اسرائیل در حملهای تازه به جنوب سوریه یک خودرو را در نزدیکی بلندیهای اشغالی جولان هدف قرار داد. همزمان اختلافنظر بین اسرائیل و فرستادهٔ آمریکا از یک سو و تنش لفظی با ترکیه از سوی دیگر بر سر حملهٔ چند روز پیش اسرائیل به پایگاه هوایی ابوالظهور بالا گرفته است.
تلویزیون دولتی سوریه روز شنبه ۳۱ مرداد اعلام کرد در این حملهٔ پهپادی اسرائیل یک نفر زخمی شده است. وزارت خارجه سوریه این حمله را «نقض آشکار» حاکمیت این کشور خواند.
ارتش اسرائیل انجام حمله را تأیید کرد و مدعی شد فرد هدفگرفتهشده در مراحل پایانی آمادهسازی «حملات تروریستی» بوده است.
این حمله در شرایطی انجام شد که یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، روز شنبه اظهارات تام باراک، فرستاده ویژه آمریکا، دربارهٔ دلایل حمله اسرائیل به پایگاه ابوالظهور را «پر از نادرستی» خواند.
اسرائیل بامداد سهشنبه ۲۷ مرداد هشت حملهٔ هوایی به پایگاه ابوالظهور در استان ادلب در نزدیکی مرز ترکیه انجام داد و باند فرودگاه و بخشهایی از تأسیسات و انبارهای آن را هدف قرار داد.
این پایگاه که از سال ۲۰۱۳ عملاً از فعالیت خارج شده بود، پس از سقوط حکومت بشار اسد در حال بازسازی بود و مقامهای دولت جدید سوریه گفتهاند قرار بود برای آموزش و فعالیت نیروی هوایی سوریه مورد استفاده قرار گیرد.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، پس از حمله گفت ترکیه قصد داشته در ابوالظهور حضور نظامی برقرار کند و اسرائیل پیشاپیش به دولت سوریه هشدار داده بود اجازه چنین اقدامی را ندهد.
یسرائیل کاتز نیز روز شنبه گفت اسرائیل پیش از حمله، اطلاعات خود دربارهٔ فعالیت احتمالی ترکیه در ابوالظهور را در اختیار مقامهای آمریکایی قرار داده و در «بالاترین سطوح» به دولت سوریه هشدار داده بود.
اما تام باراک، سفیر آمریکا در ترکیه و فرستاده ویژه دونالد ترامپ در امور سوریه و عراق، روایت متفاوتی ارائه کرده است.
او گفته است اسرائیل به واشینگتن اطلاع داده بود اطلاعاتی دربارهٔ انتقال احتمالی تجهیزات نظامی ترکیه به ابوالظهور در اختیار دارد، اما بررسی دستگاههای اطلاعاتی آمریکا این ادعا را تأیید نکرد.
آقای باراک همچنین احتمال داده است ناهماهنگی یا سوءتفاهمی میان ارتش اسرائیل، موساد و دفتر نخستوزیری این کشور رخ داده باشد و گفته نمیداند چرا در نهایت تصمیم به حمله گرفته شد.
فرستادهٔ آمریکا پیشتر حمله به ابوالظهور را «تشدید تنشی غیرضروری که کمکی به ثبات منطقه نمیکند» خوانده بود.
او همچنین گفته است جنگندههای اسرائیلی بدون اطلاع قبلی ترکیه تا نزدیکی مرز این کشور پیش رفتند و آنکارا میتوانست در واکنش جنگندههای خود را به پرواز درآورد. بهگفتهٔ او، چنین وضعیتی خطر رویارویی ناخواسته میان اسرائیل و ترکیه، دو متحد آمریکا، را به وجود میآورد.
یسرائیل کاتز در واکنش گفت اظهارات باراک «پر از نادرستی» است و برخی مواضع او حتی با سیاست دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از جمله دربارهٔ بلندیهای جولان، مغایرت دارد.
آقای کاتز به استفاده باراک از واژهٔ «اشغالی» برای توصیف بلندیهای جولان نیز اعتراض کرد. اسرائیل بخش عمدهٔ این منطقه را در جنگ سال ۱۹۶۷ از سوریه گرفت و بعداً آن را به خاک خود ضمیمه کرد.
آمریکا در دورهٔ نخست ریاستجمهوری دونالد ترامپ حاکمیت اسرائیل بر جولان را به رسمیت شناخت اما سازمان ملل همچنان این منطقه را بخشی از خاک اشغالی سوریه میداند و الحاق آن به اسرائیل را به رسمیت نمیشناسد.
