علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، میگوید ایران برای آن که نشان دهد به دنبال سلاح هستهای نیست، بازرسیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی را حتی در تأسیسات «زیر زمین یا کوه» میپذیرد.
او در گفتوگویی با شبکه قطری الجریزه که روز یکشنبه ۲۶ بهمن پخش شد، اعلام کرد که بازرسیهای آژانس میتواند «ماهانه یا حتی روزانه» باشد، تا به گفته او «هرگونه فعالیت مشکوک شناسایی شود.»
آقای لاریجانی در ادامه گفت: «حتی اگر فناوری (هستهای) زیر زمین یا کوه باشد، اشکالی ندارد. آژانس میتواند آن را تحت نظارت داشته باشد و ما اجازه این نظارت را میدهیم.»
اشاره به تأسیساتی که زیر زمین یا کوه ساخته شدهاند، میتواند شامل مراکزی باشد که برای غنیسازی اورانیوم به کار میرود و هدف حملات آمریکا و اسرائیل قرار گرفتند.
این تغییر موضع در آستانه دور جدید مذاکرات ایران و آمریکا که قرار است روز سهشنبه در ژنو برگزار شود، رخ داده است. هرچند که دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی بار دیگر تأکید کرده است ایران دربارهٔ برنامه موشکی خود مذاکره نخواهد کرد.
جمهوری اسلامی ایران از زمان جنگ ۱۲ روزه اجازه بازرسی آژانس بینالمللی انرژی اتمی را صادر نکرده و مقامهای ایرانی بخصوص دربارهٔ تأسیسات هستهای هدف قرار گرفته در حملات اسرائیل و آمریکا تأکید داشتند که بازرسی ممکن نیست.
ایالات متحده بامداد اول تیر سه مرکز هستهای فردو، نطنز و اصفهان را با موشکهای تاماهاوک و بمبهای سنگرشکن هدف قرار داد و دونالد ترامپ اعلام کرد این حملات باعث نابودی کامل این تأسیسات شده است.
ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی روز ۱۸ شهریور با میانجیگری مصر توافقی را در قاهره برای ازسرگیری بازرسی از تأسیسات هستهای جمهوری اسلامی امضا کردند، اما چند هفته بعد با فعال شدن «مکانیسم ماشه» توسط سه کشور اروپایی و بازگشت تحریمهای شورای امنیت سازمان ملل، مقامهای ایرانی گفتند این توافق لغو شده است.
علی لاریجانی روز ۲۹ مهر بهصراحت اعلام کرد با فعالشدن مکانیسم ماشه، توافق قاهره میان ایران و آژانس انرژی اتمی «عملاً کانلمیکن» شده است.
وزارت خارجه ایران روز یکشنبه اعلام کرد عباس عراقچی عازم ژنو، محل برگزاری مذاکرات با آمریکا، شده و قرار است با مقامهایی ازجمله رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، دیدار کند.
تغییر موضع درباره بازرسیهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی از تأسیسات هستهای ایران همزمان با افزایش حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه رخ داده است. دونالد ترامپ گفته است ناو هواپیمابر دوم را برای فشار بر جمهوری اسلامی به منطقه اعزام میکند و از سوی دیگر تأکید کرده که مذاکرات جدید علاوه بر برنامه هستهای، باید شامل برنامه موشکی و موارد دیگر هم باشد.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، روز ۲۴ بهمن در حاشیۀ کنفرانس امنیتی مونیخ انعقاد یک توافق هستهای جدید با ایران را «ممکن»، اما رسیدن به آن را «بهشدت دشوار» خواند.
او روز هشتم بهمن نیز گفت که بنبست بر سر بررسی ذخایر اورانیوم غنیشده با ظرفیت بالا و بازرسی از تأسیسات هستهای بمبارانشده ایران، نمیتواند «تا ابد» ادامه داشته باشد.
ساعتی قبل از پخش اظهارت علی لاریجانی، نخستوزیر اسرائیل اعلام کرد توقف غنیسازی اورانیوم در ایران کافی نیست و هرگونه توافق میان واشینگتن و تهران باید شامل خروج کل ذخیره اورانیوم غنیشده از ایران و همچنین پایان دادن به توانایی تهران برای غنیسازی باشد.
بنیامین نتانایهو در یک سخنرانی همچنین خواستار رسیدگی بر برنامه موشکهای بالستیک ایران در مذاکرات شد.
او اعلام کرد که در گفتوگوی چهارشنبه گذشته خود با دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، نیز بر این شروط تأکید کرده است. آقای ترامپ بعد از این دیدار اعلام کرد که مذاکرات با ایران باید ادامه یابد.
نخستوزیر اسرائیل همچنین خواستار بازرسیهای مستمر از برنامه هستهای تهران شد.
نتانیاهو گفت: «باید بازرسیهای واقعی و اساسی انجام شود؛ نه بازرسیهایی با زمان اعلام قبلی، بلکه بازرسیهای مؤثر درباره همه موارد یادشده.»
از سوی دیگر، روزنامه نیویورک تایمز روز ۱۷ بهمن با انتشار گزارشی نوشت که هرچند جمهوری اسلامی در زمینۀ بازسازی سایتهای هستهای عمدهاش موفقیت چندانی نداشته و تنها به تعمیر محدود آنها پرداخته است، اما بر اساس تحلیل تصاویر ماهوارهای اعلام کرد که به نظر میرسد ایران توانسته بهسرعت چندین مجتمع مربوط به برنامۀ موشکهای بالستیکش را که در جریان جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل آسیب دیدهبودند، تعمیر کند.
تصاویر ماهوارهای که روز ۲۱ بهمن منتشر شدند نیز نشان میدادند ایران ورودیهای مرکز هستهای اصفهان را با خاک مسدود کرده است.
