استفادۀ ارتش روسیه و اوکراین از مهمات خوشهای از آغاز تهاجم نظامی مسکو به افزایش «چشمگیر» تلفات در نتیجۀ کاربرد این نوع مهمات منجر شده و بار دیگر اهمیت پیوستن سایر کشورها به ممنوعیت بینالمللی استفاده از مهمات خوشهای را برجسته کرده است.
بر اساس گزارش یک ناظر بینالمللی که روز سهشنبه ۱۴ شهریور منتشر شد، در سال ۲۰۲۲ بیش از ۳۰۰ تن در اوکراین بر اثر بمبهای خوشهای کشته و بیش از ۶۰۰ تن زخمی شدند.
تا پیش از این و در طول یک دهۀ گذشته، سوریه به عنوان کشوری که بیشترین تلفات ناشی از کاربرد این مهمات مناقشهبرانگیز را داشت، شناخته میشد.
«ائتلاف علیه مهمات خوشهای» که یک کارزار بینالمللی مدنی است در گزارش سالانۀ خود تصریح کرده که در سال ۲۰۲۲ دستکم یکهزار و ۱۷۲ تن که ۹۵ درصد آنها غیرنظامی بودهاند بهدلیل کاربرد این نوع مهمات در هشت کشور شامل «اوکراین، جمهوری آذربایجان، عراق، لائوس، لبنان، میانمار، سوریه و یمن» کشته و یا مجروح شدند.
تامار گابلنیک، مدیر این کارزار، افزایش تلفات غیرنظامی مهمات خوشهای در سال گذشتۀ میلادی را «تکاندهنده» خوانده و دربارۀ پیامدهای «ویرانگر» کاربرد این نوع تسلیحات بر غیرنظامیان از جمله کودکان هشدار داده است.
بیشتر در این باره:
دیدبان حقوق بشر استفاده روسیه از بمب خوشهای در اوکراین را محکوم کرداو با «توجیهناپذیر» خواندن استفاده از مهمات خوشهای تأکید کرد همه کشورهایی که این نوع تسلیحات را تا کنون ممنوع نکردهاند باید ممنوعیت آن را فوری در دستور کار خود قرار دهند.
دلیل اصلی برای اعمال ممنوعیت بینالمللی بر مهمات خوشهای این است که کاربرد آن «هم بیدرنگ و هم در بلندمدت» به زخمی و یا کشته شدن غیرنظامیان منجر میشود. اجزاء منفجر نشده بمبهای خوشهای سالها در مناطق جنگی باقی میماند و مثل مینهای ضدنفر قربانی میگيرد.
در مجموع ۱۱۲ کشور جهان معاهدۀ سال ۲۰۰۸ مبنی بر ممنوعیت استفاده از مهمات خوشهای را تصویب کردند. اما روسیه، اوکراین و آمریکا هنوز به این معاهده نپیوستهاند.
در تازهترین گزارش «ائتلاف علیه مهمات خوشهای» همچنین آمده است که در سال ۲۰۲۱ (قبل از شروع جنگ در اوکراین) هیچ موردی از تلفات بر اثر کاربرد جديد این نوع از مهمات در آن سال گزارش نشده بود؛ هر چند دستکم ۱۴۹ مورد تلفات مربوط به کاربرد آن در سالهای پیشتر شناسایی و ثبت شده است.
در سال ۲۰۲۲ و پس از تهاجم نظامی روسیه به خاک اوکراین نیز ۸۹۰ مورد تلفات جدید فقط در اوکراین گزارش شده است.
مری ویرهم، از مدیران دیدبان حقوق بشر و دستاندرکار تهیۀ گزارش اخیر، مجروح و کشته شدن غیرنظامیان بهوسیلۀ مهمات خوشهای ۱۵ سال پس از ممنوعیت بینالمللی آن را «خلاف وجدان» خوانده است.
در همین حال، در این گزارش سالانه تأکید شده است که ارتش روسیه در حملات خود به اوکراین بهطور مکرر از مهمات خوشهای استفاده کرده و شمار زیادی غیرنظامی در نتیجۀ این حملات کشته و مجروح شدهاند. ارتش اوکراین نیز متقابلاً از این نوع مهمات استفاده کرده که تلفات غیرنظامی به جا گذاشته است.
دولت آمریکا در ماه ژوئیه امسال اعلام کرد که به اوکراین مهمات خوشهای خواهد داد. این تصمیم با انتقاد از سوی متحدان آمریکا و گروههای مدافع حقوق بشر روبهرو شد. واشینگتن میگوید که ارتش اوکراین برای ضدحملات خود به مواضع ارتش روسیه به این مهمات نیاز دارد.
بیشتر در این باره:
جیک سالیوان: دولت بایدن هزاران بمب خوشهای در اختیار اوکراین قرار میدهدبهرغم جمعآوری شواهد مستند توسط دیدبان حقوق بشر و سایر گروههای حقوق بشری، کرملین کاربرد مهمات خوشهای در تهاجم نظامی به اوکراین را تکذیب کرده است. کرملین همچنین از این تهاجم به عنوان «عملیات ویژه نظامی» نام میبرد.
در بخش دیگری از گزارش سالانۀ ائتلاف علیه مهمات خوشهای آمده است که در سال ۲۰۲۲ کاربرد مهمات خوشهای در سوریه و میانمار نیز گزارش شده است.
آمارهای مربوط به تلفات این نوع مهمات که در آن گروههای سنی تفکیک شدهاند نشان میدهد که ۷۱ درصد از تلفات مهمات خوشهای کودکان هستند.