انجمن قلم آمریکا در تازهترین گزارش سالانهٔ خود دربارهٔ وضعیت آزادی بیان در جهان اعلام کرد شمار نویسندگان زندانی در سال ۲۰۲۵ برای نخستین بار از سال ۲۰۱۹ که این شاخص منتشر میشود، از مرز ۴۰۰ نفر عبور کرده است.
این گزارش از افزایش چشمگیر بازداشت نویسندگان و فعالان فرهنگی در ایران نیز خبر میدهد.
این گزارش که روز سهشنبه ۲۲ اردیبهشت منتشر شد، میگوید در سال ۲۰۲۵ میلادی در مجموع ۴۰۱ نویسنده در ۴۴ کشور زندانی بودهاند، در حالیکه این رقم در سال پیش ۳۷۵ نفر در ۴۰ کشور بود.
انجمن قلم آمریکا در شاخص «آزادی نوشتن» خود تأکید کرده است که طی هفت سال گذشته شمار نویسندگان زندانی در جهان ۶۸ درصد افزایش یافته و این روند نشاندهندهٔ تشدید مداوم سرکوب آزادی بیان و خاموشکردن صداهای منتقد در کشورهای مختلف است.
بر اساس این گزارش، چین همچنان بزرگترین زندان نویسندگان در جهان است و با ۱۱۹ مورد در صدر فهرست قرار دارد. ایران با ۵۳ نویسندهٔ زندانی در رتبهٔ دوم ایستاده و بهگفتۀ پن آمریکا، شدیدترین افزایش بازداشتها در ایران طی سال گذشته رخ داده است.
این سازمان میگوید مقامهای جمهوری اسلامی در سال ۲۰۲۵ دستکم ۱۷ بازداشت تازه انجام دادند و شمار نویسندگان زندانی را بار دیگر به سطح دوران اعتراضهای «زن، زندگی، آزادی» در سال ۱۴۰۱ نزدیک کردهاند.
کارین دویچ کارلکار، مدیر برنامهٔ نویسندگان در معرض خطر در پن آمریکا، در اینباره گفت مقامهای جمهوری اسلامی در میان کشورهای جهان «کارزاری بهویژه خشن علیه صداهای مستقل» به راه انداختهاند.
او افزود شاعران، مترجمان، پژوهشگران، ترانهسرایان، تحلیلگران آنلاین، مدافعان حقوق بشر و ستوننویسان همگی هدف بازداشت و سرکوب قرار گرفتهاند، زیرا حکومت ایران در تلاش است «بحث و مخالفت» را خاموش کند.
این گزارش میگوید موج تازهٔ سرکوبها در ایران پس از جنگ ۱۲ روزه خرداد و تیر ۱۴۰۴ میان ایران و اسرائیل، شدت گرفت و علاوه بر چهرههای شناختهشدۀ منتقد، دامان گروهی از پژوهشگران و مترجمان را هم گرفت.
در میان افرادی که نام آنها در گزارش آمده، از حسین رونقی، فعال مدنی و تحلیلگر آنلاین، پرویز صداقت و محمد مالجو، اقتصاددان، مهسا اسداللهنژاد، جامعهشناس، و شیرین کریمی، نویسنده و مترجم، نام برده شده است.
پن آمریکا همچنین به بازداشت دوبارۀ نرگس محمدی، برندۀ جایزۀ نوبل صلح، و سپیده قلیان اشاره کرده که بهگفتۀ این سازمان در جریان یک مراسم یادبود در آذر پارسال بهطور خشونتآمیز بازداشت شدند.
در بخش دیگری از گزارش آمده که ایران یکی از سه کشوری است که همزمان درگیر جنگ بوده و در فهرست ۱۰ زندانبان اصلی نویسندگان نیز قرار داشته است. دو کشور دیگر روسیه و «اسرائیل/سرزمینهای اشغالی فلسطینی» هستند.
پن آمریکا میگوید در هر سه کشور، نویسندگانی که در آثار، نوشتهها یا اظهارنظرهای خود مواضع ضدجنگ بیان کردهاند، هدف بازداشت و پیگرد قرار گرفتهاند.
بر اساس این گزارش، اسرائیل در سال ۲۰۲۵ دستکم شش نویسنده و روزنامهنگار را بهدلیل مواضع ضدجنگ بازداشت کرده و روسیه نیز ۱۸ نویسنده را بهدلیل مخالفت با جنگ اوکراین زندانی یا بازداشت کرده است.
این گزارش همچنین از ورود نام ایالات متحده به شاخص آزادی نوشتن برای نخستین بار خبر داده است.
پن آمریکا بازداشت چندهفتهای سامی حمدی، تحلیلگر و ستوننویس بریتانیایی منتقد اسرائیل، توسط مأموران ادارۀ مهاجرت آمریکا را نمونهای از «استفادۀ ابزاری» از سازوکارهای مهاجرتی برای «خاموشکردن صداهای مستقل» توصیف کرده است.
بر اساس این گزارش، پس از چین و ایران، عربستان سعودی، ویتنام، ترکیه، اسرائیل و سرزمینهای فلسطینی اشغالی، روسیه، بلاروس، مصر و میانمار در ردههای بعدی زندانبانان نویسندگان قرار دارند.
پن آمریکا همزمان اعلام کرد پایگاه دادهٔ «نویسندگان در معرض خطر» این سازمان امسال برای نخستین بار از هزار پروندهٔ فعال عبور کرده است.
این پایگاه، ۱۰۵۹ مورد آزار و پیگرد نویسندگان در ۸۳ کشور را ثبت کرده که شامل ۵۳ مورد قتل، ۱۳ مورد ناپدیدسازی اجباری و ۱۷۰ مورد تبعید یا مهاجرت اجباری نویسندگان است.
کارین دویچ کارلکار در پایان این گزارش هشدار داده که حمله به نویسندگان تنها محدود به یک فرد یا یک کشور نیست، بلکه نشانهای از تهدید گستردهتر علیه آزادی اندیشه، خلاقیت و حق مخالفت در سراسر جهان است.