رئیس کل بانک مرکزی ایران، در واکنش به ادامهٔ کاهش ارزش ریال، کمبود جدی ارز برای واردات را رد کرد و بخش قابلتوجهی از فشار کنونی بر بازار ارز را ناشی از افزایش تقاضای «احتیاطی، سفتهبازانه و خروج سرمایه» دانست.
عبدالناصر همتی روز جمعه ۱۳ شهریور گفت با وجود شرایط جنگی، محدودیتهای شدید خارجی و اختلال در تجارت، «میزان تأمین ارز برای واردات از ابتدای سال تاکنون نسبت به مدت مشابه سال گذشته تنها ۱۵ درصد کاهش یافته است».
او گفت: «وقتی تقاضای تجاری با کمبود جدی ارز مواجه نیست، بخش قابل توجهی از فشارهایی که در بازار ارز مشاهده میکنیم را باید در افزایش تقاضای احتیاطی، سفتهبازانه و تقاضای خروج سرمایه جستوجو کرد.»
این ارزیابی در حالی مطرح میشود که ارزش ریال در روزهای اخیر در یک موج دیگر کاهش یافت و قیمت دلار در بازار آزاد به محدودهٔ بیسابقهٔ ۲۲۳ هزار تومان رسید.
رئیس بانک مرکزی ایران سه روز پیش نیز گفته بود ایران «بهاندازهٔ کافی» ارز در اختیار دارد و بانک مرکزی در صورت نیاز آمادهٔ تزریق تا دو میلیارد دلار به بازار است، اما این اظهارات مانع ادامهٔ افزایش نرخ ارز نشد.
رئیس کل بانک مرکزی روز جمعه همچنین مدعی شد این بانک در ماههای اخیر موقعیت ذخایر ارزی خود را تقویت کرده و منابع کافی برای تأمین نیازهای تجاری کشور در اختیار دارد، اما رقمی دربارهٔ میزان ذخایر قابلدسترس ارائه نکرد.
این سخنان در حالی بیان میشود که او ۲۸ مرداد گفته بود آمریکا دسترسی ایران به بخشی از ذخایر مالی خود در خارج از کشور را مسدود کرده است.
افزایش نرخ ارز در هفتههای اخیر در همین حال به بازار کالاهای مختلف نیز سرایت کرده است.
بهعنوان یک نمونهٔ شاخص، روزنامهٔ «دنیای اقتصاد» گزارش داد قیمت خودروهای داخلی تنها در فاصلهٔ اول تا دهم شهریور بهطور متوسط هشت درصد افزایش یافته و نوشت افزایش نرخ ارز در پی تشدید فشارهای اقتصادی آمریکا و تنشهای منطقهای از عوامل اصلی این جهش بوده است.
بر اساس این گزارش، قیمت تارا اتوماتیک طی این مدت با ۳۵۰ میلیون تومان افزایش به سه میلیارد و ۴۰۰ میلیون تومان رسیده و شاهین دندهای و دناپلاس اتوماتیک نیز بهترتیب حدود ۸.۷ و ۸.۶ درصد گران شدهاند.
«دنیای اقتصاد» همچنین نوشته است خودروهای مونتاژی و وارداتی بهدلیل کاهش توان و تمایل خریداران در سطوح بالای قیمت، افزایش قیمت کمتری را تجربه کردهاند.
جهش قیمت خودرو در شرایطی رخ داده که تازهترین آمار رسمی نیز از ادامهٔ افزایش شدید سطح عمومی قیمتها حکایت دارد. بر اساس آمار مرکز آمار ایران، تورم نقطهبهنقطه در مرداد به ۸۹ درصد و تورم سالانه به ۶۹.۹ درصد رسیده است.
عبدالناصر همتی با این حال بخش مهمی از افزایش تقاضا در بازار آزاد ارز را به نگرانی از آینده، سفتهبازی و خروج سرمایه نسبت داد و گفت این نوع تقاضا به اخبار و انتظارات سیاسی و اقتصادی حساس است. او همچنین تلاش روزانهٔ مقامهای آمریکایی برای انتشار گزارشهایی دربارهٔ فشار بر اقتصاد ایران را اقدامی برای تأثیرگذاری بر همین انتظارات خواند.
رئیس کل بانک مرکزی وعده داد این نهاد در برابر «نوسانات غیرعادی» بازار تماشاگر نخواهد ماند و هر زمان نرخ ارز از آنچه «واقعیتهای بنیادی اقتصاد» خواند فاصله بگیرد، با استفاده از منابع ارزی در بازار مداخله خواهد کرد.
او همچنین از اجرای «اختیار معاملهٔ سکه» در روزهای آینده خبر داد و گفت بانک مرکزی ابزارهای دیگری را نیز برای حفظ ارزش دارایی مردم در نظر گرفته است تا بهگفتۀ او تقاضای احتیاطی برای حفظ ارزش پساندازها مستقیماً وارد بازار نقدی ارز نشود.
خبرگزاری رویترز روز جمعه به نقل از سه منبع ارشد ایرانی نوشت تشدید تحریمها و محاصرهٔ صادرات نفت ایران، مقاومت حکومت در برابر فشار اقتصادی آمریکا را بهطور فزایندهای دشوار کرده است.