در روزهایی که ایران با قطعی سراسری اینترنت مواجه است و گزارشها از داخل کشور بهسختی به بیرون درز میکند، خبرهایی از وضعیت جسمی نرگس محمدی، برندهٔ جایزهٔ صلح نوبل و زندانی سیاسی، منتشر شده که نگرانی فعالان حقوق بشر را برانگیخته و توجه رسانهها را به خود جلب کرده است.
خانم محمدی که از ماهها پیش در زندان زنجان نگهداری میشود، در روزهای اخیر پس از وخامت شدید وضعیت جسمانیاش، بهطور اضطراری به بیمارستان منتقل شد؛ جایی که بنا بر گزارشها، پس از دو حمله قلبی، از دست دادن هوشیاری و افت شدید فشار خون، در بخش مراقبتهای ویژه بستری شده است.
«اقدام تلافیجویانه» حکومت علیه نرگس محمدی
خانواده، وکلا و نهادهای حقوق بشری میگویند که وضعیت نرگس «میان مرگ و زندگی» است. برادرش از استفاده او از دستگاه اکسیژن و حال «وخیم» خواهرش سخن میگوید، و پزشکان توصیه کردهاند که او باید حداقل برای مدتی طولانی از شرایط زندان دور بماند.
در این میان، شیرین اردکانی، وکیل نرگس محمدی در پاریس، که روز سهشنبه ۱۵ اردیبهشت نشستی خبری در این شهر درباره وضعیت موکلش برگزار کرد، نسبت به وخامت شرایط جسمانی موکلش هشدار داد.
خانم اردکانی پس از این نشست خبری در گفتوگو با رادیو فردا، در مورد رفتار حکومت جمهوری اسلامی با این زندانی سیاسی، به موضوعی کلیدی اشاره میکند: اینکه انتقال نرگس محمدی از زندان اوین به زندان زنجان، نهتنها یک جابهجایی ساده نبوده، بلکه بخشی از یک سیاست فشار علیه این فعال حقوق بشر است و محمدی را از شبکه حمایتی و شرایط نسبتاً متفاوت زندان اوین جدا کرده و در محیطی آسیبپذیرتر قرار داده است.
شیرین اردکانی، وکیل نرگس محمدی، در کنفرانس خبری روز ۱۵ اردیبهشت در پاریس
اردکانی به رادیو فردا گفت: «اینکه نرگس محمدی را به زندان زنجان منتقل کردهاند، که اصلاً یک زندان سیاسی نیست، اقدامی تلافیجویانه است؛ اقدامی علیه او برای دور کردنش از تهران، جایی که در آن زندگی میکند، و همچنین برای اینکه دست مسئولان بازتر باشد. زیرا میدانیم که زندانیان سیاسی اوین، بهدلیل سازمانیافتگی و بهواسطه یک سنت طولانی از مبارزه برای دفاع از حقوق جمعی و سیاسی خود، توانستهاند نوعی توازن قوا با نهادهای زندان ایجاد کنند. این وضعیت در زندان زنجان وجود ندارد، چون آنجا یک زندان عمومی است با افرادی که زندانیان عقیدتی نیستند و جایی است که زندانیان حتی بیشتر در معرض خشونت از سوی زندانبانان قرار دارند».
نگرانی خانواده محمدی در خارج از ایران
اما ابعاد این بحران فقط به وضعیت یک زندانی محدود نمیشود. خانواده نرگس محمدی، همسر و دو فرزندش که سالهاست در خارج از ایران زندگی میکنند، در شرایطی از اضطراب و بیخبری قرار دارند.
تقی رحمانی، همسر خانم محمدی، به خبرگزاری رویترز گفته که بهدلیل قطعی اینترنت، گرفتن اطلاعات دربارهٔ همسرش بسیار دشوار است و فقط با تماسهای محدود تلفنی ممکن است.
به گفتهٔ شیرین اردکانی، چنین وضعیتی برای بسیاری از ایرانیانِ در تبعید به یک تجربهٔ مشترک تبدیل شده است؛ ترکیبی از قطع ارتباط، نگرانی دائمی و ترس از خبرهای ناگهانی.
