یک رشته تلاش‌های دیپلماتیک سه‌روزه با حضور نمایندگان مسکو، کی‌یف و واشینگتن به پیشرفتی محدود در مسیر پایان دادن به جنگ روسیه علیه اوکراین انجامیده است، از جمله توافقی که گزارش شده است کشورهای اروپایی در مذاکرات آینده دخیل شوند.
اما خواسته‌های سرزمینی غیرقابل سازش ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، و ادامهٔ حملات به اوکراین نشان می‌دهد که دستیابی به یک توافق همچنان دور از دسترس است.
مهم‌ترین تحول در روز ۲۱ آبان رخ داد، یعنی زمانی که جرد کوشنر و استیو ویتکاف، فرستادگان دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، اعلام کردند که موافقت پوتین را برای حضور نمایندگان اروپایی در دور بعدی مذاکرات صلح جلب کرده‌اند.
این اقدام می‌تواند با دخیل کردن مستقیم متحدان اروپایی اوکراین در گفت‌وگوها درباره امنیت این قاره، موقعیت اوکراین را تقویت کند.
پوتین همچنان خواستار کنترل کامل روسیه بر چهار منطقه اوکراینی است که مسکو مدعی الحاق آن‌هاست و استقرار نیروهای حافظ صلح خارجی در اوکراین را رد کرده است.
کوشنر: شاهد پیشرفت هستیم
کوشنر در بیانیه‌ای که پس از دیدار با پوتین در مسکو، و همچنین ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، در دوبلین و مشاوران امنیت ملی کشورهای اروپایی منتشر کرد، حاصل این سه روز تلاش دیپلماتیک را «پیشرفتی معنادار» توصیف کرد.
کوشنر در شبکهٔ ایکس نوشت: «هر دو طرف اکنون موافقت کرده‌اند که دور بعدی مذاکرات را گسترش دهند و شرکای اروپایی ما را نیز در آن شرکت دهند». او افزود در این مذاکرات علاوه بر مسائل ارضی میان اوکراین و روسیه، ترتیبات گسترده‌تر امنیتی اروپا نیز بررسی خواهد شد.
او همچنین کوشید به کی‌یف اطمینان دهد که هیچ ترتیبات امنیتی گسترده‌تری در اروپا بدون در نظر گرفتن نگرانی‌های امنیتی اوکراین نهایی نخواهد شد. به گفتهٔ او، جز اقدامات بشردوستانه، هیچ‌چیز تا رسیدن به یک توافق جامع نهایی نخواهد شد.
کوشنر پس از دیدار با زلنسکی در دوبلین، گفت‌وگو با او را «بسیار خوب» توصیف کرد و پیشرفت در مسیر یک تبادل بزرگ زندانیان را «نقطهٔ عطفی بسیار خوب» خواند. او گفت پوتین دست‌کم حاضر است مشارکت اروپا را «امتحان کند».
کوشنر گفت واشینگتن در تلاش است تا آنچه را که می‌تواند بزرگ‌ترین تبادل زندانیان در این جنگ باشد محقق کند؛ تبادلی که ممکن است هزاران اسیر را به خانواده‌هایشان بازگرداند. با این حال او اذعان کرد که اختلاف‌نظرهای قابل‌توجهی همچنان باقی است.
توماس ملیا، مقام ارشد پیشین وزارت خارجه آمریکا و پژوهشگر ارشد مرکز دموکراسی و حکمرانی دانشگاه جورج‌تاون، از احتمال پیوستن نمایندگان اروپایی به مذاکرات استقبال کرد و گفت مشارکت آن‌ها موقعیت کی‌یف را تقویت خواهد کرد.
او در گفت‌وگو با رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت: «هرچه اروپایی‌ها بیشتر درگیر شوند، موقعیت اوکراین قوی‌تر خواهد شد». او به حمایت قاطع رهبران اروپایی از دفاع و حاکمیت اوکراین اشاره کرد.
جایگاه اروپا در مذاکرات؛ شروط پوتین همچنان پابرجاست
موضع پوتین پس از دیدار با فرستادگان آمریکا در مسکو، نشانهٔ چندانی از تغییر در رویکرد کرملین در مذاکرات به دست نداد.
او کوشیده است دامنهٔ مذاکرات را به بحث دربارهٔ امنیت اروپا گسترش دهد و پیشنهاد کرده است پس از آن‌که کشورهای اروپایی نماینده‌ای که اختیار سخن گفتن از جانب آن‌ها را داشته باشد تعیین کنند، گفت‌وگویی چهارجانبه می‌تواند برگزار شود.
این رویکرد این نگرانی را برانگیخته است که مسکو ممکن است از این موضوع برای منحرف کردن توجه از تهاجم خود و احتمالاً ایجاد شکاف میان متحدان غربی استفاده کند.
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، هشدار داد که اروپا هم‌اکنون از یک معماری امنیتی برخوردار است و به توافق‌های موجود اشاره کرد که روسیه بارها آن‌ها را نقض کرده است. به گفتهٔ او، بدون آتش‌بس و پایبندی به این تعهدات، گفت‌وگو دربارهٔ یک ترتیبات امنیتی جدید می‌تواند به عاملی برای انحراف افکار عمومی تبدیل شود.
