وزیر خارجه ایالات متحده در اظهاراتی تازه درباره ایران گفت حکومت جمهوری اسلامی با «شکاف در ساختار رهبری» روبهروست و مردم ایران «قربانیان روزانه» این حکومت هستند.
مارکو روبیو که شامگاه سهشنبه ۱۵ اردیبهشت، به جای کارولین لویت، نشست خبری کاخ سفید را برگزار میکرد، در کنار توضیح درباره عملیات آمریکا در تنگهٔ هرمز، بخش مهمی از سخنانش را به وضعیت داخلی ایران، فشار اقتصادی بر حکومت و مسیر احتمالی مذاکره اختصاص داد.
وزیر خارجه آمریکا گفت حکومت ایران با وجود فشارهای شدید اقتصادی، بهدلیل بیتوجهی به رنج مردمش همچنان به سیاستهای خود ادامه میدهد، اما «آستانهٔ تحمل درد» جمهوری اسلامی نامحدود نیست.
او افزود: برخی مقامهای انتخابی ایران «واقعیت» شرایط اقتصادی را درک میکنند، اما به گفتهٔ او، روحانیون و نیروهای نزدیک به سپاه پاسداران بیش از هر چیز به «بقای حکومت به هر قیمت» فکر میکنند.
روبیو همچنین گفت ساختار چندلایه حکومت ایران روند مذاکرات را دشوار کرده است، بهطوری که پاسخ به برخی پیشنهادها «پنج یا شش روز» زمان میبرد، زیرا باید به تأیید رهبر جمهوری اسلامی برسد.
وزیر خارجه آمریکا افزود ایران برای ادامه بستن تنگه هرمز باید «هزینه» بپردازد و در غیر این صورت با «پیامدهای خردکننده اقتصادی» و انزوای دیپلماتیک بیشتر روبهرو خواهد شد.
«رئیسجمهور آمریکا از آنچه بر مردم ایران میگذرد دلشکسته است»
وزیر خارجه آمریکا در پاسخ به پرسشی درباره اظهارات دونالد ترامپ مبنی بر اینکه «مردم ایران باید سلاح داشته باشند»، گفت رئیسجمهور آمریکا از آنچه بر مردم ایران میگذرد «دلشکسته» است.
او گفت: «ببینید، در نهایت حرف رئیسجمهور که بارها هم بر آن تأکید کرده این است که ایکاش مردم ایران... در واقع، او از دیدن این تصاویر بسیار متأثر و دلشکسته است. فکرش را بکنید، اگر شما یک ایرانی باشید؛ از اینکه چرخهٔ اقتصاد برایتان نمیچرخد ناراضی هستید. آزادی ندارید. فرصتی برای بیان نظرات خود ندارید. دوستانی دارید که چون برای اعتراض بیرون رفته بودند، هدف گلوله قرار گرفتهاند. برای او واقعاً دردآور است که میبیند با این مردم چنین بدرفتاری میشود و آنها هیچ راهی برای ایستادگی در برابر حکومتشان ندارند».
آقای روبیو افزود: «در ضمن، این موضوع به گذشته برمیگردد؛ اگر اعتراضهای سال ۱۳۸۸ را به یاد بیاورید که مردم را در خیابانها به خاک و خون کشیدند. رفقا، این یک حکومت بیرحم است. اینها همان کسانی هستند که مردم را در میدان شهر از جرثقیل آویزان میکنند تا همه ببینند. آنها همچنان به اعدامها ادامه میدهند و بیش از پانزده سال است که روال کارشان همین بوده است».
وی ادامه داد: «بنابراین، فکر میکنم منظور رئیسجمهور این است که ایکاش مردم ایران توانایی مقابله با این اتفاقاتی را که برایشان میافتد داشتند. من این نگاه را کاملاً جدا و متمایز از جزئیات عملیاتی میبینم که پیش از پایان یافتنش در جریان بود و قطعاً متفاوت از عملیاتی است که هماکنون در حال انجام است».
وزیر خارجه آمریکا گفت: «در هیچ کشوری در جهان چنین فاصله بزرگی میان مردم و کسانی که بر آنها حکومت میکنند نمیبینم». روبیو افزود ایران کشوری با «تاریخ و میراثی شگفتانگیز» است و مردم آن، به گفتهٔ او، فقط خواهان «زندگی عادی» هستند.
او همچنین گفت مردم ایران بیش از هر کسی از عملکرد حکومت خود آسیب میبینند، هرچند به گفتهٔ او جهان نیز از سیاستهای جمهوری اسلامی، از جمله حمایت تهران از گروههایی مانند حزبالله، حماس و حوثیها و همچنین اقدامات ایران در تنگه هرمز، زیان میبیند.
روبیو گفت ایران اکنون با تورم ۷۰ درصدی، سقوط شدید ارزش پول ملی و توقف بخش عمده تجارت خارجی روبهروست. او گفت که «۹۰ درصد تجارت ایران متوقف شده» و محاصره دریایی روزانه تا ۵۰۰ میلیون دلار به درآمدهای ایران لطمه میزند.
وزیر خارجه آمریکا این فشارها را «پاسخ به اقدامات ایران در تنگه هرمز» دانست و گفت واشینگتن همزمان با عملیات دریایی، اجرای تحریمها را نیز تشدید کرده تا توان جمهوری اسلامی برای کسب، انتقال و بازگرداندن درآمدهای خود کاهش یابد.
