در میانه آتشبس در جنگ دوم اسرائیل با ایران در یک سال اخیر، رومن گوفمن از ۱۲ خرداد در مقام رئیس جدید موساد کار خود را آغاز کرد.
او بر صندلی ریاست نهادی تکیه زده که ۷۷ سال پیش، یک سال پس از تشکیل کشور اسرائیل، با عنوان رسمی «سازمان اطلاعات و مأموریتهای ویژه» برپا شد.
گوفمن چهاردهمین رئیس این تشکیلات است؛ ۵۰ ساله و زادهٔ بلاروس که ۳۶ سال عمرش را در اسرائیل گذرانده است. او زمانی به دنیا آمد که بلاروس هنوز یکی از جمهوریهای اتحاد جماهیری شوروی پیشین بود.
وقتی نوجوان بود، شوروی فرو پاشید و جمهوریهای مختلف آن مستقل شدند؛ اتفاقی که باعث شد یهودیان بلاروس و سایر جمهوریهای شوروی از ممنوعیت دهها سالهٔ سفر به خارج رها و بسیاری از آنها راهی اسرائیل شوند.
خانوادهٔ گوفمن، شامل پدر دکتر و مادر آموزگار، در میان نخستین گروههای مهاجران یهودی به اسرائیل در سال ۱۹۹۰ بودند.
رومن دورهٔ راهنمایی و دبیرستان را در شهر جنوبی اشدود در ساحل مدیترانه گذراند. پسربچهٔ مهاجری که عبری را با لهجهٔ بومی سخن نمیگفت و با خشونت پسران مدرسه در محلهٔ نسبتاً فقیر روبهرو بود. به همین دلیل شروع به تمرین بوکس کرد تا جایی که به مقام دوم کشوری رسید.
او پس از پایان دورهٔ سهسالهٔ سربازی در ارتش ماند و پیاپی ارتقا درجه یافت؛ فرماندهی شماری از تیپها و لشکرهای مهم در شمال و کرانهٔ باختری بر عهدهاش بود تا سرانجام نامش بهعنوان یک ژنرال با سابقهٔ نظامی مملو از ابتکارات میدانی مطرح شد.
بنیامین نتانیاهو پس از تشکیل آخرین دولت خود در حدود پنج سال پیش، گوفمن را بهعنوان دستیار نظامی ویژهٔ خود در دفتر نخستوزیری انتخاب کرد.
بهنوشتۀ رسانههای اسرائیل، در حالی که نتانیاهو کمتر به سیاستمداران و مهرههای اطرافش تکیه میکند، اما با سپردن مأموریتهای محرمانه به گوفمن، اعتمادش به او را نشان داد و گوفمن نیز وفاداری خود را به نخستوزیر ثابت کرده است.
از راست: نتانیاهو، جیدی ونس، رومن گوفمن و...، اکتبر ۲۰۲۵ دفتر نخستوزیر اسرائیل
انتخابی نهچندان معمول
در دهههای اخیر کسی که به ریاست موساد میرسد، معمولاً بیش از پنج سال فرصت تکیه زدن بر این جایگاه را ندارد. تنها ایسار هرئل، دومین رئیس، ۱۱ سال و مئیر داگان، رئیس دهم، ۹ سال در این مقام مانده بودند.
انتخاب رئیس این دستگاه در حیطهٔ اختیارات نخستوزیر است که از چند ماه قبل از پایان کار رئیس کنونی موساد، با نامزدهای احتمالی این مقام مصاحبه میکند و کارنامهٔ آنها را میسنجد.
بنا به عرف، نخستوزیر رئیس این نهاد را از بین کسانی انتخاب کند که سالهای طولانی در این تشکیلات بوده و سابقهای درخشان در چارچوب وظایف محوله و ابتکارات برجای گذاشته باشد.
بنیامین نتانیاهو دو ماه پیش از حملهٔ مشترک اسرائیل و آمریکا به ایران، اعلام کرد رومن گوفمن را به ریاست موساد برگزیده است.
اعلام انتخاب گوفمن موجب شگفتی برخی مقامات امنیتی اسرائیل شد و تعدادی از آنها آشکارا در رسانهها گلایه کردند که چرا نتانیاهو یکی از چند نامزد این پست از میان مقامات ارشد موساد را انتخاب نکرده است. اما نتانیاهو با دفاع از انتخاب خود، بهتازگی نیز درجهٔ سرلشکری را در آستانهٔ ریاست گوفمن بر موساد، بر اونیفورم نظامی او الصاق کرد.
شاکیان علیه گوفمن در دیوان عالی
چند روز بعد از اعلام انتخاب گوفمن به ریاست موساد، دو نهاد از کنشگران جامعهٔ اسرائیلی و یک شاکی خصوصی علیه این انتخاب به دیوان عالی شکایت کردند و شایستگی گوفمن را برای تکیه زدن بر این تشکیلات زیر سؤال بردند.
شاکیان به عملکرد گوفمن در قبال یک مرد جوان اسرائیلی به نام اوری المکایس اشاره کردند.
پنج سال پیش، هنگامی که المکایس ۱۷ ساله بود و گوفمن فرماندهی لشکر ۲۱۰ ارتش را بر عهده داشت، از سوی نیروهای زیردست گوفمن به خدمت گرفته شد تا بهعنوان بخشی از یک «عملیات نفوذ» از طریق اینترنت، علیه حزبالله، سپاه پاسداران، ارتش سوریه و گروههای مسلح فلسطینی در کرانهٔ باختری فعالیت کند.
