عملیات «طرد اقتصادی» آمریکا علیه ایران چیست و چه محورهایی دارد؟

وزیر خزانه‌داری ایالات متحده روز دوشنبه دوم شهریور اقدامات گسترده و همه‌جانبه اقتصادی علیه جمهوری اسلامی ایران را با عنوان «عملیات طرد اقتصادی» اعلام کرد که هدف از آن، به گفتهٔ اسکات بسنت، «قطع تمام شریان‌های حیاتی اقتصادی» ایران است، «تا زمانی که تهران کاملاً تنها بماند».

وزیر خزانه‌داری آمریکا در یک نشست خبری گفت: «در جنگ جهانی دوم، روز نبرد “دی-دِی” نقطهٔ آغاز تاریخی کارزاری با متحدان‌مان برای هدف قرار دادن و بیرون راندن دشمن از مواضعش، از جمله مواضع مستقر در کشورهای ثالث بود».

بسنت افزود: «امروز، با همان روحیه، ما در حال آغاز یک یورش اقتصادی علیه ارتباطات مالی ایران در سراسر جهان هستیم. هدف ما قطع تمام شریان‌های حیاتی اقتصادی است که این رژیم مستبد را سرپا نگه می‌دارد، تا زمانی که تهران کاملاً تنها بماند».

وزیر خزانه‌داری آمریکا اظهار داشت: «رئیس‌جمهور ترامپ اقدامی را انجام داده است که پیشینیان او مدت‌ها آن را به تعویق انداخته بودند. تحت رهبری او، آمریکا دیگر تهدید ایران را مدیریت نمی‌کند، بلکه ما در حال پایان دادن به آن هستیم. کسانی که در کنار ایالات متحده بایستند، از ثمرات شراکت با ما بهره‌مند خواهند شد. اما کسانی که خود را به تهران گره می‌زنند، باید انتظار داشته باشند که در انزوای یک رژیم در حال فروپاشی شریک شوند».

محورهای عملیات طرد اقتصادی

وزارت خزانه‌داری آمریکا می‌گوید عملیات «طرد اقتصادی» قرار است شریان‌های حیاتی اقتصادی را که رژیم ایران و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را سرپا نگه می‌دارند، قطع کند.

این اقدامات، به گفته آن، آغازگر یک کارزار مستمر و هدفمند برای مسدود کردن تمام منابع مالی است که «از بزرگترین حامی دولتی تروریسم پشتیبانی می‌کنند».

وزارت خزانه‌داری تأکید کرده که شبکه‌ها، تسهیل‌کنندگان و کانال‌های مالی را که ایران برای قاچاق نفت، دور زدن تحریم‌ها و تامین مالی تروریسم استفاده می‌کند، شناسایی و ترسیم کرده است و با همکاری شرکای خود در دولت ایالات متحده، در هدف قرار دادن هرگونه منبع درآمد غیرقانونی رژیم قاطعانه و بدون اغماض عمل خواهد کرد.

تهدید آمریکا برای انزوای شدید اقتصادی ایران تا چه اندازه جدی است؟

تحریم‌های ثانویه

اقدامات جدید قرار است کشورها را برای اقدام فوری تحت فشار قرار دهد و ریسک تحریم‌های ثانویه را برای فعالیت‌های مرتبط با ایران گسترش می‌دهد.

بر این اساس، تیم‌هایی از وزارتخانه‌های خزانه‌داری، امور خارجه و جنگ در حال رایزنی با همتایان خود در سراسر جهان هستند تا به روشنی اعلام کنند که ایالات متحده انتظار اقدام فوری دارد.

به هر کشور یک جدول زمانی مشخص داده خواهد شد تا فعالیت‌های مرتبط با ایران که شناسایی شده‌اند، متوقف شود. به گفته وزارت خزانه‌داری آمریکا، «اگر آن‌ها اقدامی نکنند»، این وزارتخانه وارد عمل خواهد شد.

