دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، میگوید پس از کنار زدن دو گروه از رهبران جمهوری اسلامی، اکنون با «گروه سوم» آنها سروکار دارد که بهگفتهٔ او احتمالاً منطقیتر از رهبران پیشین هستند، اما همچنان تعامل با آنها بسیار دشوار است.
او در عین حال تأکید کرد که به دنبال دستیابی به توافقی دائمی با حکومت ایران است تا حتی اگر در آینده رئیسجمهوری بیکفایت در آمریکا به قدرت برسد، نتواند امکان دستیابی ایران به سلاح هستهای را فراهم کند.
آقای ترامپ روز شنبه ۳۰ آبان در گفتوگوی تلفنی با شبکهٔ فاکسنیوز، در پاسخ به این پرسش که آیا پس از پایان جنگ، رژیم کنونی ایران همچنان بر سر کار خواهد بود، گفت تغییر رژیم هرگز دغدغهٔ اصلی او نبوده است.
او افزود: «بعضیها از تغییر رژیم صحبت میکنند، اما باید توضیح دهند منظورشان چیست؛ چون من تاکنون دو رژیم را از میان برداشتهام. گروه اول را از میان برداشتم، گروه دوم را هم همینطور. اکنون با گروه سوم سروکار داریم.»
در جریان جنگ ۴۰روزهٔ آمریکا و اسرائیل با ایران که نهم اسفند پارسال آغاز شد، علی خامنهای، رهبر وقت جمهوری اسلامی، و شمار چشمگیری از مقامهای ارشد سیاسی، نظامی و امنیتی کشته شدند.
پس از کشته شدن علی خامنهای، پسر او مجتبی خامنهای بهعنوان رهبر جمهوری اسلامی معرفی شد، هرچند از آن زمان هنوز هیچ تصویر یا صدایی از او منتشر نشده است.
رئیسجمهور آمریکا در ادامهٔ مصاحبه با فاکسنیوز گفت با توجه به این تغییرات میتوان تحولات رخداده را «نهایت تغییر رژیم» توصیف کرد، هرچند بهگفتهٔ او، رویکرد مقامهای کنونی جمهوری اسلامی تفاوت چندانی با پیشینیان ندارد.
ترامپ افزود: «احتمالاً این افراد منطقیتر هستند، اما بسیار بسیار دشوارند. با آنها توافق میکنیم و روز بعد توافق را نقض میکنند.»
او در ادامه تأکید کرد که هدفش دستیابی به توافقی است که حتی با تغییر رئیسجمهور آمریکا نیز پابرجا بماند.
ترامپ گفت: «کاری که میکنم این است که اگر چهار سال، ۱۵ سال یا ۲۰ سال دیگر رئیسجمهوری بیکفایت داشته باشیم، توافقی که به دست میآورم دائمی باشد. اجازه نمیدهم کسی به آنها امکان دستیابی به سلاح هستهای بدهد.»
بیشتر در این باره:
ترامپ: تفاهم با ایران اتلاف وقت بود اما نشان داد نمیتوان به جمهوری اسلامی اعتمادکردآقای ترامپ روز چهارشنبه نیز تفاهمنامهٔ اسلامآباد با جمهوری اسلامی را «اتلاف وقت» توصیف کرده و گفته بود این تجربه نشان داده که نمیتوان به مقامهای تهران اعتماد کرد.
تفاهمنامهٔ ۱۴بندی اسلامآباد که با میانجیگری پاکستان در ۲۸ خرداد امضا شد، قرار بود زمینه را برای توقف درگیریها و دستیابی به توافق نهایی فراهم کند، اما کمتر از سه هفته بعد، در پی حملات ایران به سه نفتکش در تنگهٔ هرمز و ازسرگیری حملات نظامی آمریکا، عملاً فروپاشید.
از آن زمان تاکنون، تلاشهای دیپلماتیک برای دستیابی به توافقی تازه به نتیجه نرسیده و اختلاف بر سر برنامهٔ هستهای جمهوری اسلامی، وضعیت تنگهٔ هرمز و محاصرهٔ دریایی بنادر ایران همچنان ادامه دارد.
