مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی روز سهشنبه ۲۷ مرداد اعلام کرد بازرسان این نهاد هزاران کیلوگرم مواد هستهای را در مرکزی در سوریه که مقامهای دمشق ماه گذشته وجود آن را به آژانس گزارش دادند، پیدا کردهاند.
رافائل گروسی در یک نشست خبری با وزیر خارجه سوربه از «تصمیم شجاعانه» دمشق برای اعلام وجود این سایت که مربوط به دوران حکومت بشار اسد است، تقدیر کرد و گفت این مواد تحت «پادمانهای بینالمللی» قرار خواهند گرفت.
او گفت: «ما دربارهٔ چند تُن مواد هستهای صحبت میکنیم که میتوان از آنها استفاده نامناسب کرد.»
اسعد الشیبانی، وزیر امور خارجه سوریه، نیز در این نشست گفت: «ما روز ۱۷ ژوئیه نامهای رسمی به آژانس ارسال کردیم و در آن، داوطلبانه وجود مواد هستهای را در یک سایت اعلامنشده، در میان میراث بهجامانده از حکومت سابق، اعلام کردیم.»
الشیبانی گفت «ارزیابیهای فنی» نشان میدهد که «این مواد خطری ایجاد نمیکنند» و افزود: «این مواد همچنان تحت نظارت و نگهداری دولت سوریه باقی خواهند ماند و مشمول نظام پادمانهای آژانس خواهند بود.»
گروسی نیز گفت: «این مواد ثبت و حسابرسی خواهند شد و در چارچوب نظام پادمانهای بینالمللی قرار خواهند گرفت.»
او افزود کارشناسان سوری و کارشناسان آژانس برای نگهداری ایمن این مواد با یکدیگر همکاری خواهند کرد.
گروسی گفت: «ما در حال ورق زدن صفحهای جدید هستیم، و ورق زدن صفحه جدید به معنای فراموش کردن گذشته نیست.»
گروسی همچنین از یک مرکز هستهای در دیرالزور در شرق سوریه بازدید کرد؛ سایتی که ۱۸ سال تعطیل بوده و آژانس بینالمللی انرژی اتمی مظنون بود که در آن یک رآکتور هستهای وجود داشته است.
اسرائیل در سال ۲۰۱۸ اعتراف کرد که ۱۱ سال پیش از آن، یک حمله هوایی فوقمحرمانه علیه این سایت انجام داده است.
بیشتر در این باره:
«توافق محرمانه» آمریکا با سوریه و اسرائیل برای خارج کردن مواد هستهای سوریهگروسی گفت: «ما در سایت دیرالزور حضور داشتیم؛ جایی که اکنون عملیات بسیار گسترده حفاری و بررسی در آن در حال انجام است.»
او افزود: «این موضوع بسیار مهم است، زیرا این اقدامات، ارزیابی دیرینه آژانس را تأیید میکند که یک تأسیسات هستهای بهصورت مخفیانه در حال ساخت بوده است.»
آژانس سال گذشته اعلام کرده بود که در جریان بازرسی سال ۲۰۲۴، ذرات اورانیوم را در این سایت کشف کرده است.
سفر گروسی پس از آن انجام شد که وبسایت آکسیوس هفته گذشته به نقل از مقامهای آمریکایی و اسرائیلی گزارش داد واشینگتن و آژانس بینالمللی انرژی اتمی به توافقی دست یافتهاند تا این نهاد مواد هستهای ذخیرهشده در یک سایت مخفی در سوریه را خارج کند؛ پس از آنکه با سوریه و اسرائیل «به تفاهمهایی دست یافتهاند».
آکسیوس گزارش داد اسرائیل از نزدیک مکانی موسوم به «سایت ۹۹» را زیر نظر دارد؛ مقامهای اسرائیلی میگویند حکومت اسد مواد هستهای مربوط به پروژه دیرالزور، که با نام «الکِبَر» نیز شناخته میشود، را در آنجا نگهداری میکرده است و اسرائیل تهدید کرده بود این مکان را بمباران کند.
پس از سقوط حکومت اسد، آژانس بینالمللی انرژی اتمی با دولت جدید سوریه توافقی امضا کرد که به این نهاد اجازه میداد از رآکتور الکِبَر و چند تأسیسات دیگر مرتبط با فعالیتهای هستهای گذشتهٔ سوریه بازدید کند.