معاون رئیسجمهور آمریکا، با رد طرح تغییر حکومت ایران به کمک نیروی نظامی ایالات متحده، دیپلماسی در کنار فشار نظامی را یکی از ابزارها برای حل بحران ایران عنوان کرد و به انتقاد شدید از کسانی در ساختار سیاسی آمریکا پرداخت که آنها را «جنگطلب» نامید.
ونس روز چهارشنبه ۲۴ تیرماه در گفتوگو با پادکست «جو روگان اکسپرینس» گفت این افراد صرفاً به دنبال بمباران ایران و به شکست کشاندن مذاکرات هستند، بدون آنکه راهحل مشخصی داشته باشند.
معاون رئیسجمهور آمریکا از وجود دو طیف «تندرو» و «عملگرا» در ساختار حکومت ایران نیز یاد کرد و با ادعای عبور «روزانه ۲۰ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز در نخستین هفته پس از امضای تفاهمنامه» گفت: «تندروها نگران شدند که در حال از دست دادن اهرم فشارشان هستند و برای همین به چند کشتی شلیک کردند، اما عملگراهایشان میگویند این اشتباه بود. بیایید به گفتوگو ادامه دهیم.»
مقامهای جمهوری اسلامی تاکنون بهطور رسمی چنین تقسیمبندیای از ساختار تصمیمگیری در حکومت ایران را تأیید نکردهاند اما در هفتههای اخیر گزارشهای متعددی از بروز شکاف و اختلاف در میان ساختار حکومتی ایران بهخصوص بر سر بند مربوط به تنگه هرمز در تفاهمنامه منتشر شده است.
جیدی ونس با اذعان به اینکه مشخص نیست در نهایت چه خواهد شد، گفت: «کاری که میکنیم یک رقص ظریف دیپلماتیک است که در آن هم از اهرمهای اقتصادی و هم تشویق و تنبیه استفاده میکنیم. میکوشیم با عملگراها حرف بزنیم و البته هرگاه دست به خشونت میزنند، به آن پاسخ میدهیم. همهٔ این کارها همزمان انجام میشود تا ما را در مسیر بهتری قرار دهد.»
او همچنین با نام بردن از مایک پنس، معاون دونالد ترامپ در دورهٔ اول ریاستجمهوریاش، بهعنوان «جنگطلب» گفت: «افرادی در ساختار آمریکا هستند که بهشدت جنگطلب هستند و به توافق حمله کردهاند. چیزی که همیشه به آنها میگویم این است: پیشنهاد شما چیست؟ استدلال واقعی شما چیست؟»
این اظهارات در حالی بیان میشود که دولت دونالد ترامپ پس از جنگ ۴۰ روزه ایران و آمریکا، همزمان سیاست فشار نظامی و پیگیری مذاکرات با تهران را دنبال میکند.
ونس با اشاره به تنگه هرمز، از کسانی که آنها را مخالف مذاکره با ایران خواند، پرسید: «پیشنهاد شما برای متوقف کردن شلیک به کشتیها در تنگه هرمز چیست؟»
بهگفتۀ آقای ونس، میتوان ایران را بمباران کرد، رادارهایشان را از بین برد و بعضی از پهپادها و موشکهایشان را نابود کرد، «اما شلیک به کشتیها در تنگه آنقدر آسان است که در نهایت باید حاضر باشی گفتوگو کنی و برای حل مشکل راهی پیدا کنی.»
جیدی ونس گفت: «ما قرار نیست فقط بمباران کنیم و بمباران کنیم و بمباران کنیم. میخواهیم از نیروی نظامی بهعنوان یکی از ابزارهای متعددمان برای حل مشکل استفاده کنیم.» او با متهم کردن «جنگطلبان» به ندانستن راهحل و هدف، در عین حال گفت: «بعضی از آنها میخواهند حکومت ایران بهطور کامل تغییر کند.»