بر این اساس، هر نهادی که پول‌شویی یا دور زدن تحریم‌ها را از طرف ایران تسهیل کند، با خطر قطع دسترسی به سیستم مالی ایالات متحده مواجه خواهد شد. همچنین دامنهٔ شمول تحریم‌های ثانویه برای کسانی که به تجارت با رژیم ایران ادامه می‌دهند، گسترش یافته و سرعت اجرای اقدامات قهری ایالات متحده را تسریع خواهد کرد.

گسترش دامنهٔ تحریم‌ها

وزارت خزانه‌داری ایالات متحده می‌گوید در حال گسترش دسته‌بندی رفتارهای مرتبط با ایران است که ممکن است در آینده مشمول تحریم‌های ثانویه شوند؛ این امر اقدام علیه کسانی را که فعالیت‌های رژیم را تسهیل می‌کنند، آسان‌تر می‌سازد.

بر این اساس، وزارت خزانه‌داری تصمیماتی را علیه پنج بخش حیاتی شامل دارایی‌های دیجیتال، فناوری، طلا، هوانوردی و کشتیرانی صادر کرده است که به گفته آن، «رژیم ایران تلاش می‌کند از آن‌ها برای سرپا نگه داشتن اقتصاد در حال فروپاشی خود استفاده کند».

* دفتر کنترل دارایی‌های خارجی (اوفک) نزدیک به ۶۰ نهاد، فرد و کشتی را در حوزه‌های قضایی مختلف تحریم کرده که «بی‌ملاحظگی‌های رژیم ایران، از جمله تهیه غیرقانونی فناوری هسته‌ای و موشکی، عملیات سایبری و شبکه‌های درآمدزایی نفتی را امکان‌پذیر می‌سازند».

* اوفک چندین مجوز عمومی را که پیش از این اجازه پرداخت برخی حواله‌ها به ایران و دسترسی ایرانیان به سیستم فرهنگی و دانشگاهی ایالات متحده را می‌داد، به حالت تعلیق درآورد.

* اوفک همچنین دستورالعمل‌های بیشتری را در مورد ریسک‌های تحریمی تسلیم شدن در برابر خواسته‌های ایران در ارتباط با کشتیرانی در تنگه هرمز صادر کرد.

بخش‌های کلیدی هدف تحریم

وزارت خزانه‌داری آمریکا تصریح کرده که اکنون می‌تواند هر شخصی را، صرف‌نظر از این‌که در کجا مستقر است و در بخش‌های زیر از اقتصاد ایران فعالیت می‌کند، تحریم کند:

دارایی‌های دیجیتال: رژیم ایران به طور فزاینده‌ای به ارزهای دیجیتال (رمزارزها) به عنوان ابزار انتخابی برای دور زدن تحریم‌ها روی می‌آورد و از تراکنش‌های مرتبط با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و عوامل داخلی رژیم حمایت می‌کند.

فناوری: ایران همچنین در تلاش است تا به فناوری‌های پیشرفته دسترسی پیدا کند و این فناوری‌ها را در برنامه‌های تسلیحاتی تولید داخل خود ادغام کند.

طلا: با فروپاشی بخش مالی رسمی ایران، رژیم به طور فزاینده‌ای تلاش می‌کند تا برای مقابله با تورم افسارگسیخته، ارزش ریال را با پشتوانه طلا تثبیت کند.

هوانوردی: ایران همچنان از خطوط هوایی به اصطلاح «تجاری» خود که بسیاری از آن‌ها توسط رژیم و سپاه پاسداران کنترل می‌شوند، برای جابه‌جایی نیرو، ارسال سلاح و فناوری‌های حساس، و انتقال طلا و پول نقد به گروه‌های نیابتی خود استفاده می‌کند.

کشتیرانی: خطوط کشتیرانی ملی ایران به طور منظم قطعات حساس تسلیحاتی و پیش‌سازهای موشکی را حمل می‌کند، در حالی که شرکت ملی نفتکش ایران به طور غیرقانونی نفت را برای رژیم و بخش‌های نظامی آن انتقال می‌دهد.