مذاکرات سه‌جانبه روسیه، اوکراین و آمریکا در امارات متحده عربی با گشایشی محدود در زمینهٔ مسائل انسانی همراه بود، اما پیشرفت ملموسی در مسیر پایان دادن به جنگ حاصل نشد.
در مذاکرات دو روزهٔ ابوظبی، که روزهای سه‌شنبه و چهارشنبه ۱۹ و ۲۰ آبان برگزار شد، طرف‌ها به توافقی اولیه برای تبادل گسترده اسیران جنگی دست یافتند و گفت‌وگو دربارهٔ ترتیبات امنیتی گسترده‌تر در اروپا را آغاز کردند.
با این حال، به نظر نمی‌رسد پس از این دو روز، فاصلهٔ طرف‌ها تا دستیابی به صلح کمتر شده باشد.
اسلاومیر دبسکی، استاد مدعو راهبرد و روابط بین‌الملل در کالج اروپا در ناتولین، نزدیک ورشو، می‌گوید: «مانع اصلی پایان این جنگ آن است که در حال حاضر هیچ‌یک از دو طرف درگیر، توافق صلحی را در دسترس نمی‌بیند که بتواند منافع اساسی‌اش را با هزینه‌ای کمتر از ادامه جنگ تأمین کند.»
او می‌افزاید: «بن‌بست اصلی همین است. مسکو خواهان صلحی است که تجاوز نظامی‌اش را به پیروزی راهبردی گسترده‌تری تبدیل کند. اوکراین به صلحی نیاز دارد که بقای این کشور را تضمین کند. اروپا نمی‌تواند سلطه روسیه بر امنیت اروپا را بپذیرد و آمریکا نیز هیچ دلیل راهبردی موجهی برای کمک به تحقق چنین وضعیتی ندارد.»
مقام‌های آمریکایی مذاکرات را دشوار اما سازنده توصیف کردند، هرچند اذعان داشتند که میان کی‌یف و مسکو هیچ اعتمادی وجود ندارد.
با این همه، یک تحول مهم در این مذاکرات رخ داد. واشینگتن در پی آن است که دامنهٔ گفت‌وگوها را از آیندهٔ اوکراین فراتر ببرد و مسائل گسترده‌تر امنیت اروپا را نیز شامل شود. چنین رویکردی ممکن است راه را برای مشارکت دولت‌های اروپایی در روندی باز کند که تاکنون تا حد زیادی از آن کنار گذاشته شده‌اند.
قرار است استیو ویتکاف و جرد کوشنر، فرستادگان آمریکا، روز پنج‌شنبه برای دیدار با ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، به مسکو سفر کنند و سپس راهی دوبلین شوند تا با ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین که به ایرلند سفر کرده است، گفت‌وگو کنند.
این دیدارها نشان خواهد داد که آیا واشینگتن می‌تواند از رفت‌وآمدهای دیپلماتیک به نتایجی عملی برسد یا مسکو از مذاکرات برای پیشبرد اهداف راهبردی گسترده‌تر خود بهره می‌گیرد و در همان حال به جنگ ادامه می‌دهد.
تبادل اسیران؛ دستاوردی محدود
مقام‌های ارشد آمریکایی روز چهارشنبه به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفتند توافق بر سر تبادل گستردهٔ اسیران جنگی را یک موفقیت می‌دانند.
یکی از مذاکره‌کنندگان آمریکایی نیز گفت در گفت‌وگوهای خصوصی، نشانه‌هایی از «اندکی انعطاف‌پذیری» در هر دو طرف مشاهده کرده، اما جزئیاتی ارائه نکرد.
یک مقام ارشد آمریکایی که نخواست نامش فاش شود، گفت واشینگتن قصد دارد مذاکرات را به‌تدریج پیش ببرد و دولت آمریکا در این مسیر «گام‌به‌گام» حرکت خواهد کرد.
این مقام در عین حال تأکید کرد که ترتیبات امنیتی پس از جنگ، تا زمانی که بر سر مسائل ارضی و دیگر اختلافات دوجانبه توافقی حاصل نشده باشد، قابل اجرا نخواهد بود.
این سخنان نشان می‌دهد که مانع اصلی همچنان پابرجاست: طرف‌ها ممکن است برای گفت‌وگو درباره توافق‌های عملی آمادگی داشته باشند، اما همچنان بر سر توافق سیاسی لازم برای پایان دادن به جنگ اختلافات عمیقی دارند.
زلنسکی روز چهارشنبه در دوبلین گفت که تبادل پیشنهادی اسیران ممکن است شامل هزار تا حداکثر هزار و ۵۰۰ نفر از هر دو طرف شود.
با این حال، او تأکید کرد که کی‌یف همواره خواستار تبادل همه اسیران دو طرف بوده است و نمی‌فهمد چرا باید «هزاران نفر دیگر» همچنان در اسارت رنج بکشند و منتظر پایان آن بمانند.
رستم عمروف، مذاکره‌کننده ارشد اوکراین، نیز اذعان کرد که با وجود این گفت‌وگوها، اختلافات عمده همچنان پابرجاست.
