تمام اعضای هیئت داوران بینالمللی نمایشگاه هنر «بینال ونیز»، که از معتبرترین رویدادهای هنر معاصر جهان است، در آستانهٔ افتتاح دورهٔ ۲۰۲۶ این نمایشگاه استعفا کردند.
برگزارکنندگان این رویداد دوسالانه، بدون اعلام دلیل این استعفا، تنها به این نکته اشاره کردند که این تحول یک هفته پس از آن رخ میدهد که هیئت داوران اعلام کرده بود آثار هنرمندان کشورهایی را که رهبرانشان در دیوان کیفری بینالمللی با اتهامهایی روبهرو هستند، بررسی نخواهد کرد.
این تصمیم عملاً روسیه و اسرائیل را شامل میشد. دیوان کیفری بینالمللی برای ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، در ارتباط با جنگ اوکراین حکم بازداشت صادر کرده و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، نیز در این دیوان و در ارتباط با جنگ غزه با اتهامهای «جنایت جنگی و جنایت علیه بشریت» روبهرو است.
هیئت پنجنفرهٔ داوران به ریاست سولانژه فارکاش، کیوریتور برزیلی، هفتهٔ گذشته اعلام کرده بود که «در دفاع از حقوق بشر» آثار کشورهایی با چنین شرایطی را برای دریافت جایزه بررسی نخواهد کرد.
استعفای دستهجمعی این هیئت مناقشهای را تشدید کرده است که از اوایل ماه مارس (اسفند ۱۴۰۴) و پس از اعلام بازگشت روسیه به بینال ونیز آغاز شد. این نخستین حضور روسیه در این رویداد از زمان آغاز تهاجم نظامی این کشور به اوکراین در سال ۲۰۲۲ خواهد بود.
در سال ۲۰۲۲، کیوریتور و هنرمندان منتخب غرفهٔ روسیه در اعتراض به حملهٔ نظامی مسکو به اوکراین کنارهگیری کردند و این غرفه خالی ماند. روسیه در سال ۲۰۲۴ نیز فضای غرفهٔ خود را به بولیوی واگذار کرد.
بازگشت روسیه با انتقادهای سیاسی در اروپا روبهرو شده است. آندری سیبیها، وزیر خارجهٔ اوکراین، روز شنبه ۱۱ اردیبهشت در شبکهٔ ایکس نوشت که «فرهنگ کشور متجاوز در زمان جنگ بیطرف نیست» و نباید برای «سفیدشویی جنایتها» و گسترش تبلیغات آن به کار گرفته شود.
کمیسیون اروپا نیز اعلام کرده است که در صورت بازگشایی غرفهٔ روسیه، کمک مالی دو میلیون یورویی خود به بینال ونیز را لغو یا تعلیق خواهد کرد.
دولت ایتالیا هم از تصمیم برگزارکنندگان برای بازگرداندن روسیه انتقاد کرده است. وزارت فرهنگ ایتالیا هفتهٔ گذشته بازرسانی را به ونیز فرستاد تا بررسی کنند روسیه چگونه دوباره پذیرفته شده است و آیا امکان لغو دعوت بر پایهٔ ایرادهای اداری وجود دارد یا نه.
با این حال، پیتراَنجلو بوتافوگو، رئیس بینال ونیز، از این تصمیم عقبنشینی نکرده و گفته این جشنواره «فضایی برای همزیستی کل جهان» و بدون سانسور است.
در سوی دیگر، تصمیم هیئت داوران برای کنار گذاشتن هنرمندان اسرائیل نیز با انتقادهایی روبهرو شد. بلو سیمیون فاینارو، مجسمهساز اسرائیلی حاضر در نمایشگاه، هیئت داوران را به تبعیض نژادی متهم و تهدید به اقدام حقوقی کرد.
بینال ونیز اعلام کرده است که هیئت داوران با «استقلال و اختیار کامل» فعالیت میکرده است. این هیئت علاوه بر سولانژه فارکاش، شامل چند کیوریتور و مدیر هنری از کشورهای مختلف، از جمله زوئی بات، الویرا دیانگانی اوزه، مارتا کوزما و جووانا زاپری بود.
پس از استعفای هیئت داوران، برگزارکنندگان اعلام کردند که برای نخستینبار به بازدیدکنندگان اجازه خواهند داد از میان همهٔ شرکتکنندگان، از جمله هنرمندان روسیه و اسرائیل، گزینههای مورد علاقهٔ خود را انتخاب کنند.
بر اساس تصمیم جدید، به جای جوایز «شیر طلایی» و «شیر نقرهای» که هیئت داوران اعطا میکرد، دو جایزه با عنوان «شیر بازدیدکنندگان» برای بهترین مشارکت ملی و بهترین هنرمند فردی با رأی عمومی تعیین خواهد شد.
مراسم اهدای جوایز نیز که قرار بود همزمان با افتتاح نمایشگاه در ۹ مه (۱۹ اردیبهشت) برگزار شود، به روز پایانی آن در ۲۲ نوامبر موکول شده است.
هنوز روشن نیست چه نهادی برندگان جوایز اصلی «شیر طلایی» و «شیر نقرهای» را انتخاب خواهد کرد و آیا آثار روسیه و اسرائیل دوباره در رقابت رسمی قرار میگیرند یا نه.