دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و مقامات جمهوری اسلامی ایران سرانجام بعد از هفتهها مذاکرات پر فراز و نشیب، روز یکشنبه ۲۴ خرداد از نهاییشدن توافق میان دو کشور برای پایان جنگ خبر دادند.
دو کشور از زمان حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ که منجر به کشتهشدن علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، و شمار دیگری از فرماندهان بلندپایه ایران شد، در شرایط جنگی یا آتشبس شکننده به سر می بردند.
بعد از هفتهها مذاکره و درگیری نظامی، مقامهای آمریکایی و ایرانی اعلام کردند که بر سر چارچوبی برای پایان دادن به جنگ میان دو کشور، توقف محاصره دریایی آمریکا علیه ایران و بازگشایی تنگهٔ هرمز به توافق رسیدهاند؛ توافقی اولیه که باعث کاهش قیمت نفت شد، اما سرنوشت برنامهٔ هستهای ایران را به مذاکرات بعدی موکول میکند.
نزدیک ساعت یک بامداد دوشنبه ۲۵ خرداد، دونالد ترامپ در پیامی در شبکه اجتماعی خود، تروثسوشال، نوشت: «توافق با جمهوری اسلامی ایران اکنون نهایی شده است. به همه تبریک میگویم!»
او افزود: «بدینوسیله بازگشایی کامل و بدون دریافت عوارض تنگه هرمز را مجاز اعلام میکنم و همزمان دستور رفع فوری محاصرهٔ دریایی ایالات متحده را صادر میکنم. کشتیهای جهان، موتورهای خود را روشن کنید. بگذارید نفت جریان پیدا کند!»
کمی پس از انتشار این پیام، کاظم غریبآبادی، معاون وزیر خارجه ایران، نیز تأیید کرد که متن یادداشت تفاهم بین ایران و آمریکا نهایی شده و امضای رسمی یادداشت تفاهم اسلامآباد روز جمعه در سوئیس انجام خواهد شد.
او گفت که «برخی اصلاحات مدنظر در تفاهم را با اتفاقاتی که در لبنان افتاد و با بیانیههای نیروهای مسلح، پیشبرد کار مذاکراتی را تسهیل کرد».
غریبآبادی افزود که بعد از امضای متن توافق در روز جمعه در یک مراسم رسمی، رؤسای هیئتهای مذاکرهکننده دربارهٔ ترتیبات مرحله بعدی گفتوگوها رایزنی خواهند کرد.
قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا نیز در بیانیهای مدعی شد که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی «ثابت کردند که راهی جز پذیرش شکست برای دشمن وجود ندارد».
دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی ایران نیز دربارهٔ پایان جنگ نیز گفت که «بر اساس توافقات انجام شده، جنگ و عملیات نظامی در تمامی جبههها از جمله لبنان از امشب به صورت فوری و دائمی پایان یافته و به علاوه، محاصره دریایی علیه ایران بلافاصله و بهطور کامل خاتمه مییابد».
این بیانیه افزود: «امضای این یادداشت تفاهم در روز جمعه ۲۹ خرداد بهطور رسمی انجام خواهد شد. مذاکرات برای توافق نهایی، به پس از اجرای تعهدات طرف مقابل وفق یادداشت تفاهم موکول خواهد شد».
ترامپ: این توافق بزرگ، صلح و امنیت را به منطقه میآورد
رئیسجمهور آمریکا بامداد دوشنبه اعلام کرد که توافقی برای توقف درگیریها در خاورمیانه، بازگشایی تنگهٔ هرمز و پایان دادن به محاصرهٔ بنادر ایران از سوی ایالات متحده حاصل شده است.
ترامپ سپس در پیامی تازه در تروث سوشال با اشاره به نهاییشدن متن یادداشت تفاهم با ایران نوشت: «این توافق بزرگ، صلح و امنیت را برای سراسر منطقه به ارمغان خواهد آورد. رؤسایجمهور بسیاری تلاش کردند با ایران به صلح برسند، اما همگی پیش از من ناکام ماندند. رهبران منطقه برای نخستین بار رئیسجمهوری را یافتهاند که میتواند به آنها در دستیابی به صلحی واقعی کمک کند».
او افزود: «با بازگشایی تنگهٔ هرمز پس از امضای توافق در روز جمعه، با هدف پاکسازی مینها، نفت بار دیگر از هر دو سوی منطقه و به سوی جهان جریان خواهد یافت».
رئیسجمهور آمریکا عصر یکشنبه هم به روزنامه والاستریت جورنال گفته بود این توافق شامل تعهد ایران به دست نیافتن به سلاح هستهای و بازگشایی فوری تنگهٔ هرمز خواهد بود. او همچنین اظهار داشت که برای خارج کردن مواد هستهای از ایران عجلهای ندارد و این موضوع میتواند در مرحلهای بعد پیگیری شود.
ترامپ گفت: «بعداً، وقتی آماده باشیم وارد عمل شویم، آن گرد و غبار هستهای را جمع خواهیم کرد. به نظر من در یکی دو ماه آینده عجلهای وجود ندارد». او این موضوع را «بیضرر» توصیف کرد.
رئیسجمهور آمریکا در عین حال افزود که برخلاف برخی منتقدانش، چندان نگران تغییر حکومت در ایران نیست.