او گفت: «در این دو روز، طرف‌ها توانستند مواضع خود را مستقیماً مطرح کنند و اختلافات قابل‌توجهی همچنان میان آن‌ها باقی است.»
کیریلو بودانوف، رئیس دفتر ریاست‌جمهوری اوکراین، مذاکرات را دشوار توصیف کرد، اما تأکید داشت که موضع اوکراین تغییری نکرده است. کی‌یف خواهان پایان جنگ و دستیابی به تضمین‌های امنیتی است که از تجاوز دوباره روسیه جلوگیری کند.
مسکو نیز نشانهٔ چندانی از انعطاف در بحث‌برانگیزترین موضوعات نشان نداد. به گزارش رسانه‌های دولتی روسیه، ولادیمیر مدینسکی، مذاکره‌کنندهٔ ارشد این کشور، اعلام کرد که مبادلهٔ سرزمین‌ها در چارچوب توافق صلح منتفی است.
زلنسکی همچنین فاش کرد که هیئت روسی پیشنهاد اوکراین برای آتش‌بس در حملات به تأسیسات و زیرساخت‌های انرژی را رد کرده و گفته است اختیار گفت‌وگو درباره این موضوع را ندارد.
پل ساندرز، رئیس و مدیرعامل مرکز منافع ملی آمریکا و مشاور ارشد پیشین وزارت خارجه این کشور، به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت دستاوردهای مذاکرات تاکنون بیشتر نمادین بوده تا عملی.
ساندرز گفت: «پیشرفت ماهوی حاصل نشده است.» به گفته او، طرف‌ها عملاً به توافقی که برای همه قابل قبول باشد نزدیک‌تر نشده‌اند.
مسکو چه می‌خواهد؟
ساندرز در توضیح دلایل تمایل روسیه به مذاکره، ارزیابی چندان خوش‌بینانه‌ای ارائه نمی‌کند. به اعتقاد او، پوتین همچنان بر این باور است که مسکو می‌تواند در جنگ فرسایشی پیروز شود.
او می‌گوید روسیه کشوری بزرگ‌تر با منابع اقتصادی بیشتری نسبت به اوکراین است و کرملین محاسبه می‌کند که کی‌یف با فشارهای فزاینده نظامی و اقتصادی روبه‌روست و دولت‌های اروپایی نیز ممکن است سرانجام برای ادامه حمایت از اوکراین با مشکل مواجه شوند.
در چنین شرایطی، مذاکرات چند هدف را برای مسکو تأمین می‌کند.
روسیه می‌تواند از این راه آمادگی خود برای گفت‌وگو را نشان دهد، دولت ترامپ را همچنان درگیر روند صلح نگه دارد و احتمال آن را کاهش دهد که رئیس‌جمهور آمریکا، در صورت سرخوردگی از مذاکرات، رویکرد سخت‌گیرانه‌تری در قبال روسیه در پیش بگیرد.
ساندرز همچنین می‌گوید هرگاه مذاکرات بر سر موضوعات موجود به بن‌بست برسد، مسکو انگیزه دارد موضوعات تازه‌ای را وارد گفت‌وگوها کند.
تبادل اسیران و توافق‌های دیگری که مستلزم امتیازدهی چندانی نیستند، کمک می‌کنند روند دیپلماتیک ادامه پیدا کند، بی‌آنکه کرملین ناچار شود از اهداف اصلی خود عقب‌نشینی کند.
بنابراین پرسش این است که اگر پوتین باور داشته باشد زمان و تحولات میدان جنگ، آن‌گونه که مسکو نشان می‌دهد، به سود روسیه پیش می‌رود، چه مشوقی می‌تواند او را به پایان دادن به جنگ ترغیب کند؟
جیمز گیلمور، سفیر پیشین آمریکا در سازمان امنیت و همکاری اروپا، برداشت تا حدودی متفاوتی دارد.
او در گفت‌وگو با رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت ضدحملات اوکراین به زیرساخت‌های روسیه و فشارهای اقتصادی فزاینده ممکن است کرملین را به این نتیجه رسانده باشد که بهتر است به جای ادامه عملیات نظامی که هزینه‌های آن رو به افزایش است، به دنبال پیروزی از راه دیپلماسی باشد.
به اعتقاد گیلمور، روسیه شاید می‌کوشد از راه مذاکره به اهدافی برسد که دستیابی به آن‌ها در میدان جنگ ممکن نشده است.
با این حال، او هشدار داد که مواضع اساسی مسکو و کی‌یف همچنان به‌سختی قابل جمع است. روسیه خواهان توافقی است که بر اساس شرایط مورد نظر مسکو، به منزله پیروزی این کشور باشد. در مقابل، هدف اصلی اوکراین حفظ موجودیت خود و جلوگیری از تجاوز دوباره روسیه است.
گیلمور از توافق تبادل اسیران و ادامه مذاکرات استقبال کرد و گفت: «هر پیشرفتی راه را برای پیشرفت‌های بیشتر باز می‌کند.» اما هشدار داد که نباید منافع متضاد طرف‌ها را از نظر دور داشت.