رهبران اروپایی همچنین تمایلی به تعیین یک مذاکره‌کنندهٔ واحد نشان نداده‌اند. امانوئل مکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، تأکید کرد که اروپایی‌ها خود سرنوشت امنیتی‌شان را تعیین خواهند کرد و فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، گفت اولویت این است که پوتین را به مذاکره جدی وادار کنیم.
جفری پایات، سفیر آمریکا در اوکراین از ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۶ و رئیس شورای مشورتی شرکت انرژی اوکراینی (دی‌تک)، در گفت‌وگو با رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت شواهد چندانی از تغییر واقعی در نیات مسکو نمی‌بیند.
پایات گفت: «اوکراینی‌هایی که این‌جا با آن‌ها صحبت می‌کنم کاملاً مصمم‌اند». او بحث درباره مشارکت اروپا را عاملی توصیف کرد که ممکن است به ظاهر، نشانهٔ پیشرفت دیپلماتیک باشد.
امیدها به تبادل زندانیان؛ واقعیت‌های میدان نبرد
یک تبادل بزرگ زندانیان می‌تواند روشن‌ترین دستاورد بشردوستانهٔ فوری این تلاش‌های دیپلماتیک باشد.
ملیا از احتمال بازگشت شمار قابل‌توجهی از اسیران زندانی به کشورشان استقبال کرد و چنین تحولی را حتی در صورت پایان نیافتن جنگ ارزشمند دانست.
با این حال، او نسبت به اشتباه گرفتن اقدامات بشردوستانه با یک گشایش سیاسی هشدار داد و یادآور شد که روسیه همچنان غیرنظامیان و زیرساخت‌های غیرنظامی اوکراین را هدف قرار می‌دهد، در حالی که اوکراین دارایی‌های مهم نظامی روسیه را هدف می‌گیرد.
بیل کول، بنیان‌گذار مؤسسه «صلح از طریق قدرت»، هشدار داد که مذاکرات ممکن است بدون تغییر در توازن نظامی و نزدیک‌تر کردن طرف‌ها به توافق، به درازا بکشد.
کول در گفت‌وگو با رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت انتظار دارد مذاکرات تا اوایل ۲۰۲۷ ادامه یابد. او استدلال کرد که آمریکا و متحدان اروپایی‌اش باید سرمایه‌گذاری بیشتری در سامانه‌های بدون سرنشین و توانمندی‌های پهپادی اوکراین انجام دهند تا ظرفیت نظامی روسیه تضعیف شود.
او تجربهٔ میدان نبرد اوکراین را «دارایی راهبردی» برای غرب توصیف کرد و گفت واشینگتن در بهره‌گیری کافی از تخصص اوکراینی‌ها برای ارتقای توانمندی‌های نظامی خود ناکام مانده است.
کول همچنین به توصیف کوشنر از دیپلماسی به‌عنوان «غلتاندن صخره‌ای به بالای کوه» اشاره کرد و آن را نشانه‌ای از آگاهی دولت آمریکا از دشواری دستیابی به یک گشایش دانست.
او گفت مراقب نشانه‌هایی خواهد بود که نشان دهد واشینگتن در صورت ناکامی مذاکرات در دستیابی به نتیجه، آمادهٔ تغییر مسیر است.
اختلال در استارلینک بر ابهام‌ها می‌افزاید
تلاش‌های دیپلماتیک همچنین تحت‌الشعاع محدودیت‌های تازه‌ای قرار گرفته که ارتباطات نظامی اوکراین مبتنی بر استارلینک را تحت تأثیر قرار داده است.
زلنسکی گفت اختلال در «استارشیلد»، نسخهٔ نظامی خدمات ماهواره‌ای اسپیس‌ایکس، رهگیری پهپادهای روسی را که روزبه‌روز پیچیده‌تر می‌شوند برای نیروهای اوکراینی دشوارتر کرده است. کی‌یف برای دریافت توضیح با واشینگتن تماس گرفته است و رئیس‌جمهور اوکراین گفته که این محدودیت‌ها به‌جای نقص فنی، عمدی به نظر می‌رسد.
جین شاهین و تام تیلیس، سناتورهای آمریکایی، این محدودیت‌های گزارش‌شده را محکوم کردند و از دولت ترامپ و اسپیس‌ایکس خواستند توانمندی‌های اوکراین را بازگردانند.
آن‌ها همچنین متعهد شدند که کنگره بر این موضوع نظارت خواهد کرد تا مشخص شود چه کسی دستور یا تأیید این اختلال‌ها را صادر کرده است.
ملیا توضیحات ارائه‌شده از سوی کاخ سفید، ایلان ماسک و شرکت‌های درگیر را غیرقابل اتکا دانست و گفت به نظر می‌رسد کسی راست نمی‌گوید.
پایات گفت تحولات اخیر تغییر چندانی در ارزیابی او از نیات مسکو ایجاد نکرده است.
او گفت: «روس‌ها اهداف خود را تغییر نداده‌اند و درباره مذاکرات جدی نیستند. باید فشار بر مسکو را افزایش دهیم».