او گفت: «در مورد تغییر حکومت، هیچوقت برایم اهمیتی نداشت. این سومین گروهی است که با آن سر و کار داشتهایم و این گروه تا امروز منطقیترین گروه بوده است».
ترامپ همچنین گفت بازرسیهای سختگیرانهای بر ایران اعمال خواهد شد، هرچند جزئیات آن را توضیح نداد. او افزود که در چارچوب این توافق پولی به ایران پرداخت نخواهد شد، اما ممکن است تحریمها لغو شوند. رئیسجمهور آمریکا گفت: «خواهیم دید چگونه رفتار میکنند».
ترامپ در عین حال گفت این توافق، یا بهصورت الکترونیکی توسط خود او یا توسط جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، امضا خواهد شد.
جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، پیش از این در روز یکشنبه گفته بود که قصد دارد در مراسم امضای توافق صلح با ایران در سوئیس شرکت کند، اما ممکن است دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، شخصاً در این مراسم حضور یابد.
ونس در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز، در پاسخ به این پرسش که آیا در این مراسم حضور خواهد داشت، گفت: «من قطعاً برنامه دارم که آنجا باشم، اما این احتمال وجود دارد که خود رئیسجمهور نیز در آنجا حضور داشته باشد».
دونالد ترامپ روز یکشنبه در گفتوگو با روزنامه نیویورک تایمز هشدار داده بود که اگر ایران نتواند به یک توافق نهایی هستهای با ایالات متحده دست یابد، او حملات نظامی علیه تهران را از سر خواهد گرفت یا در مقابل دریافت ۲۰ درصد از درآمدهای منطقه، آمریکا را به «نگهبان خاورمیانه» تبدیل خواهد کرد.
پاکستان، که نقش میانجی را در مذاکرات ایفا کرده است، اعلام کرده که مراسم امضای این توافق روز ۱۹ ژوئن (۲۹ خرداد) در ژنو برگزار خواهد شد.
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، اندکی پیش از اعلان ترامپ، در پیامی در شبکهٔ ایکس نوشت: «پس از گفتوگوهای فشرده، با خرسندی اعلام میکنیم که توافق صلح میان ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران حاصل شده است. هر دو طرف پایان فوری و دائمی عملیات نظامی در همه جبههها، از جمله در لبنان، را اعلام کردهاند».
اعلام خبر این توافق در شرایطی صورت گرفت که بهدلیل دور تازه حملات اسرائیل به لبنان، مقامهای ارشد جمهوری اسلامی از جمله محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی و رئیس هئیت مذاکرهکننده ایران، تهدید به تلافی این حملات کرده بودند.
جزئیات تأییدنشده از محتوای توافق
خبرگزاری مهر جزئیاتی از پیشنویس تفاهمنامه بین ایران و آمریکا منتشر کرده است که هنوز دیگر خبرگزاریها و طرفین تفاهمنامه این جزئیات را تأیید نکردهاند.
بندهایی که مهر در خبر خود آورده به شرح زیر:
۱- توقف دائمی و فوری جنگ در همه جبهه ها از جمله لبنان
۲- تعهد آمریکا به عدم مداخله در امور داخلی ایران و احترام به حاکمیت جمهوری اسلامی ایران.
۳- رفع کامل محاصره دریایی ظرف ۳۰ روز
۴- تعهد آمریکا به خروج نیروهایش از پیرامون ایران
۵- بازگشایی تنگه هرمز ظرف ۳۰ روز با ترتیبات ایرانی
۶- تعلیق تحریم های فروش نفت، محصولات پتروشیمی و مشتقات و دسترسی کامل ایران به منابع مالی آن.
۷- لزوم ارائه طرحهای بازسازی ایران حداقل به مبلغ ۳۰۰ میلیارد دلار توسط آمریکا و متحدانش
۸- ۶۰ روز مذاکره برای رسیدن به توافق نهایی مبتنی بر موضوعات هسته ای و لغو کامل تحریم های اولیه، ثانویه، آمریکا و قطعنامه های شورای امنیت سازمان ملل و شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی
۹- تکرار تعهد ایران در پیمان ان پی تی مبنی بر عدم تولید سلاح هستهای
۱۰- در دوره مذاکرات آمریکا متعهد شده به نیروهای خود در منطقه اضافه نمی کند و تحریم جدیدی هم وضع نخواهد کرد.
۱۱- آزادسازی ۲۴ میلیارد دلار پول های بلوکهشده ایران در دوره ۶۰ روزه مذاکرات نهایی. نیمی از این مبلغ قبل از شروع مذاکرات باید در دسترس ایران قرار گیرد.
۱۲- تشکیل سازوکار نظارتی برای اجرایی کردن توافق.
۱۳- توافقنامه نهایی توسط قطعنامه شورای امنیت سازمان ملل به تایید میرسد.
۱۴- مذاکره نهایی قبل از آزادسازی نیمی از پول های بلوکهشده ایران، تعلیق تحریمهای نفتی ایران و رفع محاصره دریایی آغاز نمی شود و توافق نهایی صرفا در موضوع سرنوشت مواد غنیشده و غنیسازی، رفع تحریمها، برنامه بازسازی اقتصاد ایران انجام می شود و بحث درباره برنامه موشکی ایران و حمایت از گروههای مقاومت به صورت قطعی از دستور کار خارج شده است.