اعتراض دانش‌آموزان دبیرستانی فرانسه که از حومه‌های کم‌برخوردار پاریس و با اعتراض به کمبود معلم، شلوغی کلاس‌ها و وضعیت نامناسب مدارس آغاز شد، اکنون بیش از ۱۲۰۰ دبیرستان را در سراسر این کشور درگیر کرده است.
بر اساس آمار وزارت کشور فرانسه، طی روزهای گذشته بیش از پنج هزار نفر در جریان این اعتراضات بازداشت شده‌اند و در برخی موارد نیز پلیس برای متفرق کردن معترضان از گاز اشک‌آور و گلوله‌های پلاستیکی استفاده کرده است.
اما در مناطقی که اعتراض‌ها از آن‌جا آغاز شد، دانش‌آموزان می‌گویند مسئله اصلی چیزی فراتر از کمبود امکانات در چند مدرسه است. آن‌ها معتقدند محل زندگی‌شان بر کیفیت آموزشی که دریافت می‌کنند و در نهایت بر آینده‌شان تأثیر می‌گذارد.
اعتراض‌های اخیر اواخر شهریور از یک دبیرستان در حومهٔ پاریس آغاز شد و سپس به دیگر حومه‌های کم‌برخوردار کشید و به خود پاریس و شهرهایی از جمله مارسی، استراسبورگ، تور و لیل گسترش یافت.
در دبیرستان لوکوربوزیه در حومه شمالی پاریس، یک دانش‌آموز ۱۵ ساله در تجمع مقابل مدرسه پلاکاردی در دست داشت که روی آن نوشته بود: «آدرس ما نباید آینده‌مان را تعیین کند.»
آملیا به خبرگزاری رویترز گفت برای برخورداری از حقوقی برابر با دانش‌آموزان دیگر مناطق فرانسه اعتراض می‌کند و افزود به باور او، مسئولان آموزش و پرورش به اندازه کافی در مدارس حومه شهرها سرمایه‌گذاری نمی‌کنند.
مایسا، دانش‌آموز ۱۷ ساله همین دبیرستان که امیدوار است در آینده معلم زبان انگلیسی شود، نمونه‌ای از تأثیر کمبود معلم بر تحصیل دانش‌آموزان این مناطق را بیان می‌کند.
او می‌گوید سال گذشته در حالی در آزمون زبان فرانسه دبیرستان شرکت کرد که مدرسه‌اش معلم زبان فرانسه نداشت.
او به رویترز گفت: «این شرایط مناسبی برای درس خواندن نیست.»
کلاس‌هایی که معلم ندارند
در دبیرستان لوکوربوزیه، از آغاز سال تحصیلی برخی کلاس‌های ریاضی، علوم انسانی، زبان انگلیسی و ورزش به‌دلیل کمبود معلم برگزار نشده است.
کریمه کارا علی، نماینده منتخب والدین این مدرسه، این وضعیت را یکی از دلایل اعتراض دانش‌آموزان عنوان کرده است.
مشکل به یک مدرسه محدود نیست. بر اساس یک نظرسنجی اتحادیه‌های آموزشی، دو سوم مدارس در منطقه سن-سن-دنی با کمبود معلم روبه‌رو هستند.
روز پنج‌شنبه نیز حدود دو سوم دبیرستان‌های این منطقه در اعتراضات شرکت کردند.
دانش‌آموزان، معلمان و والدین در چند شهر این منطقه علاوه بر کمبود شدید معلم، از وضعیت نامناسب بهداشتی مدارس و کمبود پرستار و مددکار اجتماعی شکایت دارند.
لوئیز پاترنوستر، نماینده بخش آموزشی اتحادیه کارگری «س‌ژ‌ت» در سن-سن-دنی، می‌گوید امکانات اختصاص‌یافته به این منطقه متناسب با شمار دانش‌آموزان و نیازهای آموزشی آن‌ها نیست.
او گفت برخی مدارس حتی به آب آشامیدنی دسترسی ندارند و دانش‌آموزان به دلیل کمبود معلم، ساعت‌های آموزشی خود را از دست می‌دهند.
معلمان هم به دانش‌آموزان پیوستند
در پانتن، در شمال شرقی پاریس، دیلان روش، یکی از معلمان، همراه دانش‌آموزانش در مقابل مدرسه به اعتراض‌ها پیوست.