معاون رئیسجمهور آمریکا با ناموفق و خوب نبودن تجربههای پیشین ایالات متحده در این باره گفت: «اگر مردم ایران بخواهند قیام کنند و حکومتشان را تغییر دهند، تصمیم با خودشان است؛ اما ما ۱۵۰ هزار نیروی زمینی نمیفرستیم تا تغییر یک حکومت را رقم بزنیم، مگر اینکه مردم داخل کشور خودشان خواهان چنین نتیجهای باشند.»
بهگفتۀ جیدی ونس، «پیشنهاد اعزام نیرو یعنی عملاً میگویی ارتش آمریکا باید کار مردم ایران را برایشان انجام دهد. ما دیگر این کارها را نمیکنیم.»
مقامهای جمهوری اسلامی بارها ادعا کردهاند که هدف دولت ترامپ در این جنگ تغییر حکومت در ایران است. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی که ریاست هیئت مذاکرهکنندهٔ ایرانی را هم بر عهده دارد، روز چهارشنبه گفت جنگ آمریکا با ایران «جنگ وجودی» است.
جیدی ونس در ادامهٔ اظهارات خود گروه دیگری از «جنگطلبان» را نیز متهم کرد که به دنبال تکرار تجربهٔ لیبی در ایران هستند و گفت آمریکا از تکرار این تجربه خودداری میکند. او در توضیح این موضع خود گفت: «چگونه به نفع ایالات متحده است که ۹۴ میلیون انسانِ درمانده به سوی اروپا و ایالات متحده سرازیر شوند؟ چگونه به نفع ماست که نوعی زیرساخت تروریستی شکل بگیرد که وقتی تروریستها را در سراسر جهان پراکنده میکنید، ایجاد میشود؟ ما قبلاً هم این تجربه را پشت سر گذاشتهایم.»
او سیاست کنونی دولت آمریکا و هدفی را که دنبال میکند، باز نگه داشتن تنگه هرمز، تضمین جریان آزاد نفت و گاز و جلوگیری از دستیابی ایران به تسلیحات هستهای خواند و گفت از ابزارهای دیپلماسی و قدرت نظامی برای رسیدن به این اهداف استفاده میکنیم.
جیدی ونس در بخش دیگری از اظهاراتش مخالفان توافق را به دروغگویی دربارهٔ وجود بندی در تفاهمنامهٔ پایان جنگ دربارهٔ سرمایهگذاری ۳۰۰ میلیارد دلاری در ایران متهم کرد و گفت: «کشورهای خلیج [فارس] واقعاً نزد ما آمدند و گفتند اگر ایرانیها واقعاً حاضر باشند رفتارشان را تغییر دهند، دوست داریم برای بازسازی کشورشان سرمایهگذاری کنیم. این اساساً بحثی میان خودشان است؛ یعنی میان ایرانیها و آن کشورها. آمریکا پولی نمیدهد.»
تفاهمنامهٔ پایان جنگ که ماه گذشته میان ایران و آمریکا امضا شد، از زمان انتشار با تفسیرهای متفاوتی دربارهٔ برخی بندهای آن، بهخصوص بند مربوط به تنگه هرمز و نیز موضوع بازسازی اقتصادی ایران، روبهرو بوده است.
بر مبنای بند ۶ تفاهمنامه، ایالات متحدهٔ آمریکا متعهد میشود با همکاری شرکای منطقهای، یک برنامهٔ قطعی و مورد توافق طرفین با ارزشی دستکم معادل ۳۰۰ میلیارد دلار آمریکا برای بازسازی و توسعهٔ اقتصادی جمهوری اسلامی ایران تدوین کند.
قرار بود سازوکار اجرای این برنامه بهعنوان بخشی از توافق نهایی ظرف ۶۰ روز نهایی شود. در متن تفاهمنامه گفته شده بود که «تمامی مجوزها، معافیتها و اجازههای لازم برای انجام تراکنشهای مالی مرتبط توسط ایالات متحدهٔ آمریکا صادر خواهد شد.»