او هشدار داد هر نهاد مالی یا شرکت خارجی که به دور زدن تحریمهای ایران کمک کند، با خطر تحریمهای ثانویه و قطع دسترسی به سامانه مالی آمریکا روبهرو خواهد شد.
مسئلهٔ هستهای
مارکو روبیو درباره برنامه هستهای ایران نیز گفت تهران همواره اعلام کرده که خواهان سلاح هستهای نیست، اما به گفتهٔ او رفتار جمهوری اسلامی خلاف این ادعاست. او به غنیسازی اورانیوم تا سطح ۶۰ درصد، ساخت تأسیسات زیرزمینی و توسعه موشکهای دوربرد اشاره کرد و گفت این اقدامات با یک برنامه صرفاً غیرنظامی همخوانی ندارد.
او افزود اگر ایران فقط برنامه هستهای غیرنظامی برای تولید برق بخواهد، میتواند مانند برخی کشورها سوخت غنیشده را از خارج وارد کند و نیازی به غنیسازی داخلی ندارد.
وزیر خارجه آمریکا گفت هدف دیپلماسی کنونی این است که مشخص شود ایران حاضر است بر سر چه موضوعاتی مذاکره کند و چه امتیازهایی را در آغاز راه میپذیرد. به گفتهٔ او، مسئلهٔ اورانیوم غنیشدهٔ باقیمانده در ایران نیز باید در مذاکرات حلوفصل شود.
روبیو بار دیگر گفت واشینگتن ترجیح میدهد مسیر دیپلماسی طی شود، اما جمهوری اسلامی باید «واقعیت وضعیت» را بپذیرد و پای میز مذاکره بیاید. او گفت مسیر دیپلماتیک میتواند به بازسازی، ثبات و رفاه ایران منجر شود، اما گزینهٔ دیگر «انزوای فزاینده، فروپاشی اقتصادی و شکست کامل» خواهد بود.
وزیر خارجه آمریکا همچنین هشدار داد ایران نباید اراده ایالات متحده در دوره ریاستجمهوری دونالد ترامپ را آزمایش کند. او گفت ترامپ بارها نشان داده که تهدیدهای خود را عملی میکند و اگر ایران وارد مسیر تشدید تنش شود، «در نهایت بازنده خواهد بود».
بخش دیگری از نشست خبری روبیو به عملیات موسوم به «پروژه آزادی» در تنگه هرمز اختصاص داشت. او گفت این عملیات برای کمک به خروج هزاران ملوان و خدمه کشتیهای تجاری از خلیج فارس و بازگرداندن آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز آغاز شده است.
روبیو بار دیگر تأکید کرد این عملیات «تهاجمی نیست، دفاعی است» و نیروهای آمریکایی فقط در صورتی شلیک خواهند کرد که ابتدا هدف حمله قرار گیرند. او همچنین گفت نیروهای آمریکا تاکنون هفت قایق تندروی ایرانی را که به هشدارها توجه نکرده بودند، منهدم کردهاند.
«هیچ شلیکی انجام نمیدهیم مگر اینکه ابتدا به ما شلیک شود»
وزیر خارجه ایالات متحده در بخش دیگری از کنفرانس خبری خود اعلام کرد که «پروژهٔ آزادی» آمریکا در تنگهٔ هرمز، «یک عملیات تهاجمی نیست، بلکه یک عملیات دفاعی است».
روبیو با اشاره به این عملیات گفت: «ایالات متحده آغازگر درگیری در تنگه نیست، اما در صورت تهدید، قاطعانه پاسخ خواهد داد».
او تأکید کرد: «معنایش خیلی ساده است: هیچ شلیکی انجام نمیدهیم مگر اینکه ابتدا به ما شلیک شود».
ایالات متحده روز ۱۴ اردیبهشت عملیات پروژهٔ آزادی را برای خارج کردن کشتیها و شناورهای متعلق به کشورهای بیطرف در درگیری با ایران و خدمههایشان از تنگهٔ هرمز آغاز کرد.
اما دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در پستی در تروث سوشال خبر داد که این عملیات برای «مدت کوتاهی» متوقف میشود تا به مذاکرات تهران و واشینگتن برای پایان دادن به جنگ فرصتی داده شود.
وزیر خارجه آمریکا گفت: «ایالات متحده به پاکسازی مسیر در تنگه ادامه خواهد داد تا آزادی کشتیرانی را برقرار کند».
او با انتقاد از ایران به خاطر مسدود کردن تنگه هرمز و مجبور کردن کشتیها به عبور از مسیر مورد نظر خود گفت: «هیچ قانون بینالمللی وجود ندارد که به یک کشور اجازه دهد یک آبراه بینالمللی را کنترل کند. کارگذاری مین در آب و حمله به کشتیها یک اقدام مجرمانه است».
روبیو این اقدامات را «کاملاً غیرقانونی و غیرقابل قبول» دانست.
به گفتهٔ او، در پی درگیریهای جاری در تنگه هرمز، ده ملوان غیرنظامی جان خود را از دست دادهاند.
وزیر خارجه ایالات متحده اعلام کرد که نیروهای آمریکایی هفت قایق تندروی ایرانی را در تنگه هرمز منهدم کردهاند.