او می‌گوید مطالبات نوشته‌شده روی پلاکاردهای دانش‌آموزان همان مشکلاتی است که معلمان پیشتر در نامه‌ای به مسئولان آموزش منطقه مطرح کرده بودند: کلاس‌های پرجمعیت و نبود پرستار و مددکار اجتماعی؛ کمبودهایی که به گفته او به‌ویژه برای دانش‌آموزان دارای مشکلات یادگیری و کسانی که در شرایط اقتصادی دشوار زندگی می‌کنند، مشکل‌ساز است.
معترضان بخشی از وضعیت کنونی را نتیجه کاهش نیروی انسانی در نظام آموزشی می‌دانند. دولت فرانسه در سال ۲۰۲۶ بیش از سه هزار و ۲۰۰ پست معلمی را در سراسر کشور حذف کرد.
بر اساس داده‌های وزارت آموزش فرانسه، هزینه متوسط برای هر دانش‌آموز دوره متوسطه نیز در بیش از یک دهه عملاً ثابت مانده و حتی اندکی کاهش یافته است؛ این رقم در سال ۲۰۱۰ حدود ۱۱ هزار و ۹۱۰ یورو بود و در سال ۲۰۲۴ به ۱۱ هزار و ۶۶۰ یورو رسید.
افزایش بودجه کمتر از نرخ تورم
گسترش اعتراض‌ها همزمان شده است با ارائه بودجه سال ۲۰۲۷ دولت فرانسه که شامل کاهش هزینه‌ها در بخش‌های مختلف است.
بر اساس این بودجه، اعتبارات آموزش، بدون احتساب حقوق بازنشستگی معلمان، با افزایش ۱.۷ درصدی به ۶۵ میلیارد و ۵۳۰ میلیون یورو خواهد رسید؛ افزایشی که از نرخ تورم پیش‌بینی‌شده کمتر است.
ادوارد ژوفره، وزیر آموزش فرانسه، گفته است آموزش همچنان از اولویت‌های دولت است و افزایش محدود بودجه این بخش را به کاهش جمعیت دانش‌آموزی مرتبط دانسته است.
اعتراض‌ها در روزهای گذشته به یکی از چالش‌های سیاسی دولت تبدیل شده است.
در حالی که بخش عمده اعتراض‌ها مسالمت‌آمیز بوده، در برخی نقاط معترضان با پلیس درگیر شده‌اند، مدارس و اموال عمومی آسیب دیده و شماری از دانش‌آموزان، کارکنان مدارس و نیروهای پلیس مجروح شده‌اند.
لوران نونز، وزیر کشور فرانسه، از «فضای خشونت غیرقابل قبول» سخن گفته و خواستار بازگشت آرامش شده است.
در مقابل، برخی دانش‌آموزان و معلمان استفاده پلیس از زور علیه نوجوانان را مورد انتقاد قرار داده‌اند.
از حومه پاریس تا یک جنبش سراسری
اولیس رابات، پژوهشگر علوم سیاسی در دانشگاه پاریس ۸، اعتراض‌های اخیر را نشانهٔ افزایش تأثیر مناطق شهری به حاشیه رانده‌شده بر سیاست ملی فرانسه می‌داند.
او می‌گوید هنگامی که خدمات عمومی، از جمله آموزش دولتی، با مشکل روبه‌رو می‌شود، شدیدترین پیامدها را کسانی احساس می‌کنند که در پایین‌ترین سطوح اجتماعی قرار دارند.
اعتراضات کنونی از نظر گستردگی در میان دانش‌آموزان دبیرستانی در فرانسه کم‌سابقه است.
به گفته کلمنس کاردون-کنت، استاد دانشگاه پل والری و پژوهشگر حوزهٔ بودجهٔ آموزش، آخرین جنبش سراسری دانش‌آموزان دبیرستانی با چنین ابعادی و با مطالبه افزایش بودجه آموزشی به دهه ۱۹۹۰ بازمی‌گردد.
آن اعتراض‌ها پس از آن شکل گرفت که دولت امکان شرکت شمار بسیار بیشتری از دانش‌آموزان در آزمون «باکالوریا»، آزمون پایان دوره متوسطه و مسیر معمول ورود به دانشگاه، را فراهم کرد، بدون آن‌که منابع مدارس به همان نسبت افزایش یابد.
اعتراضات آن زمان به افزایش بودجه منجر شد، اما هزینه سرانه آموزش در سال‌های بعد بار دیگر تقریباً ثابت ماند.
اکنون، بیش از سه دهه بعد، موج تازه‌ای از اعتراض‌های دانش‌آموزی بار دیگر از مدارس مناطق کم‌برخوردار آغاز شده؛ اعتراضی که دانش‌آموزان آن را نه فقط مطالبه امکانات بیشتر، بلکه مسئله برخورداری از فرصت‌های آموزشی برابر می‌دانند.