌هایی انجام شده بود، اما در حال حاضر اجازه داده‌اند دیپلماسی نقش اصلی را ایفا کند.

سی‌ان‌ان همچنین می‌نویسد که پیشتر در روز پنج‌شنبه، روی ناو یو‌اس‌اس آبراهام لینکلن مستقر در دریای عرب، خدمه جنگنده‌ها را به مهمات مجهز کردند و خلبانان برای آمادگی در برابر هرگونه حمله احتمالی، تمرین‌هایی انجام دادند.

فرمانده این ناو هواپیمابر به هزاران خدمه حاضر در کشتی گفت تنش‌ها در حال بالا گرفتن است و آنان باید، مانند همیشه، آماده بمانند. همزمان با آمادگی برای حملات احتمالی، خلبانان جنگنده‌ها، عملیات دفاعی معمول را نیز انجام دادند و پروازها در طول روز و شب ادامه داشت.

مقام‌های آمریکایی به سی‌ان‌ان گفتند ادعاهای ایران مبنی بر این‌که امشب حملات بیشتری از سوی آمریکا انجام شده، نادرست است. با این حال، آنان افزودند که وضعیت پویاست و در صورت نیاز، حملات می‌تواند از سر گرفته شود.