اورهان پاموک نویسنده ترکیهای که پیش از دریافت جایزه نوبل ادبیات هم در ایران شهرت و محبوبیت داشت، برای بار دوم به تهران سفر کرده است.
سفر این نویسنده با سیویکمین نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران همزمان شده است، رخدادی که اوایل دهه ۱۳۸۰ نیز باعث شد تا پاموک به ایران سفر کند. اما این سفر دوم بهانهای دست داده که اورهان پاموک نشستی خبری با اصحاب مطبوعات در ایران داشته باشد و به پرسشهای آنان پاسخ بدهد، نشستی که روز چهارشنبه ۱۹ اردیبهشت در مجموعه فرهنگی کاخ نیاوران برگزار شد.
بر اساس گزارش خبرگزاری ایسنا، آقای پاموک با اشاره به اقبال جهانیاش که به ترجمه کتابهایش به بیش از ٦٠ زبان منجر شده است، گفته که «اما وقتی به ایران میآیم انگار وطن خودم است و در تهران بودن برای من لذتبخش است».
اورهان پاموک پیش از این نیز به تاثیر عمیق ادبیات کلاسیک فارسی بر خود بارها اذعان داشته و این تاثیر در برخی کتابهایش نیز بازتاب یافته است چنانکه این بار نیز گفت: «برخی از دوستان ایرانی رمان "نام من سرخ" را بیشتر از آنکه ترکی بدانند ایرانی میدانند زیرا در آن درباره ایران و مینیاتور ایرانی نوشته شده است... "کتاب سیاه" هم تحت تاثیر منطقالطیر عطار اما در قالب رمان پستمدرن نوشته شده است».
پاموک همچنین درباره دلبستگی خود به فرهنگ ایران عنوان کرد: «علاقه من جنبه کتابی دارد و آثاری که از ایران خواندهام دلیل اول این اتفاق است. دلیل دیگر نیز پذیرفتن فرهنگ ایران است، زیرا تاثیر پذیرفتن فرهنگ از غرب چیز بدی نیست فقط نباید موقعیت خودمان را از دست بدهیم و این دو راهی که به وجود میآید کار مشکلی است. برای هویت ایران احترام قائلم زیرا این کشور هویت خودش را حفظ کرده است و تداوم فرهنگ در این کشور دیده میشود. در هر جای دنیا که با ایرانیها مواجه میشوید در انتهای صحبتهایشان دو بیت شعر میخوانند. ای کاش ما ترکها نیز حداقل میتوانستیم این دو بیت شعر را بخوانیم».
اما به نظر میآید پاموک مشکلات خودش را هم با ایران دارد، مشکل خاص نویسندهها با سانسور کتاب که آثار پاموک نیز در ایران از آن در امان نمانده. وی در این باره گفت: «هیچ نویسندهای دوست ندارد حتی یک کلمه از کتابش حذف شود اما در این زمینه دو راهیای وجود دارد که نمیداند باید چه کار کند. از طرفی دوست داری کتابت چاپ شود و از طرف دیگر با سانسور مواجه میشوی. اگر هم من در اینباره هر طور که دوست دارم اظهارنظر کنم آیا کسی به آن توجه میکند؟»
و مشکل بعدی پاموک با ایران چیست؟ احتمالا حدس بزنید. عدم رعایت کپی رایت که باعث میشود برخی مترجمان ایرانی بدون اجازه و هماهنگی با مولف و ناشر خارجی آثار او را به هر نحوی در ایران منتشر کنند.
وی اظهار داشت: «زمانی که کتابهایم در ایران و به فارسی ترجمه یا چاپ میشود شادی مضاعفی به من دست میدهد، اما نارضایتی هم دارم. دوست دارم با توجه به معاهده برن و کپیرایت، کتابهایم به شکل منظم با اجازه خودم و دقیق، در یک مجموعه و از طرف یک انتشارات شاید توسط فردی مثل آقای [ارسلان] فصیحی منتشر شود».
برخی کتابهای پاموک را چند مترجم به فارسی برگرداندهاند، مانند «قلعه سفید» که دستکم سه ترجمه از آن به فارسی موجود است. یکی از آنها را ارسلان فصیحی از زبان ترکی استانبولی به فارسی ترجمه کرده، چهرهای که اکنون به عنوان مترجم اصلی اورهان پاموک شناخته شده و در این سفر نیز وی را همراهی میکند.
ارسلان فصیحی از پاموک رمانهای «زندگی نو» و «جودت بیک و پسران» را هم به فارسی ترجمه کرده، اما ترجمه وی از رمان «نام من سرخ» سالهاست با مشکل سانسور مواجه است. این در حالی است که ترجمه دیگری از این اثر در بازار کتاب ایران موجود است.
«نام من سرخ» از آثار مهم اورهان پاموک است که هشت سالی پیش از جایزه نوبل او منتشر شده است. پاموک سال ۲۰۰۶ جایزه نوبل ادبیات را از آن خود کرد در سن ۵۴ سالگی و از این رو جزء جوانترین نویسندگانی به شمار میرود که به دریافت این جایزه نائل آمده است.