سازمان امنیت داخلی المکایس را در سال ۲۰۲۲ به ظن انتشار اطلاعات محرمانه در فضای مجازی بازداشت و ۲۱ ماه بازجویی کرد. براساس درخواست سازمان امنیت داخلی، شاباک، دادستان علیه المکایس برای محاکمهٔ او به اتهامات ضدامنیتی، کیفرخواستی به دادگاه ارائه کرد.
در پی انتشار تحقیقات رسانهها و جنجال آنها، دادگاه سرانجام کیفرخواست را رد و المکایس را بدون محاکمه آزاد و تبرئه کرد.
در جریان شکایاتی که در هفتههای اخیر علیه انتخاب گوفمن به ریاست موساد در دیوان عالی مطرح شد، مشاور حقوقی دولت در نامه به این دادگاه عالی نوشت ماجرای المکایس «سایهٔ سنگینی» بر عملکرد حرفهای گوفمن انداخته است.
شماری از مقامات پیشین نهادهای امنیتی هم نظراتی را علیه گوفمن در رسانهها بیان کردند. همچنین داوید برنئا علیه گوفمن نامهنگاری کرد. او حامی انتصاب یکی از معاونان خود به ریاست بعدی بود.
با این حال، گوفمن علاوه بر نتانیاهو حامیان پرنفوذ دیگری هم در تشکیلات نظامی و امنیتی اسرائیل دارد.
کنارهگیری چند مقام ارشد
دیوان عالی پس از چند هفته بررسی، ۱۱ خرداد شکایات علیه گوفمن را رد، و راه را برای سپردن ریاست موساد به او هموار کرد.
بارنئا نیز یک روز پیش از آغاز به کار گوفمن خطاب به نیروهای سازمانش نوشت: «از شما انتظار دارم در کنار سرلشگر گوفمن بایستید و به بهترین شکل از او حمایت کنید تا با چالشهای پیچیده مقابله کند؛ موفقیت او موفقیت همهٔ ما و کشور است».
اما به گزارش هاآرتص و یدیعوت آحرونوت، دستکم تا کنون یکی از مهمترین مقامات ارشد این سازمان با ناخشنودی از ریاست گوفمن از مقامش کنار رفته و انتظار میرود چند مقام دیگر این تشکیلات هم کنارهگیری کنند.
بارنئا هنوز تغییر حکومت ایران را «ممکن» میداند
ریاست داوید برنئا بر موساد در حالی به پایان رسید که رسانههای عمدهٔ اسرائیلی در روزهای گذشته در گزارشهای مشروحی عملکرد او در پنج سال اخیر بر این تشکیلات را بررسی کردند؛ دو سال و نیم از دوران ریاست او در جنگ مقابل حماس، حزبالله لبنان و جمهوری اسلامی سپری شده بود.
کارنامهٔ موساد در ارتباط با ایران در زیر ریاست بارنئا، در دو جنگ ۱۲ و ۴۰ روزه برای همگان نمود ملموستری یافت.
بارنئا همچنین سالها حامی طرح تبدیل پیجرهای نیروهای سازمان حزبالله به بمب بود؛ طرحی که سرانجام شهریور ۱۴۰۳ اجرا و منجر به مرگ دهها تن و معلول و نابینایی هزاران تن از اعضای این سازمان شد.
گزارشهای اسرائیلهیوم و یدیعوت آحرونوت، حاکی از تغییرات بنیادینی بود که بارنئا در تشکیلات خود برای پیشبرد اهداف سازمانش، بهویژه در رویارویی با ایران، داده بود. گزارشها از جمله به اقدام او در برپایی «بخش نفوذ» به امید «نزدیک کردن پایان عمر جمهوری اسلامی» اشاره کردند.
گوفمن در مقطعی ریاست موساد را آغاز کرده که دومین جنگ کشورش با ایران هنوز به پردهٔ نهایی نرسیده است. بهگفتۀ تحلیلگران در رسانههای اسرائیل، یکی از حساسترین وظایف سازمان زیر ریاست گوفمن کماکان مقابله با حکومت تهران و متحدینش خواهد بود.
بارنئا خود در آخرین روز کاریاش مدعی شد که «تغییر واقعیات در ایران از طریق سرنگونی حکومت کنونی هدفی ممکن و دستیافتنی است». او در آیین خداحافظی با نیروهای سازمانش افزود که این هدف باید همچنان «اولویت اصلی ما» و «وظیفه در قبال نسلهای آینده» است.
یدیعوت آحرونوت ۱۱ خرداد نوشت دورهٔ بارنئا در شرایط «ناخوشایندی» به پایان میرسد که «منابع ناشناس» «سعی کردند شکست جنگ در ایران را به گردن او بیندازند». اشارهٔ این روزنامه به انتشار گزارشهایی در نیویورکتایمز و شمار دیگری از رسانههای آمریکایی است.
یدیعوت آحرونوت ادعا کرده بارنئا به دونالد ترامپ قول نداده بود که حکومت ایران در چند روز سقوط کند و «از دستکم هشت ماه صحبت کرده بود» و بخش قابل توجهی از طرحی که او برای این هدف ارائه کرده بود، اجرا نشد.
وظایف این تشکیلات از جمله تقابل با برنامهٔ هستهای ایران، حتی اگر نخستوزیر حامی رومن گوفمن در انتخابات چند ماه دیگر تغییر کند، عوض نخواهد شد، چراکه رویکرد رقیبان سیاسی نتانیاهو مانند نفتالی بنت و گادی آیزنکوت در امور امنیتی و بهویژه برخورد با ایران تفاوتی با نخستوزیر کنونی ندارد.