بیشتر در این باره:
سوریه از حملهٔ اسرائیل به پایگاه «ابوالظهور» در نزدیکی مرز ترکیه خبر دادحملات لفظی ترکیه و اسرائیل
حمله به ابوالظهور همچنین به مسئلهٔ تازهای در تنش گستردهتر اسرائیل و ترکیه بر سر نفوذ در سوریه تبدیل شده است.
آنکارا ادعای اسرائیل دربارهٔ برنامهٔ ترکیه برای استقرار نیرو در این پایگاه را رد کرده و گفته است هیچ نیروی نظامی ترکیه هنگام حمله یا پیش از آن در ابوالظهور حضور نداشته است.
مقامهای ترکیه همچنین اسرائیل را متهم کردهاند که برای توجیه حملات خود به سوریه ادعاهای بیاساس دربارهٔ فعالیت نظامی آنکارا مطرح میکند.
تنش میان دو کشور روز جمعه، پس از آن شدت بیشتری گرفت که ترکیه اعلام کرد در ارتباط با پروندهٔ توقیف یک ناوگان کمکرسانی عازم غزه، در پی صدور اعلان قرمز اینترپل برای بنیامین نتانیاهو است.
مقامهای ترکیه نتانیاهو را در این پرونده با اتهامهایی از جمله «نسلکشی» روبهرو کردهاند.
دفتر نخستوزیر اسرائیل در واکنش، رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، را یک «دیکتاتور یهودستیز» خواند و او را متهم کرد که کردها را «قتلعام کرده»، به اعضای حماس پناه داده، نیمی از قبرس را اشغال کرده و شمار زیادی از روزنامهنگاران و مخالفان سیاسی خود را زندانی کرده است.
دفتر نتانیاهو همچنین اردوغان را متهم کرد که میخواهد «تهاجم خود علیه اسرائیل را به سوریه گسترش دهد» و تلاش او برای تهدید رهبران اسرائیل را «رقتانگیز» توصیف کرد.
دفتر اردوغان نیز در پاسخ، سخنان دفتر نخستوزیر اسرائیل را «یاوهگوییهای شرمآور» خواند و دولت نتانیاهو را متهم کرد که میکوشد از پاسخگویی دربارهٔ اقدامات خود فرار کند.
ترکیه از مهمترین حامیان دولت جدید دمشق است و در آموزش نیروهای سوری و بازسازی بخشی از توان نظامی این کشور مشارکت دارد. اسرائیل در مقابل هشدار داده است اجازه نخواهد داد نیروهایی که آنها را تهدیدی برای امنیت خود میداند، در سوریه و بهویژه در نزدیکی مناطق تحت کنترلش مستقر شوند.
اسعد شیبانی، وزیر خارجه سوریه، گفته است افسران ترکیه در چارچوب برنامههای آموزشی و همکاری نظامی از ابوالظهور بازدید کرده بودند، اما هیچ برنامهای برای ایجاد پایگاه ترکیه، استقرار دائمی نیروهای این کشور یا انتقال نیروی نظامی به آن وجود نداشته است.
بهگفتهٔ او، دمشق پیش از حمله این موضوع را به اسرائیل اطلاع داده و تأکید کرده بود که پایگاه ابوالظهور برای استفادهٔ نیروی هوایی سوریه بازسازی میشود.
آمریکا در ماههای اخیر تلاش کرده است سازوکاری برای جلوگیری از برخورد ناخواسته میان نیروهای اسرائیل، ترکیه و سوریه ایجاد کند. تام باراک نیز پس از حمله به ابوالظهور هشدار داده است که فقدان کانال هماهنگی مؤثر میتواند به رویارویی پرهزینه میان طرفها منجر شود.
اسرائیل از زمان سقوط حکومت بشار اسد در آذرماه ۱۴۰۳ صدها حمله در سوریه انجام داده و نیروهایش را نیز وارد منطقهٔ حائل تحت نظارت سازمان ملل در بلندیهای اشغالی جولان کرده است.
در مقابل، گسترش همکاریهای نظامی ترکیه با دولت جدید دمشق باعث شده است سوریه به یکی از مهمترین عرصههای رقابت امنیتی میان ترکیه و اسرائیل تبدیل شود.
تا پیش از سرنگونی بشار اسد، جمهوری اسلامی ایران که مهمترین حامی حکومت او بود و سوریه را بخشی از «عمق راهبردی» خود میدانست، حضور گستردهٔ نظامی در این کشور داشت. این حضور همچنین بخشی از شبکه زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی برای انتقال نیرو، سلاح و تجهیزات از عراق و سوریه به حزبالله لبنان محسوب میشد.
با سقوط حکومت اسد، جمهوری اسلامی بخش مهمی از نفوذ و زیرساختهای نظامی خود در سوریه و همچنین مسیر اصلی تدارکاتیاش به حزبالله لبنان را پس از حدود ۱۲ سال حضور نظامی و سرمایهگذاری امنیتی از دست داد.