مقتدی صدر، رهبر جریان صدر عراق، روز چهارشنبه ششم خرداد جدایی «سرایا السلام»، گردانهای تحت امر خود را از «جنبش ملی شیعه» و ادغام آنها در دولت عراق را اعلام کرد.
آقای صدر در بیانیهای که در حساب رسمی خود در شبکه ایکس منتشر کرد، گفت که این تصمیم «به سود ملت و برای جلوگیری از خطراتی که مردم را تهدید میکند» گرفته شده است.
رهبر جریان صدر افزود که تشکیلات غیرنظامی مرتبط با «سرایا السلام»، به تشکیلاتی غیر نظامی با عنوان «البیان المرصوص» تبدیل خواهد شد که مقر، سلاح یا صفت نظامی ندارد.
مقتدی صدر در بخشی از بیانیه خود از نیروهای «حشد الشعبی» خواست تا از «دستورات حزبی و فرقهای» فاصله بگیرند و تأکید کرد که امیدوار است این گروهها سلاح خود را به دولت تحویل دهند، همانطور که به گفته او، «سرایا السلام» این کار را انجام دادند.
«حشد الشعبی» به ائتلاف گروههای شبهنظامی عمدتا شیعه گفته میشود که تحت حمایت جمهوری اسلامی ایران هستند.
استقبال نخستوزیر عراق
علی الزیدی، نخست وزیر و فرمانده کل نیروهای مسلح عراق، از بیانیه مقتدی صدر استقبال کرد و اقدام او را یک «موضع ملی مسئولانه» دانست که از نهادهای دولتی حمایت میکند و اعتبار آنها و «حاکمیت قانون» را تقویت میکند.
در بیانیه آقای الزیدی آمده است که ادغام «سرایا السلام» در دولت و قرار گرفتن تحت فرماندهی فرمانده کل نیروهای مسلح «گامی مهم در جهت تقویت ثبات داخلی و تثبیت اصل انحصار سلاح در دست دولت» است.
نخست وزیر عراق در ادامه از همه جناحهای مسلح خواست که همین مسیر را دنبال کنند و زیر چتر دولت و نهادهای رسمی آن فعالیت کنند. او تأکید کرد که دولت «تنها نهاد مجاز به حمل سلاح و اجرای قانون است.»
او افزود که مرحله کنونی نیازمند اولویت دادن به منافع ملی، حفظ وحدت، امنیت و ثبات عراق، و همچنین تقویت اعتماد شهروندان به نهادهای قانون اساسی و ایجاد یک دولت قوی تحت حاکمیت قانون است.
تحولات در چشمانداز سیاسی شیعه
اعلام مقتدی صدر در زمانی صورت میگیرد که عراق شاهد بحثهای فزایندهای در مورد آینده گروههای مسلح و نقش آنها در دولت، به ویژه پس از سالها تنش سیاسی بر سر قدرت میان گروههای شیعی است.
«سرایا السلام» در شکل فعلی خود در سال ۲۰۱۴ پس از گسترش نفوذ گروه حکومت اسلامی (داعش) در عراق تشکیل شد، اما ریشههای آن را میتوان در گروه شبهنظامی «جیش المهدی» که توسط مقتدی صدر پس از حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ تأسیس شد، دید.
در سالهای گذشته، «سرایا السلام» حضور امنیتی و نظامی قابل توجهی، به ویژه در سامرا و سایر مناطق حساس مذهبی، حفظ داشته و نقش برجستهای در پویایی قدرت داخلی شیعه ایفا کرده است.
این تصمیم همچنین پس از یک دوره آرامش نسبی بین صدریها و ائتلاف «چارچوب هماهنگی» متشکل از گروههای شیعه، پس از بحران سیاسی شدید سال ۲۰۲۲ گرفته شده است؛ این بحران زمانی آغاز شد که نمایندگان صدر از پارلمان خارج شدند و درگیریهای مسلحانه در بغداد میان هواداران صدر و جناحهای وابسته به چارچوب هماهنگی روی داد.
از آن زمان، صدر در تلاش بود تا حضور سیاسی مستقیم خود را کاهش دهد و در عین حال که نفوذ مردمی و مذهبی خود را در جامعه شیعه حفظ کند.
از سوی دیگر، تصمیم مقتدی صدر در میان فشارهای رو به افزایش برای بازسازی رابطه میان گروههای مسلح و دولت عراق و محدود کردن محدود کردن سلاح به نهادهای رسمی، گرفته میشود. این تحولات همچنین در بحبوحه تنشهای منطقهای مداوم و بحثهای فزاینده در عراق در مورد لزوم جلوگیری از کشیده شدن این کشور به درگیریهای منطقهای گستردهتر، به ویژه جنگ میان ایران و ایالات متحده همزمان شده است.
با وجود اهمیت این بیانیه مقتدی صدر، سازوکارهای عملی برای اجرای تصمیم ادغام کامل «سرایا السلام» در نهادهای رسمی یا ماهیت رابطه سازمانی جدید بین اعضای آن و دولت عراق در مرحله آینده، هنوز مشخص نیست.
فشار ایالات متحده
این در حالی است که دولت دونالد ترامپ خواستار «اقدامات ملموس» از سوی نخستوزیر جدید عراق برای دور کردن نهادهای دولتی این کشور از گروههای مسلح نزدیک به جمهوری اسلامی شده است. واشینگتن تهدید کرده در غیر این صورت کمکهای مالی و امنیتی از سر گرفته نخواهد شد.
یک مقام ارشد وزارت امور خارجه آمریکا اعلام کرده است که ایالات متحده از نخستوزیر آینده عراق انتظار دارد برای دور کردن نهادهای دولتی از گروههای مسلح وابسته به ایران «اقدامات ملموس» انجام دهد.
آمریکا تاکید کرده است از سرگیری کامل حمایت آمریکا، «مشروط به آن است که بغداد شبهنظامیان تروریستی را از تمامی نهادهای دولتی اخراج کند، حمایت مالی آنها از بودجه عراق را قطع و از پرداخت حقوق به این نیروها جلوگیری کند.»
بنا به گفته این مقام ارشد وزارت خارجه آمریکا، «اینها اقداماتی است که به ایالات متحده اطمینان میدهد، یک رویکرد جدید شکل گرفته است.»