یک عکس تار، مردی را نشان میدهد که ظاهراً توسط دو مرد دیگر که لباس شخصی به تن دارند مجبور شده است که در برف زانو بزند.
این تصویر که هفته گذشته توسط سرویس امنیت فدرال روسیه منتشر شد، ظاهراً لحظه دستگیری یک مرد ۴۸ ساله در «یاروسلاول»، در حدود ۲۵۰ کیلومتری شمال شرقی مسکو را نشان میدهد که به اتهام «عکسبرداری و فیلمبرداری مخفیانه» از گور سربازان کشتهشده در جنگ اوکراین بازداشت شده است.
این پرونده تازهترین مورد از سلسله مواردی است که در آن افراد به دلیل ثبت تصاویر از گورهای نظامی روسیه با اتهام خیانت روبرو شدهاند.
در اواخر ماه ژوئن، مقامات منطقه «تومسک» در سیبری اعلام کردند که «چندین» نفر به دلیل جمعآوری اطلاعات درباره سربازان روس، از جمله کشتهشدگان جنگ، در ازای دریافت پول نقد بازداشت شدهاند.
دو مورد مشابه نیز در منطقه «سوردلوفسک» ثبت شده است، جایی که دو مظنون متهم شدهاند در ازای دریافت مبلغی معادل حدود یک دلار برای هر عکس، آنها را برای «رابطهای» خود ارسال کردهاند.
در یکاترینبورگ، مرکز این منطقه، مقامات اعلام کردند که گشتهای امنیتی در گورستانها تقویت شدهاند «تا افرادی که هدف استخدامکنندگان [برای تهیه عکس از گورها] قرار میگیرند، درک کنند که این یک موضوع بیخطر نیست؛ بلکه جرمی است که میتواند مجازات واقعی در پی داشته باشد».
در بیشتر موارد، سرویس امنیت فدرال روسیه ادعا میکند که مظنونان برای رابطهای اوکراینی کار میکردهاند.
گورها؛ سندی از تلفات سنگین
عکسهای گرفتهشده از گورها منبع اطلاعاتی مهمی برای روزنامهنگاران و گروههای حقوق بشری بودهاند که به دنبال ارزیابی تعداد روسهای کشتهشده در جنگ اوکراین هستند؛ آماری که مقامات روسی به شدت تمایل دارند آن را مخفی نگه دارند.
برآوردهای مختلفی از میزان تلفات وجود دارد.
در ماه مه، یک مقام ارشد اطلاعاتی بریتانیا اعلام کرد که از زمان آغاز تهاجم تمامعیار کرملین به اوکراین در سال ۲۰۲۲، نزدیک به ۵۰۰ هزار سرباز روس کشته شدهاند. گزارشی که ماه گذشته توسط «مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی» مستقر در واشینگتن منتشر شد، این رقم را ۴۵۰ هزار نفر اعلام کرد.
ست جونز، تحلیلگر این مرکز، اوایل سال جاری به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت: «کرملین تمام تلاش خود را برای پنهان کردن تعداد واقعی تلفات به کار بسته است. ارتش روسیه بدتر از هر ارتش بزرگ دیگری که در یک قرن گذشته بررسی کردهایم، عمل کرده است».
مرکز مطالعات استراتژیک و بینالمللی در گزارش خود به مصاحبههایی با مقامات آمریکایی، اوکراینی و اروپایی، و همچنین گزارشهای میدانی «مدیازونا» استناد میکند؛ یک رسانه خبری مستقل روسی که توسط مقامات روسیه تحت عنوان «عامل خارجی» طبقهبندی شده است.
این رسانه نام ۲۳۶ هزار سرباز روس را ثبت کرده است که میگوید مرگ آنها در اوکراین تأیید شده است. در ماه مه، برآورد این رسانه از تعداد واقعی کشتهشدگان جنگ حدود ۳۵۰ هزار نفر بود.
دیمیتری ترشچانین، سردبیر مدیازونا، به شبکه «کارنت تایم» که زیرمجموعه رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی است، گفت: «برای ما، رفتن به گورستانها منبع اطلاعاتی بسیار مهمی بود. پیش از این هرگز چنین کاری به عنوان خیانت تعبیر نشده بود».
پروندههای مربوط به خیانت در روسیه از زمان آغاز تهاجم تمامعیار این کشور به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲ رو به افزایش بوده است.
کلاهبرداران خانوادهها را هدف قرار میدهند
ترشچانین گفت که صرفنظر از تمایل مقامات رسمی برای سرپوش گذاشتن بر تعداد کشتهشدگان جنگ، پروندههای اخیر در بحبوحه تلاشهای کلاهبرداران برای هدف قرار دادن خانوادههایی صورت میگیرد که بستگان خود را در جنگ از دست دادهاند.
این کار میتواند شامل تماس با آنها و ارائه اطلاعات نادرست مبنی بر اینکه عزیزشان در واقع توسط نیروهای اوکراینی اسیر شده است، و سپس درخواست پول برای تضمین آزادی آنها باشد. عکسهای گورها میتواند به یافتن قربانیان برای این اهداف کمک کند.
ترشچانین گفت: «آنها به من پیام دادهاند و نام کشتهشدگان را خواستهاند». وی افزود که این وضعیت خطر جدیدی را برای داوطلبانی ایجاد میکند که برای تحقیقات منبعباز (اوپنسورس) از گورها عکس میگیرند.
او گفت: «آنها در خطر فوقالعادهای هستند. ممکن است به خاطر این عکسها به ۱۲ تا ۲۰ سال زندان محکوم شوند».
در پرونده یاروسلاول، دادستانها میگویند که مظنون، عکسبرداری و فیلمبرداری را در اکتبر ۲۰۲۴ آغاز کرده است.
در بیانیهای که توسط دادگاه منتشر شده، آمده است: «این ساکن یاروسلاول اطلاعات را از طریق پیامرسان برای سرویسهای ویژه اوکراین ارسال کرده است». در این بیانیه همچنین اعلام شده که به این پرونده در پشت درهای بسته رسیدگی خواهد شد.
ترشچانین گفت که سرویس امنیت فدرال روسیه به راحتی میتواند با پیشنهاد پول برای عکاسی، برای مظنونان پاپوش بدوزد.
او گفت: «حتی نیازی نیست که کلاهبرداران وجود خارجی داشته باشند. شما وظیفهای را به یک نفر محول میکنید و سپس جرمی را که ظاهراً او برنامهریزی کرده بود، "کشف" میکنید».
به دست آوردن شواهد دستاول از کشتهشدگان جنگ روسیه از طریق گورستانها اکنون به فعالیت بسیار خطرناکتری تبدیل شده است. اما راههای دیگری نیز وجود دارد؛ از جمله انتشار آگهیهای ترحیم در منابع یا رسانههای رسمی روسیه، پستهای شبکههای اجتماعی توسط دوستان یا اعضای خانواده، و یا اطلاعات مربوط به مراسم خاکسپاری.