یک شرکت خصوصی چینی برای نخستین بار موفق شد بخش پایینی یک موشک را پس از پرتاب به مدار به زمین بازگرداند و بهصورت عمودی فرود آورد.
این بخش که در اصطلاح فنی «مرحله نخست» موشک نامیده میشود، موتورهای اصلی و مخازن سوخت را در خود جای میدهد و پس از انجام بخش اولیه پرواز از قسمت بالایی موشک جدا میشود.
شرکت «لنداسپیس» روز چهارشنبه ۲۸ مرداد مرحلهٔ نخست موشک «ژوچوئه-۳» را پس از پرتاب از شمال غرب چین با موفقیت فرود آورد و مرحلهٔ دوم این موشک نیز ماهوارهٔ «هونگهو-۰۳» را در مدار قرار داد.
موشک ژوچوئه-۳ که ۶۶.۱ متر ارتفاع دارد، از منطقهٔ آزمایشی نوآوری فضایی تجاری دونگفنگ پرتاب شد و مرحلهٔ نخست آن که به ۹ موتور مجهز است، در محلی حدود ۳۹۰ کیلومتر دورتر از سکوی پرتاب فرود آمد.
این دومین تلاش لنداسپیس برای بازیابی مرحلهٔ نخست ژوچوئه-۳ بود. تلاش قبلی این شرکت در دسامبر ۲۰۲۵ به ورود موفق موشک به مدار انجامید، اما مرحلهٔ نخست نتوانست فرود کنترلشده را کامل کند.
موفقیت تازهٔ لنداسپیس این شرکت را در کنار اسپیسایکس و بلو اوریجین قرار میدهد که پیش از این توانستهاند بوستر موشکهای در ردهٔ مداری را با موفقیت فرود آورند.
چرا بازیابی موشک اهمیت دارد؟
قابلیت بازگرداندن و استفادهٔ مجدد از مرحلهٔ نخست موشک یکی از مهمترین تحولات صنعت فضایی در سالهای اخیر بوده است.
در موشکهای سنتی، بخش بزرگی از وسیلهٔ پرتاب پس از انجام مأموریت از بین میرود. اما در موشکهای قابلاستفادهٔ مجدد، مرحلهٔ نخست پس از پرتاب به زمین بازمیگردد و در صورت سالم بودن میتواند دوباره مورد استفاده قرار گیرد.
این فناوری میتواند هزینهٔ پرتاب ماهوارهها را کاهش دهد و امکان انجام مأموریتهای پرتعدادتر را فراهم کند که برای توسعهٔ منظومههای بزرگ ماهوارهای اهمیت ویژهای دارد.
شرکت آمریکایی اسپیسایکس طی سالهای گذشته با موشک «فالکون ۹» این مدل را به بخش اصلی صنعت تجاری فضا تبدیل کرده است. این شرکت اکنون سالانه حدود ۱۵۰ پرتاب فالکون ۹ انجام میدهد و برخی از بوسترهای آن دهها بار مورد استفاده مجدد قرار گرفتهاند.
ریچارد دِ گریس، اخترفیزیکدان و استاد دانشگاه مککواری استرالیا، موفقیت لنداسپیس را «نقطه عطفی مهم» برای بخش تجاری صنعت فضایی چین توصیف کرده است.
بهگفتۀ او، رقابت میان بخش دولتی و خصوصی و استفاده از روشهای فنی متفاوت میتواند به چین برای ایجاد ظرفیت پرتاب ارزانتر و پرتعدادتر کمک کند.
پاسخ چین به فالکون ۹
ژوچوئه-۳ در چین بهعنوان یکی از رقبای بالقوه فالکون ۹ معرفی شده است، هرچند از نظر ظرفیت حمل و سابقهٔ عملیاتی هنوز فاصلهٔ زیادی با موشک اسپیسایکس دارد.
