دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بار دیگر تفاهمنامهٔ اسلامآباد با جمهوری اسلامی ایران را «اتلاف وقت» خواند، اما گفت که امضای آن، با وجود ایجاد تأخیر، اشتباه نبود، زیرا در این مدت مقامهای جمهوری اسلامی را «بهتر شناختیم و دریافتیم که نمیتوان به آنها اعتماد کرد».
آقای ترامپ روز چهارشنبه ۲۷ آبان در گفتوگو با خبرنگار ارشد کاخ سفید شبکهٔ فاکسنیوز در شهر شنژن چین همچنین گفت که از ابتدا تمایلی به پیگیری تفاهمنامه نداشته، اما توصیهٔ مشاوران خود را پذیرفته است.
رئیسجمهور آمریکا در ادامه، مقامهای جمهوری اسلامی را متهم کرد که بارها پس از دستیابی به توافق، از تعهدات خود عقبنشینی کردهاند. او همچنین با انتقاد از عملکرد مقامات تهران در حوزهٔ روابط عمومی، خواستار توافقی شد که دوام آن به وعدههای کوتاهمدت وابسته نباشد.
ترامپ در این زمینه گفت: ««من توافقی میخواهم که اگر رئیسجمهور احمقی داشته باشیم ــ که احتمال آن زیاد است، چون میبینید بعضی از نامزدها چه کسانی هستند ــ اگر رئیسجمهوری بد و ضعیف داشته باشیم، توافقی وجود داشته باشد که فراتر از دورهٔ ریاستجمهوری او اعتبار داشته باشد.»
این نخستین بار نیست که رئیسجمهور آمریکا تفاهمنامهٔ اسلامآباد را اتلاف وقت توصیف میکند. او روز چهارم آبان نیز در یک گردهمایی انتخاباتی جمهوریخواهان در ایالت میسیسیپی، با اشاره به آتشبس پیشین با ایران گفته بود که از ابتدا علاقهای به آن نداشته و صرفاً به توصیهٔ مشاورانش با آن موافقت کرده است.
ترامپ در آن سخنرانی همچنین تأکید کرده بود که برقراری آتشبس کوتاهمدت و اجازه دادن به عبور شماری از کشتیها، از نظر او تنها هدر دادن وقت بوده است.
دونالد ترامپ پس از امضای تفاهمنامهٔ اسلامآباد در خردادماه دستیابی به این تفاهم را روزی بزرگ برای صلح جهانی و سرآغاز احتمالی دورهای تازه در خاورمیانه توصیف کرده بود.
تفاهمنامهٔ ۱۴بندی اسلامآباد، که پس از هفتهها مذاکره با میانجیگری پاکستان در ۲۸ خرداد به امضای رؤسای جمهور ایران و آمریکا رسید، قرار بود زمینهٔ پایان قطعی جنگ را فراهم کند.
بر اساس این تفاهمنامه، ایران متعهد شده بود عبور ایمن کشتیهای تجاری از تنگهٔ هرمز را تضمین کند و آمریکا نیز محاصرهٔ دریایی بنادر ایران را بردارد. دو طرف همچنین قرار بود مذاکرات برای دستیابی به توافق نهایی را ظرف ۶۰ روز دنبال کنند.
اما تفاهمنامه، کمتر از سه هفته بعد، در پی حملات ایران به کشتیها در تنگهٔ هرمز و ازسرگیری حملات نظامی آمریکا در پاسخ به آن عملاً فروپاشید و واشینگتن از ۲۳ تیرماه بار دیگر محاصرهٔ دریایی بنادر ایران را برقرار کرد.
ترامپ در مصاحبهٔ تازه با فاکسنیوز، این محاصره را مؤثرترین اقدام دولتش علیه ایران توصیف کرد و بار دیگر گفت که آمریکا کنترل کامل تنگهٔ هرمز را در اختیار دارد.