آمریکا از ۲۳ تیر دور تازهای از محاصرهٔ دریایی بنادر ایران را آغاز کرده است. این محاصره که با هدف اعمال فشار اقتصادی بر جمهوری اسلامی ادامه دارد، صادرات نفت ایران را با محدودیتهای گستردهای روبهرو کرده است.
سفر هیئت قطری به تهران
در تازهترین تلاشهای میانجیگران برای ازسرگیری مذاکرات ایران و آمریکا، هیئتی از قطر شامگاه جمعه ۲۹ آبان به تهران سفر کرد و با مقامهای جمهوری اسلامی گفتوگو کرد.
باراک راوید، خبرنگار وبسایت اکسیوس، گزارش داد که علی الذوادی، از مقامهای ارشد دولت قطر، در رأس این هیئت بوده است. کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه ایران، روز شنبه تأیید کرد که این هیئت پس از حدود دو ساعت گفتوگو، تهران را ترک کرده است.
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، نیز در واکنش به این سفر گفت که رفتوآمد میانجیها میان تهران و واشینگتن موضوع تازهای نیست و آنها مرتب ایدهها و پیشنهادهایی را به دو طرف منتقل میکنند.
او با تأکید بر اینکه «تا وقتی خواستههای ایران اجرا نشود، بحث تنگه هرمز و بازگشایی آن موضوعیت ندارد»، ابراز امیدواری کرد که محاصرهٔ دریایی ایران توسط ارتش آمریکا از «مسیری عقلایی» رفع شود.
این سفر پس از آن انجام شد که استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان دونالد ترامپ، روز پنجشنبه ۲۸ آبان در برلین با مقامهای ارشد قطری دربارهٔ تلاشها برای میانجیگری میان تهران و واشینگتن دیدار کردند.
با وجود این تلاشها، دو طرف همچنان بر سر شروط آغاز مذاکرات و ترتیب اجرای تعهدات اختلاف دارند.
واشینگتن خواهان آن است که ایران همزمان با بازگشت به مذاکرات، در زمینهٔ برنامهٔ هستهای خود امتیاز بدهد و بهویژه تکلیف ذخایر اورانیوم غنیشدهٔ این کشور روشن شود.
در مقابل، تهران اصرار دارد که آمریکا ابتدا محاصرهٔ دریایی را پایان دهد، داراییهای مسدودشدهٔ جمهوری اسلامی را آزاد کند و امکان صادرات نفت ایران را فراهم سازد. مقامهای جمهوری اسلامی نیز بازگشایی کامل تنگه هرمز را به تحقق شروط خود گره زدهاند.
در تازهترین موضعگیری، عباس عراقچی، وزیر خارجهٔ جمهوری اسلامی، روز شنبه ۳۰ آبان گفت که تبادل پیام میان تهران و واشینگتن از طریق قطر و پاکستان همچنان ادامه دارد، اما ایران برای آغاز مذاکرات خواستار اعلام صریح آمادگی آمریکا برای توافق و انجام اقداماتی اعتمادساز است.
او همچنین بار دیگر تأکید کرد که خروج ذخایر اورانیوم غنیشده از ایران از خطوط قرمز تهران است، هرچند بهگفتهٔ او، دستیابی به راهحلی «منصفانه» دربارهٔ سرنوشت این مواد امکانپذیر است.
عراقچی همچنین بار دیگر با نامطلوب خواندن ادامهٔ وضعیت «نه جنگ، نه صلح» گفت که تهران خواهان توافقی «خوب، شرافتمندانه و عزتمندانه» است.
مسعود پزشکیان، رئیسجمهور ایران، پیشتر با اشاره به پیامدهای اقتصادی جنگ و محاصرهٔ دریایی آمریکا، خواستار پایان دادن به وضعیت «نه جنگ، نه صلح» شده و گفته بود که این بلاتکلیفی، برنامهریزی برای آیندهٔ کشور را دشوار کرده و مشکلات معیشتی مردم را افزایش داده است.