این وکیل دادگستری گفت: امروز، علی و کیانا رحمانی، دوقلوهای نرگس محمدی که در هشت سالگی، در حالی که مادرشان در زندان بود، به فرانسه پناه آوردند، طبعاً بسیار مضطرب هستند. آنها بهشدت نگران سلامت مادرشان هستند، همانطور که بسیاری از ایرانیانی که در فرانسه، اروپا یا ایالات متحده در تبعید زندگی میکنند، نگران نزدیکان خود هستند».
او افزود: «ما بهعنوان ایرانیانِ در تبعید و اعضای دیاسپورا، از عزیزانمان خبری نداریم. قطع اینترنت که از سوی رژیم اعمال میشود، ما را در این اضطراب فرو میبرد، در حالی که از سر گرفته شدن بمبارانها نیز مایه نگرانی است و میدانیم که جنگ رژیم ایران علیه مردم خود حتی یک لحظه هم متوقف نشده است. بنابراین، علی و کیانا رحمانی امروز بسیار نگران مادرشان هستند».
تلاشهای بینالمللی
در سطح بینالمللی، تلاشها برای نجات جان نرگس محمدی وارد مرحلهٔ تازهای شده است.
پیشتر آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل متحد، از گزارشها دربارهٔ وضعیت نامناسب و وخیم جسمی نرگس محمدی، ابراز نگرانی کرد و از مقامات ایرانی خواسته تا اطمینان حاصل کنند که خانم محمدی مراقبتهای پزشکی لازم را دریافت میکند.
مایک والتز، نمایندهٔ آمریکا در سازمان ملل، نیز در شبکهٔ ایکس نوشت که بر اساس گزارشها، محمدی در ایران با «خشونت شدید و بدرفتاری» و «ضربوشتم در زندان» مواجه شده است.
اردکانی در این زمینه میگوید: «ما همراه با سازمانهای مدافع حقوق بشر، از جمله گزارشگران بدون مرز و انجمن پن آمریکا و همچنین دیگر انجمنهای حقوق بشری، یک درخواست حقوقی به فولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد، ارائه دادیم؛ همچنین این درخواست را به گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور شکنجه و نیز به هیئت حقیقتیاب سازمان ملل درباره جمهوری اسلامی دادیم؛ هیئتی که به ارتکاب جنایت علیه بشریت توسط جمهوری اسلامی مظنون است».
این وکیل دادگستری افزود: «ما از آنها خواستیم که برای آزادی نرگس محمدی مداخله کنند و خودداری مقامات ایرانی از ارائه مراقبتهای قلبی به او نزد پزشکش در تهران، انتقال او به تهران و آزادیاش به دلایل پزشکی را مورد توجه قرار دهند. تمام این موارد در این درخواست حقوقی مطرح شده است».
نقض حقوق همه زندانیان سیاسی
اردکانی این پرونده را در چارچوبی گستردهتر میبیند؛ چارچوبی که به گفتهٔ او، فقط به نرگس محمدی محدود نمیشود و نشاندهندهٔ وضعیت کلی زندانیان سیاسی ایران و آن چیزی است که او نقض مداوم «حقوق بنیادین انسانی» مینامد.
وکیل خانم محمدی گفت: «حقوق نرگس محمدی، مانند بسیاری از زندانیان سیاسی در ایران، هر روز نقض میشود. این نقض شامل حق حیات، حق سلامت و کرامت انسانی اوست. و متأسفانه میبینیم که او تنها در این وضعیت نیست؛ چرا که زندانیان سیاسی هر روز با شکنجه، اعترافات اجباری و گاهی با حکم اعدام روبهرو میشوند. همچنین در روزهای اخیر شاهد بودهایم که برخی از معترضان بسیار جوان دوباره به دار آویخته شدهاند».
مجموع روایتها دربارهٔ وضعیت نرگس محمدی از خانواده، وکلا، پزشکان و نهادهای بینالمللی تصویری نگرانکننده ارائه میدهد: اینکه این وضعیت اکنون به مرحلهای حساس رسیده و او باید فوراً آزاد شود.
با این حال، پرسش اصلی همچنان باقی است: آیا هشدارها و فشارهای بینالمللی میتواند به اقدامی فوری برای نجات جان او منجر شود؟ پاسخ شاید در ساعات و روزها آینده روشن شود؛ در حالی که زمان، به گفتهٔ نزدیکانش، مهمترین عامل تعیینکننده است.