در ماههای گذشته، محاصرهٔ دریایی و تحریمهای اقتصادی به مهمترین ابزارهای فشار واشینگتن بر تهران تبدیل شدهاند. مارکو روبیو، وزیر خارجهٔ آمریکا، روز ۱۹ آبان گفته بود این فشارها چنان مؤثر بودهاند که در شرایط کنونی نیازی به عملیات نظامی گسترده علیه ایران نیست.
با این حال، آیندهٔ رویارویی دو کشور همچنان نامشخص است. ترامپ روز ۲۱ آبان اعلام کرده بود که آمریکا دیگر نیازی به توافق با جمهوری اسلامی ندارد و احتمال ازسرگیری فوری حملات نظامی را نیز مطرح کرده بود.
دو روز بعد، خبرگزاری رویترز به نقل از منابع آگاه گزارش داد که رئیسجمهور آمریکا فعلاً تمایلی به حملات تازه یا دستیابی به توافق فوری ندارد و ممکن است ادامهٔ محاصرهٔ دریایی و فشارهای اقتصادی را به هر دو گزینه ترجیح دهد.
در مقابل، مقامهای جمهوری اسلامی لغو محاصرهٔ دریایی، رفع تحریمها و اجرای تعهدات پیشین آمریکا را از شروط اصلی دستیابی به توافق معرفی کردهاند.
همزمان، حملات سپاه پاسداران به برخی کشتیهای تجاری در تنگه هرمز، که از آنها با عنوان برخورد به مین یاد میکند، ادامه یافته و در روزهای اخیر نیز برخی پایگاههای آمریکا در کشورهای منطقه نیز بار دیگر هدف حملات پهپادی سپاه قرار گرفتهاند.
اختلاف بر سر برنامهٔ هستهای ایران نیز همچنان یکی از موانع اصلی مذاکرات است. واشینگتن خواستار تضمینهایی دربارهٔ جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای است، اما تهران با خروج ذخایر اورانیوم غنیشدهٔ خود از کشور مخالفت کرده است.
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، پیشتر تأکید کرده بود که تا زمانی که آمریکا برای ایجاد اعتماد گام برندارد، مذاکرهای انجام نخواهد شد و حتی یک گرم اورانیوم غنیشده از ایران خارج نمیشود.
در چنین شرایطی، ترامپ در مصاحبهٔ روز چهارشنبه بار دیگر وعده داد که بهزودی به جنگ با ایران پایان خواهد داد، اما دربارهٔ چگونگی تحقق این وعده توضیح مشخصی ارائه نکرد.
او گفت: «بهزودی کار را تمام میکنم. به یک شکل یا شکل دیگر، کار را تمام خواهیم کرد.»
این اظهارات در آستانهٔ نشست سهجانبهٔ ترامپ با شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، و ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، در شنژن مطرح شد؛ نشستی که جنگ ایران نیز از موضوعات مورد انتظار برای گفتوگو در آن است.
با این حال، رئیسجمهور آمریکا اعلام کرد که برای پایان دادن به جنگ با جمهوری اسلامی نیازی به کمک چین یا روسیه ندارد و گفت ارتش آمریکا نیروی دریایی، نیروی هوایی و سامانههای پدافند هوایی ایران را شکست داده است.
در همین حال، روزنامهٔ نیویورکتایمز روز چهارشنبه گزارش داد که ترامپ همچنان احتمال دور تازهای از حملات گسترده به ایران را بررسی میکند، هرچند هنوز تصمیم نهایی در این زمینه گرفته نشده است.
جنگی که روز نهم اسفند ۱۴۰۴ با حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد و جمهوری اسلامی نیز در واکنش، اسرائیل و شماری از کشورهای منطقه را هدف حملات موشکی و پهپادی قرار داد، با وجود تلاشهای دیپلماتیک و توقف مقطعی بخشی از درگیریها، هنوز به توافقی برای پایان قطعی نرسیده است.
در این میان، کشورهای منطقه نیز نگران گسترش دوبارهٔ درگیریها هستند و تلاشهای میانجیگرانه برای نزدیک کردن مواضع تهران و واشینگتن همچنان ادامه دارد.