اگرچه کارشناسان درباره میزان فشار وارد بر روسیه اختلاف‌نظر دارند، ارزیابی‌های آنان در یک نکته مشترک است: حضور مسکو در مذاکرات لزوماً به این معنا نیست که پوتین آماده چشم‌پوشی از اهداف خود شده است.
امنیت اروپا
شاید مهم‌ترین تحول مذاکرات ابوظبی، توجه فزایندهٔ واشینگتن به نظم امنیتی اروپا باشد.
یک مقام ارشد آمریکایی به رادیو اروپای آزاد/رادیو آزادی گفت مذاکره‌کنندگان این کشور خواهان گفت‌وگو با شرکای اروپایی دربارهٔ ترتیبات امنیتی قاره اروپا هستند.
این مقام گفت دولت آمریکا در هماهنگی نزدیک با شرکای خود در حال تدوین پیشنهادهایی است که هدف آن‌ها تقویت امنیت بلندمدت اوکراین، حفاظت از حاکمیت ملی این کشور و کمک به ثبات اروپا است.
واشینگتن همچنین امیدوار است مسکو را به پذیرش مذاکراتی چندجانبه متقاعد کند تا زمینه مشارکت رسمی کشورهای اروپایی نیز فراهم شود. کوشنر گفته است که در سفر به مسکو برای جلب موافقت پوتین با این موضوع تلاش خواهد کرد.
این مسئله حساسیت زیادی دارد، زیرا بریتانیا، فرانسه، آلمان، ناتو و کمیسیون اروپا در مذاکرات اصلی سه‌جانبه حضور نداشته‌اند، هرچند نمایندگان اروپایی در حاشیه مذاکرات حاضر بودند.
برای کی‌یف، نگرانی صرفاً به تشریفات دیپلماتیک محدود نمی‌شود. اوکراین بیم آن دارد که واشینگتن و مسکو درباره آینده این کشور گفت‌وگو کنند، بی‌آنکه خود اوکراین، که تمامیت ارضی و حاکمیت ملی‌اش در میان است، به اندازه کافی در این روند مشارکت داشته باشد.
زلنسکی تأکید کرده است که اروپا نیز باید در مذاکرات حضور داشته باشد، زیرا نمی‌توان درباره امنیت این قاره بدون مشارکت دولت‌های اروپایی تصمیم گرفت.
گسترش دستور کار مذاکرات همچنین نگرانی‌هایی درباره اهداف راهبردی مسکو ایجاد کرده است.
به نظر می‌رسد روسیه می‌کوشد واشینگتن را به گفت‌وگوهایی بسیار گسترده‌تر درباره نظم امنیتی اروپا بکشاند؛ گفت‌وگوهایی که ممکن است اتحاد دو سوی اقیانوس اطلس را تضعیف کند و از نفوذ اروپا بکاهد.
بر اساس این برداشت، موضوع مذاکرات دیگر صرفاً اوکراین نیست، بلکه روابط راهبردی میان آمریکا، اروپا و روسیه را نیز در بر می‌گیرد.
مارک روته، دبیرکل ناتو، گفت تماس‌هایش با مقام‌های این سازمان که در مذاکرات ابوظبی مشارکت داشتند، نشان می‌دهد آمریکا، اوکراین و اروپا در مواضع خود «کاملاً هماهنگ و متحد» هستند.
با این حال، او تأکید کرد که روسیه باید نشان دهد واقعاً برای مشارکت جدی در مذاکرات آمادگی دارد.
آزمونی برای میزان نفوذ واشینگتن
دیدارهای احتمالی با پوتین و زلنسکی آزمونی خواهد بود برای این‌که مشخص شود آیا تلاش‌های دیپلماتیک می‌تواند از مرحله گفت‌وگوهای مقدماتی فراتر برود و به ارائه پیشنهادهای مشخص منجر شود یا نه.
یک مشکل اساسی همچنان پابرجاست؛ این‌که اگر ترتیبات امنیتی پس از جنگ تا زمان حل اختلافات ارضی قابل اجرا نباشد، اوکراین پیش از تصمیم‌گیری دربارهٔ سرزمین‌های اشغالی چه تضمین‌هایی می‌تواند به دست آورد؟
از نگاه کی‌یف، هر توافقی که این کشور را در برابر حمله دوباره روسیه آسیب‌پذیر باقی بگذارد، ممکن است آتش‌بس را به چیزی جز وقفه‌ای موقت در جنگ تبدیل نکند.
زلنسکی در دوبلین گفت اوکراین به «پاسخ‌هایی بسیار مشخص» دربارهٔ تضمین‌های امنیتی نیاز دارد.
او افزود که بسیاری از مسائل به روسیه بستگی دارد، اما نقش آمریکا حتی مهم‌تر است، زیرا به گفته او، اوکراین «به دنبال دریافت تضمین‌های امنیتی از روسیه نیست، بلکه این تضمین‌ها را از ایالات متحده می‌خواهد.»