بدنهٔ ژوچوئه-۳ از فولاد ضدزنگ ساخته شده و این موشک از متان و اکسیژن مایع بهعنوان سوخت و اکسیدکننده استفاده میکند.
لنداسپیس میگوید فولاد ضدزنگ در مقایسه با آلیاژ آلومینیوم-لیتیوم مورد استفاده در فالکون ۹، مقاومت حرارتی بیشتری دارد و میتواند هزینه تولید را کاهش دهد.
بهگفتۀ این شرکت، ترکیب متان و اکسیژن مایع نیز نسبت به ترکیب اکسیژن مایع و نفت سفید مورد استفاده در فالکون ۹، احتراق پاکتری دارد.
ژوچوئه-۳ در مأموریت یکطرفه قادر است ۱۴.۲ تن محموله را به مدار پایین زمین منتقل کند. ظرفیت اعلامشده فالکون ۹ در شرایط مشابه ۲۲.۸ تن است.
لنداسپیس هدفگذاری کرده است که هر بوستر ژوچوئه-۳ دستکم تا ۲۰ بار مورد استفاده مجدد قرار گیرد.
چهارمین تلاش چین
فرود روز چهارشنبه چهارمین تلاش چین برای بازیابی بوستر یک موشک در ردهٔ مداری بود.
پس از ناکامی لنداسپیس در دسامبر ۲۰۲۵، موشک دولتی «لانگ مارچ ۱۲اِی» نیز چند هفته بعد وارد مدار شد، اما مرحلهٔ نخست آن بازیابی نشد.
چین در ماه ژوئیه امسال مرحلهٔ نخست موشک «لانگ مارچ ۱۰بی» را با روشی متفاوت روی یک سکوی دریایی بازیابی کرد.
در آن آزمایش، موشک بهجای استفاده از پایههای فرود، با چهار قلاب سبک به کابلهای فولادی یک سامانه شبکهای روی سکوی شناور متصل شد.
فرود ژوچوئه-۳ نخستین بار بود که چین توانست بوستر یک موشک در رده مداری را با استفاده از پایههای خود موشک روی خشکی فرود آورد.
لنداسپیس اعلام کرده است قصد دارد یکی از مراحل نخست بازیابیشده را ظرف شش ماه آینده دوباره پرتاب کند.
بخشی از رقابت گستردهتر فضایی
دستاورد لنداسپیس در چارچوب برنامهٔ گسترده چین برای توسعه صنعت فضایی و کاهش فاصله با آمریکا قرار میگیرد.
چین طی سالهای اخیر میلیاردها دلار در برنامه فضایی خود سرمایهگذاری کرده است و شی جینپینگ، رئیسجمهور این کشور، بارها از هدف تحقق «رؤیای فضایی چین» سخن گفته است.
چین نخستین موشک خود را در سال ۱۹۶۰ پرتاب کرد، در سال ۲۰۰۳ نخستین فضانورد خود را به فضا فرستاد، در سال ۲۰۰۸ نخستین راهپیمایی فضایی را انجام داد و در سال ۲۰۲۲ ساخت ایستگاه فضایی خود را تکمیل کرد.
برنامهٔ فضایی این کشور همچنین به نخستین فرود یک کاوشگر در نیمه پنهان ماه و بازگرداندن نمونه از این بخش از ماه به زمین منجر شده است.
پکن اعلام کرده است قصد دارد تا سال ۲۰۳۰ فضانورد به ماه بفرستد و پس از آن برای انجام مأموریت سرنشیندار به مریخ اقدام کند.
با وجود موفقیت تازه، فاصلهٔ صنعت فضایی چین با مقیاس عملیاتی اسپیسایکس همچنان قابلتوجه است. فالکون ۹ پس از صدها مأموریت به سامانهای با پرتابهای منظم و استفاده چندباره از بوسترها تبدیل شده، در حالی که ژوچوئه-۳ هنوز در مراحل اولیهٔ توسعهٔ عملیاتی قرار دارد.