با این حال، در متن تفاهمنامه اشارهای به تأمین این سرمایه از بودجهٔ دولت آمریکا نشده و تنها از تدوین برنامهای با همکاری شرکای منطقهای سخن گفته شده است.
جیدی ونس در بخش دیگری از اظهاراتش مخالفان توافق را به ایجاد کارزاری با منابع مالی «فوقالعاده» برای شکست مذاکره و تغییر افکار عمومی آمریکا متهم کرد و گفت: «آمریکاییها خواهان جنگهای بلندمدت و بیپایان برای تغییر حکومت در خاورمیانه نیستند.»
معاون رئیسجمهور آمریکا از افرادی در دولت اسرائیل هم یاد کرد که بهگفتۀ او از توافق متنفرند و در این باره به گزارشی در مجلهٔ تایم اشاره کرد و مدعی شد که «برخی چهرههای بانفوذ در آمریکا پول گرفتهاند تا به توافق حمله کنند.»
آقای ونس مدرکی در مورد این ادعا ارائه نکرد، اما افزود «شاهد یک کارزار بسیار مشخص، با منابع مالی فوقالعاده زیاد بودهایم که میکوشد مذاکرات را از مسیر خارج کند و توافق را به شکست بکشاند.»
مجلهٔ تایم در گزارشی تحقیقی نوشته است که دولت اسرائیل از سال ۲۰۲۵ میلیونها دلار صرف یک کارزار رسانهای و دیجیتال در آمریکا کرده است و این کارزاری، پس از توافق آتشبس ایران و آمریکا، بر مخالفت با این توافق و اثرگذاری بر پایگاه سیاسی دونالد ترامپ متمرکز شده است.
تایم در گزارش خود همچنین به نقل از یک مقام ارشد اطلاعاتی آمریکا نوشته است نگرانی اصلی، دریافت پول از یک دولت خارجی توسط برخی اینفلوئنسرهای آمریکایی و تلاش آنها برای تأثیرگذاری بر فضای سیاسی ایالات متحده بوده است.
جیدی ونس با دفاع از عملکرد خود در دستیابی به توافقی با ایران گفت: «مشکلی ندارم که مثلاً برخی جریانها در دولت اسرائیل بخواهند از توافق انتقاد کنند یا دربارهٔ آن اختلافنظر داشته باشند. حتی با تلاش برای اثرگذاری هم مشکلی ندارم؛ دولتهای خارجی همیشه میکوشند بر ایالات متحده اثر بگذارند. اسرائیل این کار را میکند. کشورهای دیگر هم میکنند. این تا حدی طبیعت ماجرا است. چیزی که مرا آزار میدهد این است که آمریکاییها اجازه دهند این نفوذ بر قضاوتشان اثر بگذارد.»
او با اشارهٔ دوباره به مطلب منتشرشده در نشریهٔ تایم گفت: «وقتی صفحات مجلهٔ تایم را باز میکنم و میبینم یک کارزار واقعی نفوذ خارجی با پول تأمین میشود تا همان توافقی را که من دنبال میکردم نابود کند، و تازه بسیاری از کسانی که آن پول را گرفتهاند در واقع با روشهایی کاملاً دروغین به من حمله کردهاند، پاسخم این است: “بروید به جهنم. من کاری را انجام میدهم که باید برای مردم آمریکا انجام دهم.”»
معاون رئیسجمهور آمریکا در این گفتوگو به وجود اختلافنظرهایی در میان حامیان جوان و مسن جمهوریخواهان دربارهٔ ایران و اسرائیل نیز اشاره کرد و مدعی شد: «اسرائیل همین حالا در نبرد افکار عمومی در ایالات متحده در حال باختن است. این واقعیتی ساده و آشکار است.»
مقامهای اسرائیل تاکنون به اظهارات تازهٔ معاون رئیسجمهور آمریکا واکنشی نشان ندادهاند.
