ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، روز یکشنبه ششم اردیبهشت و همزمان با چهلمین سالگرد فاجعه هستهای چرنوبیل، روسیه را به «تروریسم هستهای» متهم کرد.
او در پیامی در شبکههای اجتماعی به مناسبت سالگرد چرنوبیل گفت که تهاجم روسیه «بار دیگر جهان را به آستانه یک فاجعه ساخته دست بشر میکشاند».
آقای زلنسکی تأکید کرد که پهپادهای روسی بهطور منظم از بالای چرنوبیل عبور میکنند و یکی از آنها سال گذشته به پوشش محافظ آن برخورد کرده است.
او افزود: «جهان نباید اجازه دهد این تروریسم هستهای ادامه پیدا کند و بهترین راه، وادار کردن روسیه به توقف حملات بیپروا است.»
حادثه چرنوبیل در بامداد ۲۶ آوریل ۱۹۸۶ رخ داد، زمانی که یک آزمایش معمول در نیروگاهی با طراحی شوروی از کنترل خارج شد و باعث انفجار و ذوب هستهای شد که ابری از گرد و غبار و مواد رادیواکتیو را در سراسر شمال اوکراین، بلاروس، روسیه و تا اسکاندیناوی پخش کرد.
انفجار اولیه تنها چند نفر از تکنسینهای نیروگاه را کشت، اما دهها هزار نفر از نیروهای امدادی، سربازان و ساکنان مناطق اطراف نیز در معرض سطوح بالای تشعشع قرار گرفتند.
هیچ اجماع قطعی دربارهٔ تعداد افرادی که در نتیجه این فاجعه جان خود را از دست دادهاند وجود ندارد.
در گزارشی در سال ۲۰۰۵، سازمان ملل متحد تعداد مرگهای تأییدشده و برآوردی در سه کشور که بیشترین آسیب را دیدند را ۴۰۰۰ نفر اعلام کرد. گروه «گرینپیس» تخمین زده است که این فاجعه نزدیک به ۱۰۰ هزار مرگ به همراه داشته است.
بعد از حادثه در چرنوبیل، صدها هزار نفر نیز بهدلیل آلودگی رادیواکتیو تخلیه شدند. منطقه اطراف نیروگاه به یک منطقه ممنوعه تبدیل شده که شامل شهرها، مزارع و جنگلهای متروکه است.
در مجموع، این فاجعه بخشهای وسیعی از زمینهای شمال اوکراین و جنوب بلاروس را عملاً غیرقابل سکونت کرد.
بلافاصله پس از انفجار، مقامات شوروی یک «سارکوفاگ» بتنی برای محدود کردن گسترش مواد رادیواکتیو ساختند. سالها بعد، یک تلاش بینالمللی یک سازه قوسی عظیم طراحی کرد که بقایای نیروگاه و همچنین آن سارکوفاگ را پوشاند.
در فوریه ۲۰۲۵، یک پهپاد روسی به سقف آن برخورد کرد. هیچ نشتی شناسایی نشد و کارگران از آن زمان سوراخ ایجادشده را ترمیم کردهاند.
اما به گفته بانک بازسازی و توسعه اروپا، این سازه برای جلوگیری از آسیب دائمی به حداقل ۵۰۰ میلیون یورو تعمیرات بیشتر نیاز دارد.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی در رویداد گرامیداشت چهلمین سالگرد فاجعه چرنوبیل در کییف گفت: «ما معتقدیم که تعمیرات باید در اسرع وقت آغاز شود و رها کردن وضعیت به شکل فعلی مشکلساز است.»
این در حالی است که روسیه در اوایل تهاجم نظامی به اوکراین، نیروگاه هستهای زاپوریژیا را نیز اشغال کرد. این نیروگاه بزرگترین مجتمع هستهای غیرنظامی اروپا به شمار میرود.
زاپوریژیا اکنون در حالت خاموشی قرار دارد. اما مسکو و کییف بارها یکدیگر را به هدف قرار دادن این نیروگاه در جریان درگیری متهم کردهاند و اوکراین خواستار اعمال تحریم علیه روساتم شده است.
اوکراین در مجموع، با احتساب زاپوریژیا، چهار نیروگاه هستهای دارد که در شرایط خاموشیهای مکرر ناشی از حملات بیوقفه روسیه به زیرساختهای انرژی، برای تأمین برق کشور حیاتی هستند.